Tedarik süresi: siparişten teslimata geçen zaman

Tedarik süresi (lead time) nedir?

Tedarik süresi, bir siparişin verildiği andan ürünün ya da malzemenin teslim alınıp kullanıma hazır hale geldiği ana kadar geçen toplam süredir. Türkçede termin süresi ya da temin süresi de denir; İngilizce karşılığı lead time'dır.

Kavramın hangi iki nokta arasında ölçüldüğü bağlama göre değişir. Satın almacı için süre, tedarikçiye sipariş verilmesinden mal kabule kadardır. Üretim planlamacısı için, bir iş emrinin açılmasından ürünün hazır olmasına kadardır. Müşteri açısından ise sipariş onayından kapıya teslime kadar geçen süredir. Bu yüzden bir raporda "lead time" yazıyorsa hangi başlangıç ve bitiş noktasının kullanıldığı mutlaka netleştirilmelidir.

Tedarik süresi nelerden oluşur?

Tedarik süresi tek bir bekleme değil, art arda gelen birkaç halkanın toplamıdır:

• Sipariş hazırlık süresi: İhtiyacın fark edilmesi, talebin onaylanması ve siparişin tedarikçiye iletilmesi.
• Tedarikçi işlem süresi: Siparişin teyidi, malın stoktan ayrılması ya da üretilmesi.
• Taşıma süresi: Paketleme, sevkiyat, gümrük ve nakliye.
• Mal kabul ve kontrol süresi: Teslim alma, kalite kontrol ve depoya yerleştirme.

Bu halkalardan hangisinin en uzun olduğu bilinmeden yapılan iyileştirme çabası boşa gidebilir. Örneğin tedarikçi hızlı üretiyor ama dahili onay süreci günlerce bekliyorsa, tedarikçiyle pazarlık yapmak yerine onay akışını sadeleştirmek daha etkili olur.

Nasıl hesaplanır? Küçük bir örnek

Temel hesap, bitiş tarihinden başlangıç tarihini çıkarmaktır. Örneğin bir işletme bir hammadde siparişini ayın başında verip malı ayın sonuna doğru depoda görüyorsa, tedarik süresi bu iki tarih arasındaki takvim ya da iş günü farkıdır. Tek bir sipariş yerine geçmiş siparişlerin ortalaması alınmalı, ancak ortalamanın yanında dalgalanma da izlenmelidir.

Çünkü planlama açısından ortalamadan çok değişkenlik risklidir. Bir tedarikçi çoğu zaman kısa sürede teslim edip arada çok geciktiriyorsa, ortalama makul görünür ama üretim hattı yine aksar. Bu nedenle olgun planlama, tek bir süre yerine bir aralık ve gecikme olasılığı üzerinden çalışır.

Tedarik süresi stok ve planlamayı nasıl etkiler?

Tedarik süresi, yeniden sipariş noktasını ve emniyet stoğunu doğrudan belirler. Süre uzadıkça, sipariş verildikten teslim alınana kadar tüketilecek miktar artar; bu yüzden daha fazla stok tutmak ya da daha erken sipariş vermek gerekir. Süre kısaldığında ise aynı hizmet düzeyi daha düşük stokla sağlanabilir.

MRP gibi malzeme ihtiyaç planlama sistemlerinde tedarik süresi, parametre olarak sisteme girilir. Sistem, ihtiyaç tarihinden bu süre kadar geriye giderek siparişin ne zaman verilmesi gerektiğini hesaplar. Parametre gerçeği yansıtmıyorsa, sistem ya erken sipariş verip stoğu şişirir ya da geç sipariş verip hat durdurur. Eski ve doğrulanmamış tedarik süresi verileri, planlama hatalarının sık görülen sessiz nedenlerindendir.

Tedarik süresini kısaltmak için neler yapılır?

Önce süreyi bileşenlerine ayırıp en uzun halkayı bulmak gerekir. Sonrasında kullanılan yöntemler şunlardır: sipariş onay akışını sadeleştirmek, tedarikçiyle çerçeve anlaşma yaparak tekrarlayan siparişleri hızlandırmak, tedarikçi stoğu ya da konsinye gibi modellerle malı yakına almak, taşıma yöntemini gözden geçirmek ve tahmin paylaşımıyla tedarikçinin önceden hazırlık yapmasını sağlamak.

Kısaltmanın maliyeti de hesaba katılmalıdır. Hızlı nakliye ya da yakın tedarikçi genellikle birim maliyeti artırır. Amaç mümkün olan en kısa süre değil, toplam maliyet, hizmet düzeyi ve risk açısından en dengeli süredir.

Tedarik süresi eğitimlerde nerede çalışılır?

Mindset'in Lojistik ve Tedârik Zinciri Yöneticiliği Sertifika Programı, "Satış ve Operasyon Planlama" ve "Tedârik Zincirinde Risk ve Kriz Yönetimi" gibi modülleri içerir. MRP Parametre Optimizasyonu (Lot Büyüklüğü, Temin Süresi) programında ise "Temin Süresi Analizi" ve "Emniyet Stoğu ve Emniyet Süresi" modülleri doğrudan bu kavramı çalışır.