Ekonomik sipariş miktarı (EOQ) nedir?

EOQ nedir?

EOQ (Economic Order Quantity), bir ürün için her siparişte kaç adet alınması gerektiğini bulan klasik stok yönetimi modelidir. Sipariş sayısı arttıkça sipariş verme maliyeti artar, ama elde tutulan stok azalır. Büyük partilerle sipariş verildiğinde ise tersi olur.

EOQ bu iki karşıt maliyetin toplamının en düşük olduğu dengeyi arar.

Hangi maliyetleri dengeler?

Dengelenen maliyet kalemleri şunlardır: • Sipariş verme maliyeti: siparişi hazırlama, onay, nakliye ve kabul gibi sipariş başına oluşan sabit giderler. • Elde tutma maliyeti: depo alanı, sermaye maliyeti, sigorta, fire ve eskime gibi stoğun bekletilmesinden doğan giderler.

Sipariş miktarı büyüdükçe sipariş maliyeti toplamda azalır, elde tutma maliyeti artar. Bu iki eğrinin kesiştiği nokta ekonomik sipariş miktarını verir.

Formül ve hesaplama mantığı

Klasik formülde sipariş miktarı, yıllık talep ile sipariş başına maliyetin çarpımına bağlıdır ve birim başına elde tutma maliyetine bölünerek karekök alınır. Yani talep ve sipariş maliyeti arttıkça sipariş miktarı büyür, elde tutma maliyeti arttıkça küçülür. Uygulamada önce yıllık talep, sipariş başına maliyet ve birim elde tutma maliyeti aynı dönem ve aynı maliyet esasıyla toplanır; formül uygulandıktan sonra çıkan miktar ambalaj, palet ya da tedarikçinin asgari sipariş koşuluna göre yuvarlanır.

Karekök yapısı önemli bir sonuç doğurur: maliyetlerdeki küçük bir tahmin hatası sipariş miktarında orantılı olarak büyük sapma yaratmaz. Bu yüzden model, girdiler tam kesin olmasa da pratikte işe yarar.

Örnek bir senaryo

Örneğin bir toptancı, talebi düzenli bir ürün için sık sık küçük siparişler veriyor ve her siparişin nakliye ve işlem maliyeti yüksek. EOQ hesabı, sipariş miktarının artırılıp sipariş sıklığının düşürülmesi gerektiğini gösterir.

Aksine, depolama maliyeti yüksek ve ürünün raf ömrü kısa ise model daha küçük ve sık siparişi önerir. Her iki durumda da karar, iki maliyetin dengelenmesinden çıkar.

Varsayımları ve sınırları

Temel EOQ modeli şu varsayımlara dayanır: talep sabit ve bilinir, tedarik süresi sabittir, birim fiyat sipariş miktarından bağımsızdır ve eksik stok (stok-out) yoktur. Gerçek hayatta talep dalgalanır, tedarik süresi değişir ve toplu alım indirimleri vardır.

Bu nedenle EOQ genellikle tek başına kullanılmaz; güvenlik stoğu ve yeniden sipariş noktası ile birlikte ele alınır. Talebi çok değişken ürünlerde modelin uyarlanması ya da başka politikaların seçilmesi gerekir.

EOQ Mindset programlarında

Inventory Optimization programının modülleri stok yönetiminin temel mantığı, ABC-XYZ segmentasyonu, güvenlik stoğu modelleri, sipariş politikaları ve EOQ, talep değişkenliği yönetimi, tedarik zinciri görünürlüğü ve veri kalitesi, ileri optimizasyon teknikleri ve uygulama projesi başlıklarını kapsar.