Lead ve lag: görevler arasındaki bindirme ve bekleme
Görevler arasındaki bağımlılık yalnız sıradan ibaret değildir: bazen ardıl görev öncülünün bitmesini beklemeden başlar, bazen de bitişten sonra beklemek gerekir. Öncü ve gecikme süresi bu iki durumu çizelgeye yazar.
Bir bakışta
- Öncü süre görevleri bindirir. Ardıl görev, öncülün bitmesinden önce başlayabilir.
- Gecikme süresi görevler arasına bekleme koyar. Boya kuruması ya da onay süreci gibi zorunlu aralıkları temsil eder.
- İkisi de bağımlılığın ayarıdır. Bağımlılık türünü değiştirmez, aralığın uzunluğunu belirler.
- Her ikisi de belgelenmelidir. Gerekçesi yazılmayan gecikme, gizli bir tampona dönüşür.
İki kavramın tanımı
Görevler arasındaki bağımlılık çoğunlukla bitiş-başlangıç türündedir: A bitince B başlar. Ancak gerçek işlerde bu sıra her zaman uygun düşmez. Öncü süre (lead), ardıl görevin öncülün bitmesinden önce başlamasına izin verir; yani bir bindirme yaratır. Gecikme süresi (lag) ise ardıl görevin öncülden sonra belirli bir süre beklemesini sağlar; yani bir boşluk yaratır.
Bu iki kavram zamanlama araçlarında genellikle tek bir alanda gösterilir: pozitif değer gecikme, negatif değer ise öncü süre anlamına gelir. Mantık aynı, işaret ters: gecikme ardılı geriye iter, öncü süre öne çeker.
Öncü süre öne çeker, gecikme süresi geriye iter
| Öncü süre (lead) | Gecikme süresi (lag) | |
|---|---|---|
| Ardıl görev | Öncül bitmeden başlar | Öncül bittikten sonra bir süre bekler |
| Çizelgeye etkisi | Toplam süreyi kısaltabilir | Toplam süreyi uzatır |
| Tipik neden | Çıktının bir kısmı hazır, işe başlanabilir | Fiziksel ya da idari bekleme zorunlu |
| Araçta gösterim | Negatif gecikme | Pozitif gecikme |
| Risk | Öncül çıktısı eksik kalırsa yeniden iş doğar | Gerekçesiz bırakılırsa gizli tampon olur |
Gecikme süresi örnekleri
Gerçek bekleme gerektiren işlerde gecikme kullanılır. Duvar sıvandıktan sonra boyamaya başlamadan önce sıvanın kuruması gerekir; bu kuruma süresi bir faaliyet değildir çünkü kimse çalışmamaktadır, ama takvimde yer kaplar. Bu durumda sıva ile boya arasına gecikme konur.
Benzer biçimde, bir sözleşme imzalandıktan sonra tedarikçinin teslimat süresi, bir resmî başvurunun sonuçlanması ya da bir test ortamının hazırlanması için beklenen süre gecikme olarak modellenebilir. Ortak özellik şudur: aralıkta çalışma harcanmaz, yalnız zaman geçer.
Öncü süre örnekleri
Öncü süre, işin kısmen paralel yapılabildiği durumlarda hızlanma sağlar. Yazılım projesinde kodun tamamı bitmeden test senaryolarının hazırlanmasına başlanabilir; senaryo yazarı, hazır modüllerin özelliklerini kullanarak ilerler. Burada test hazırlığı, kod yazımı bitmeden başlayacak biçimde bir öncü süre alır.
Öncü süre tehlikesiz değildir. Öncül işin çıktısı sonradan değişirse, bindirmeyle yapılan iş yeniden yapılabilir. Bu nedenle öncü süre, çıktının kısmen kararlı olduğu ve değişiklik riskinin düşük olduğu durumlarda kullanılmalıdır.
Bağımlılık türüyle birlikte okumak
Öncü ve gecikme süresi tek başına anlam taşımaz; her zaman bir bağımlılık türüne eklenir. Bitiş-başlangıç bağımlılığında ayar, öncülün bitişinden ölçülür: ardıl, bitişten sonra beklerse gecikme, bitişten önce başlarsa öncü süre söz konusudur. Başlangıç-başlangıç bağımlılığında ayar öncülün başlangıcından ölçülür; örneğin ardılın öncülden belirli bir süre sonra başlaması bir gecikmedir.
Bu nedenle çizelgeyi okurken önce bağımlılığın türüne, sonra ayarın işaretine ve birimine bakılır. Aynı bekleme süresi iki farklı türde farklı sonuç doğurur: bitiş-başlangıçta gecikme toplam süreyi uzatabilirken, başlangıç-başlangıçta ardılın yalnızca başlangıcını öteler. Planlama notuna gecikmenin hangi takvime göre sayıldığı da yazılır.
Sık yapılan hatalar
En yaygın hata, gecikmeyi gizli tampon olarak kullanmaktır. Güvenlik payı koymak isteyen planlayıcı görevler arasına sebepsiz gecikme ekler; çizelge uzar ama neden kimse bilmez. Tampon gerekiyorsa, kritik yoldaki açık bir tampon görevi ya da rezerv olarak gösterilmelidir.
İkinci hata, öncü süreyi baskıyla süre kısaltmak için kullanmaktır. Bindirmenin riski değerlendirilmezse çizelge kâğıt üzerinde kısalır, uygulamada yeniden iş doğurur.
Üçüncü hata, her ikisini de takvimle karıştırmaktır. Gecikme çalışma günlerine göre mi, takvim günlerine göre mi sayılacak? Beton kuruması hafta sonunda da sürer; ofis onayı sürmez. Doğru takvim tanımı gerekir.
Gecikmeyi tampon gibi kullanmak planı bulanıklaştırır
İlgili Mindset programı
Proje Yönetimi Uzmanlığı Sertifika Programı
Sık sorulan sorular
Öncü süre ile negatif gecikme aynı şey mi?
Evet, aynı kavramın iki adıdır. PMI kavramlarında öncü süre (lead), zamanlama araçlarında ise negatif gecikme olarak girilir. Her ikisi de ardıl görevin öncülün bitmesinden önce başlamasını sağlar.
Gecikme süresi kritik yolu etkiler mi?
Evet. Gecikme, görevler arasında zaman ekler; kritik yoldaki bir bağımlılığa eklenen gecikme projenin bitiş tarihini doğrudan uzatır. Kritik olmayan yoldaki gecikme ise yoldaki boşluk tükenene kadar bitişi etkilemeyebilir.
Gecikme süresi ile faaliyet süresi nasıl ayrılır?
Faaliyette kaynak çalışır ve maliyet doğabilir; gecikmede çalışma yoktur, yalnız zaman geçer. Örneğin beton kürlenmesi sırasında işçi çalışmıyorsa gecikmedir; ekipman bekletilip kiralanıyorsa maliyet doğduğu için ayrıca değerlendirilir.
Hangi bağımlılık türleriyle kullanılır?
Dört bağımlılık türünün hepsinde kullanılabilir: bitiş-başlangıç, başlangıç-başlangıç, bitiş-bitiş ve başlangıç-bitiş. En yaygını bitiş-başlangıç ve başlangıç-başlangıçtır. Seçtiğiniz tür, öncü ya da gecikmenin hangi noktadan ölçüleceğini belirler.
Çevik projelerde lead ve lag kullanılır mı?
Genellikle kullanılmaz; çevik ekipler işi küçük artımlar hâlinde ve kısa döngülerle planlar. Ancak hibrit projelerde, özellikle fiziksel teslimat ya da onay beklemesi gibi zorunlu bekleme içeren çalışmalarda bu kavramlar geçerliliğini korur.