Öncelik Diyagramlama Yöntemi: Dört Bağımlılık, Öne Alma ve Gecikme
Öncelik diyagramlama yöntemi (PDM), faaliyetleri kutu, bağımlılıklarını ok olarak çizen ağ diyagramı yöntemidir. Dört bağımlılık türü ile öne alma ve gecikme bu yöntemin dilidir.
Bir bakışta
- Faaliyetler düğümdür, oklar bağımlılıktır. Bu yüzden yönteme düğümde faaliyet gösterimi de denir.
- Dört bağımlılık türü vardır: FS, SS, FF, SF. Her biri öncül ve ardıl faaliyetin başlangıç ya da bitişinin nasıl bağlandığını söyler.
- Bitiş-başlangıç (FS) en yaygın olanıdır. Öncül bitmeden ardıl başlayamaz; çoğu iş akışı bu mantıkla kurulur.
- Öne alma ardılı erkene çeker, gecikme ardılı bekletir. İkisi de bağımlılığa eklenir ve kritik yol hesabını etkiler.
Öncelik diyagramlama yöntemi nedir?
Öncelik diyagramlama yöntemi (precedence diagramming method, PDM), proje faaliyetlerini kutular (düğümler), aralarındaki ilişkileri oklar olarak gösteren zaman çizelgesi modelleme yöntemidir. Faaliyetlerin hangi sırayla ve hangi koşulla yapılacağını görsel olarak ortaya koyar.
PDM, kritik yol hesabının temelidir. Her faaliyetin süresi ve bağımlılığı bilindiğinde, projenin en erken ne zaman biteceği ve hangi faaliyetlerin gecikmeye izin vermediği bu diyagramdan hesaplanır. Çoğu proje yönetim yazılımı çizelgeyi bu mantıkla kurar.
Dört bağımlılık türü
Bağımlılık türü, öncül ve ardıl faaliyetin başlangıç ya da bitişinin birbirine nasıl bağlandığını belirler. • Bitiş-başlangıç (FS): Öncül bitince ardıl başlar. Temel atılmadan duvar örülemez. • Başlangıç-başlangıç (SS): Öncül başlayınca ardıl başlayabilir. Kod yazımı başlayınca test senaryosu yazımı da başlar. • Bitiş-bitiş (FF): Öncül bitmeden ardıl bitemez. Belge yazımı, ürünün son hâli bitmeden tamamlanamaz. • Başlangıç-bitiş (SF): Öncül başlamadan ardıl bitemez. Pratikte nadirdir; yeni vardiya başlayana kadar eski vardiyanın görevinin bitmemesi gibi.
Dört bağımlılık, öncül ve ardıl olayın dört eşleşmesidir
Öncülün hangi olayı, ardılın hangi olayını bağlar
Öne alma ve gecikme
Bağımlılıklara zaman ayarı eklenebilir. Öne alma (lead), ardılın öncül bitmeden önce başlamasına izin verir. Örneğin boya işi, sıva işi tamamen bitmeden başlayabiliyorsa FS ilişkisine öne alma eklenir ve çizelge kısalır.
Gecikme (lag) ise ardıl faaliyetin başlaması için öncül bittikten sonra beklenen süredir. Sıva bittikten sonra kuruması beklenip boya başlıyorsa, bu bekleme gecikme olarak tanımlanır. Her ikisi de çizelgenin gerçekçiliği için önemlidir; ama gecikmeyi iş payı yapmak, yani çizelgeye gizlice güvenlik payı koymak yanlıştır.
Küçük bir örnek
Bir mobil uygulama projesinde arayüz tasarımı, geliştirme ve test faaliyetleri var. Geliştirme, tasarım onaylanınca başlar: tasarım ile geliştirme arasında FS ilişkisi vardır. Test senaryosu yazımı ise geliştirme başlar başlamaz başlayabilir: SS ilişkisi.
Son kullanıcı dokümanı, uygulamanın son hâli ortaya çıkmadan bitirilemez: geliştirme ile doküman arasında FF ilişkisi bulunur. Kurum, ürün sunumundan önce kısa bir bekleme süresi koyar; bu da bir gecikmedir. Diyagram çizildiğinde kritik yol, hangi sıranın gecikirse projeyi geciktireceğini gösterir.
Bağımlılığın niteliği
Bağımlılıklar türünün yanında niteliğiyle de sınıflandırılır. Zorunlu bağımlılık, işin doğası gereği kaçınılmazdır: temel atılmadan duvar örülmez. Tercihe bağlı bağımlılık, ekibin en iyi uygulama gibi gerekçelerle seçtiği sıradır ve gerekirse değiştirilebilir. Dış bağımlılık ise proje dışındaki bir tarafa, örneğin bir tedarikçi ya da kuruma bağlıdır.
Bu ayrım çizelgeyi sıkıştırırken önemlidir: yalnızca tercihe bağlı bağımlılıklar gevşetilebilir.
Sık yapılan hatalar
- Her ilişkiyi FS yapmak. Gerçekte bazı işler paralel yürüyebilir; her şeyi FS tanımlamak çizelgeyi gereksiz uzatır.
- SF'yi FS ile karıştırmak. Okun yönü kolayca ters çizilir.
- Gecikmeyi güvenlik payı olarak kullanmak. Gizli pay, çizelgenin neden uzadığını görünmez kılar.
- Bağımlılıkları kayıt etmeden ilerlemek. Neden bağlı olduklarını yazmayan çizelge değişiklikte yanlış yorumlanır.
PDM Mindset programlarında nerede geçer?
Bağımlılık türleri ve çizelge kurma, Mindset'in Proje Yönetimi Uzmanlığı Sertifika Programı'nda "Süreç Domaini: Zaman Çizelgesi, Maliyet ve Proje Finansmanı" modülünün parçasıdır. CAPM hazırlık eğitimindeki "Kapsam ve Zaman Yönetimi" modülü ise kavramı temel düzeyde işler.
İlgili Mindset programı
Proje Yönetimi Uzmanlığı Sertifika Programı
Sık sorulan sorular
PDM ile oklu diyagramlama (ADM) arasındaki fark nedir?
PDM faaliyetleri düğüm olarak gösterir ve dört bağımlılık türünü destekler. Oklu diyagramlamada faaliyet ok üzerinde gösterilir ve yalnızca bitiş-başlangıç ilişkisi kullanılır. Günümüz çizelge yazılımları PDM mantığıyla çalışır.
Başlangıç-bitiş (SF) neden nadir kullanılır?
Ardılın bitişinin öncülün başlangıcına bağlanması az sayıda iş akışında anlam taşır. Vardiya devri gibi sınırlı durumlar dışında SF yerine daha anlaşılır bir yapı kurmak mümkündür.
Öne alma kritik yolu nasıl etkiler?
Kritik yoldaki iki faaliyet arasında öne alma tanımlanırsa ardıl daha erken başlar ve toplam süre kısalır. Bu, kaynağın aynı anda iki işi yapabilmesini ve riskin artmasını da beraberinde getirir; bu yüzden gerekçeli kullanılır.
Araçta bağımlılık nasıl tanımlanır?
Araçlar çoğunlukla bağımlılık türü ve öne alma ya da gecikme için ayrı alanlar sunar. Aracın arayüzü değişse de mantık aynıdır.