Stratejik yönetim: yönü seçmek, uygulamak ve izlemek
Stratejik yönetimin neyi kapsadığını, sürecin hangi aşamalardan geçtiğini ve neden yalnızca bir plan hazırlamaktan fazlası olduğunu kavramsal olarak öğrenirsiniz.
Bir bakışta
- Stratejik yönetim, kuruluşun uzun vadeli yönünü belirleme, uygulama ve değerlendirme sürecinin bütünüdür. Plan yapmak bu sürecin yalnızca bir parçasıdır.
- Süreç analiz, strateji oluşturma, uygulama ve değerlendirme aşamalarından oluşur. Değerlendirme sonuçları yeniden analize döner; süreç döngüseldir.
- Strateji üç düzeyde yönetilir: kurumsal, iş birimi ve işlevsel. Her düzey bir üst düzeyin kararlarını somutlaştırır.
- Strateji ile gündelik operasyon farklı zaman ufuklarına bakar. Operasyon bugünün işini yürütür, strateji kuruluşun nereye gideceğine karar verir.
- Stratejik yönetimin zorluğu seçimden çok uygulamada çıkar. Kaynaklar, hedefler ve sorumluluklar stratejiyle hizalanmazsa kâğıt üzerinde kalır.
Stratejik yönetim nedir?
Stratejik yönetim, bir kuruluşun uzun vadeli yönünü belirlemesi, bu yöne ulaşmak için kaynaklarını düzenlemesi ve sonuçları izleyip gerektiğinde yönünü ayarlaması sürecidir. Burada amaç, kuruluşun çevresiyle ve iç kaynaklarıyla uyumlu bir konum kurmak ve bunu zaman içinde korumaktır.
Kavramı stratejiden ayıran, bir karar değil bir yönetim süreci olmasıdır. Strateji tek bir seçimi anlatır; stratejik yönetim ise seçimin yapılmasını, hayata geçirilmesini ve sonuçlarının değerlendirilmesini kapsar. Bu nedenle üst yöneticiye ait bir iş gibi görünse de başarısı tüm kademelerin katılımına bağlıdır.
Sürecin aşamaları
Süreç genellikle dört aşamada anlatılır. Analiz aşamasında kuruluşun dış çevresi (pazar, rakipler, düzenlemeler, teknoloji) ve iç kaynakları ile yetenekleri incelenir. Strateji oluşturma aşamasında vizyon, misyon ve hedefler netleştirilir; seçenekler arasından izlenecek yol belirlenir. Uygulama aşamasında strateji, bütçe, organizasyon yapısı, sorumluluklar ve eylem planlarına dönüştürülür. Değerlendirme aşamasında sonuçlar hedeflerle karşılaştırılır, sapmaların nedeni aranır ve gerekli düzeltmeler yapılır.
Son aşama sürecin sonu değildir. Değerlendirme bulguları yeni analizin girdisi olur ve döngü yeniden başlar. Çevre değiştikçe stratejinin de güncellenmesi bu yüzden normal kabul edilir.
Stratejik yönetim bir kez yapılan iş değil, tekrarlanan bir döngüdür
Sürecin aşamaları
- AnalizDış çevre ve iç kaynakları incele
- Strateji oluşturmaHedefi ve izlenecek yolu seç
- UygulamaBütçe, yapı ve sorumluluklara dönüştür
- DeğerlendirmeSonucu izle, sapmayı düzelt, analize geri bağla
Stratejinin üç düzeyi
Kurumsal düzeyde yönetim, kuruluşun hangi alanlarda faaliyet göstereceğine, hangi işlere yatırım yapacağına ve hangilerinden çıkacağına karar verir. İş birimi düzeyinde her birim, kendi pazarında nasıl rekabet edeceğini belirler; Porter'ın jenerik stratejileri gibi çerçeveler bu düzeyde kullanılır. İşlevsel düzeyde pazarlama, finans, insan kaynakları ve üretim gibi bölümler, üst düzey stratejiyi kendi alanlarında somut kararlara çevirir.
Düzeyler arasında kopukluk, stratejik yönetimin en bilinen sorunlarındandır. Üst düzey bir hedef işlevsel birimlerin gündemine inmiyorsa uygulama aşaması çalışmamış demektir.
Örnek: bölgesel bir lojistik şirketi
Bölgesel bir lojistik şirketi, analiz sonunda müşterilerinin teslimat hızından çok izlenebilirliğe önem verdiğini ve büyük rakiplerin bu alanda zayıf kaldığını görsün. Strateji oluşturma aşamasında şirket, izlenebilirliği öne çıkaran bir hizmet konumu seçer.
Uygulamada bilgi teknolojileri bütçesi buna göre yeniden dağıtılır, operasyon ekiplerinin hedefleri değişir ve satış ekibine yeni konumlanma anlatılır. Değerlendirme aşamasında şirket müşteri şikâyetlerini ve yenileme oranlarını izler; izlenebilirlik beklenen etkiyi yaratmıyorsa nedenini araştırır. Bu bulgu bir sonraki analize girdi olur.
Stratejik planlama ve operasyonel yönetimden farkı
Stratejik planlama, stratejiyi belgeye dökme çalışmasıdır: hedefler, eylemler, zaman çizelgesi. Stratejik yönetim ise planın hazırlanmasını da içeren, ama uygulama, izleme ve düzeltmeyi de kapsayan bütünlüktür. Planlama bir çıktı üretir; yönetim bu çıktıyı hayata geçirip sonuca bağlar.
Operasyonel yönetim ise mevcut işin verimli yürütülmesine bakar ve daha kısa bir zaman ufku kullanır. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır: operasyon güçlü olsa da yön yanlışsa kuruluş yanlış yerde verimli olur.
Mindset programlarında yeri
Stratejik yönetim, orta ve üst kademe yöneticilerinin kararlarını kuruluşun bütünüyle ilişkilendirmesini sağlayan temel bir bakış açısıdır. Mikro MBA Sertifika Programı bu bakışı İş Dünyasına Stratejik Bakış ve Yönetim Becerileri modülünde ele alır. Stratejik Planlama ve Yönetim ile Şirket Stratejisi ve Rekabet Analizi programları ise strateji sürecinin belirli aşamalarına odaklanmak isteyen yöneticiler için uygundur.
İlgili Mindset programı
Mikro MBA Sertifika Programı
Sık sorulan sorular
Stratejik yönetim ile stratejik planlama aynı şey midir?
Hayır. Stratejik planlama, hedefleri ve eylemleri belgeleyen hazırlık çalışmasıdır. Stratejik yönetim ise planlamayı, uygulamayı, izlemeyi ve düzeltmeyi içeren bütün süreçtir. Planlama yönetimin bir parçasıdır; planı olup uygulamayı izlemeyen kuruluş stratejik yönetim yapmış sayılmaz.
Stratejik yönetimi kim yürütür?
Yönü belirleme sorumluluğu üst yönetimdedir, ancak süreç tüm kademeleri ilgilendirir. Orta kademe yöneticiler stratejiyi birimlerinin hedeflerine çevirir, çalışanlar uygulamayı yürütür. Süreç yalnızca üst kademede kalırsa uygulama aşaması zayıflar.
Küçük işletmelerde stratejik yönetim gerekli midir?
Ölçekten bağımsız olarak yön belirleme ihtiyacı vardır. Küçük işletmede süreç daha az belgelenir ve daha hızlı işler ama aşamalar aynıdır: çevreyi okumak, bir konum seçmek, uygulamak ve sonucu gözden geçirmek. Yazılı plan olmasa da düzenli değerlendirme alışkanlığı önemlidir.
Stratejik yönetimin en zor aşaması hangisidir?
Uygulama aşaması genellikle en zor kısım olarak görülür. Strateji seçmek görece kolaydır; kaynakları, hedefleri ve sorumlulukları bu seçime göre yeniden düzenlemek, direnci yönetmek ve birimleri uyumlu çalıştırmak ise yönetsel çaba gerektirir.
Stratejik yönetimde hangi analiz araçları kullanılır?
Dış çevre için PESTEL ve Porter'ın beş güç modeli, iç durum için SWOT ve kaynak temelli analizler yaygındır. Uygulama ve izleme aşamasında ise dengeli skor kartı gibi performans ölçüm çerçeveleri kullanılır. Araç seçimi, sürecin hangi aşamasında olunduğuna bağlıdır.