ISO 9001'e eklenen iklim değişikliği şartı: ne değişti?
ISO 9001'e eklenen iklim değişikliği ibaresinin tam olarak neyi istediğini, neyi istemediğini ve bir kalite yönetim sistemi sahibinin pratikte bu konuda nasıl ilerleyeceğini öğrenirsiniz.
Bir bakışta
- Değişiklik iki küçük ekleme içerir: madde 4.1'e bir cümle, madde 4.2'ye bir not. Yeni bir bölüm ya da ayrı bir iklim yönetim sistemi getirmez.
- Kuruluş, iklim değişikliğinin kendisi için ilgili bir konu olup olmadığını belirlemelidir. İlgili çıkmasa da bu değerlendirmenin yapılmış olması beklenir.
- İlgili taraflar iklim değişikliğiyle ilgili gereksinimlere sahip olabilir. Madde 4.2'deki not, müşteri, yatırımcı ve düzenleyici gibi tarafların bu beklentisini hatırlatır.
- ISO ve IAF ortak açıklamasına göre bu maddelerin genel amacı değişmedi. Maddeler zaten tüm iç ve dış konuları dikkate almayı gerektiriyordu; ibare iklimi açıkça hatırlatır.
- İklim değişikliği ilgili çıkarsa planlamaya yansıtılır. Hedefler ve ilgili faaliyetlerde bu konu dikkate alınır; denetimde sorulabilir.
Değişiklik nedir?
ISO 9001:2015/Amd 1:2024, ISO 9001 kalite yönetim sistemi standardında 2024'te yayımlanan bir değişikliktir. Değişiklik iklim değişikliği ile ilgilidir ve ISO'nun yönetim sistemi standartlarına iklim konusunu ekleme kararının bir parçası olarak diğer yönetim sistemi standartlarında da benzer biçimde yapılmıştır.
ISO 9001'de iki yeri etkiler. Madde 4.1, yani kuruluşun ve bağlamının anlaşılması maddesine, kuruluşun iklim değişikliğinin ilgili bir konu olup olmadığını belirlemesini isteyen bir cümle eklenir. Madde 4.2, yani ilgili tarafların ihtiyaç ve beklentilerinin anlaşılması maddesine ise ilgili tarafların iklim değişikliğiyle ilgili gereksinimleri olabileceğini belirten bir not eklenir.
Ne istiyor, ne istemiyor?
Ekleme, kuruluştan iklim değişikliğini bir konu olarak değerlendirmesini ister; bu değerlendirmenin sonucu 'ilgili değil' çıkabilir. Yani her kuruluştan bir iklim programı, karbon hedefi ya da ayrı bir raporlama beklenmez. Beklenen, konunun düşünülmüş ve bir sonuca bağlanmış olmasıdır.
ISO ve IAF'ın ortak açıklaması, 4.1 ve 4.2 maddelerinin genel amacının değişmediğini belirtir: bu maddeler zaten kuruluşun yönetim sisteminin etkinliğini etkileyebilecek tüm iç ve dış konuları dikkate almasını gerektiriyordu. Yeni olan, iklim değişikliğinin bunlar arasında açıkça anılmasıdır. Açıklama ayrıca belgelendirme kuruluşlarının, iklim değişikliğinin dikkate alındığından emin olmasını ve ilgili bulunmuşsa hedeflerde ve faaliyetlerde yer aldığını görmesini bekler.
Kuruluşlar ne yapmalı?
Pratikte yaklaşım, bağlam analizinde iklim değişikliği sorusunu açıkça sormaktır. Fiziksel riskler (aşırı hava olayları, su ve enerji kesintileri), geçiş riskleri (düzenlemeler, karbon beklentileri, müşteri talepleri) ve fırsatlar (yeni ürünler, verimlilik) gözden geçirilir. Sonuç, bağlam analizi kayıtlarında ya da gözden geçirme toplantılarında izlenebilir biçimde yer alır.
İklim değişikliği ilgili çıkarsa kuruluş bunu risk ve fırsat değerlendirmesine, kalite hedeflerine ve gerekli faaliyetlere yansıtır. İlgili çıkmazsa neden öyle olduğunu savunabilmek yeterlidir.
İklim değişikliği ilgili çıkarsa planlamaya yansır, çıkmazsa gerekçesi korunur
Kuruluşun değerlendirme akışı
- Evet, ilgili bir konuRisk, fırsat ve hedeflere yansıtılırKalite hedefleri ve faaliyetlerde dikkate alınır.
- Hayır, ilgili görünmüyorGerekçe izlenebilir tutulurNeden ilgili olmadığı sorulduğunda açıklanabilmelidir.
- Henüz net değilBağlam analizi derinleştirilirMüşteri ve düzenleyici beklentileri araştırılır.
Örnek: bir gıda ambalajı üreticisi
Bir ambalaj üreticisi, bağlam analizini yenilerken iklim değişikliğini açıkça gündeme alsın. Ham madde tedarikinin hava olaylarına duyarlı olduğunu, bir büyük müşterisinin tedarikçilerinden çevresel beklentiler sıraladığını ve enerji maliyetlerinin kararsız seyrettiğini fark eder. İklim değişikliği, bu kuruluş için ilgili bir konudur.
Kuruluş bunu risk değerlendirmesine ekler, tedarik sürekliliği için alternatif kaynak planı yapar ve enerji verimliliği için bir kalite hedefi koyar. Denetçi geldiğinde, iklim konusunun nasıl değerlendirildiğini ve sonucun hedeflere nasıl yansıdığını görebilir. Aynı soruyu, küçük bir muhasebe bürosu sorduğunda 'ilgili değil' sonucuna varabilir; yeter ki bu değerlendirme bilinçli yapılmış olsun.
Sık yapılan hatalar
En sık görülen hata, ibareyi yok saymaktır: bağlam analizi yenilenmez ve iklim konusu hiç sorulmaz. Tam tersi hata da vardır: değişikliği büyük bir iklim programı kurma zorunluluğu gibi okumak ve gereksiz yük yaratmak.
Bir diğer hata, değerlendirmeyi yalnızca kalite ekibine bırakmaktır. İklim değişikliği; tedarik, operasyon, finans ve satış gibi birçok bölümü ilgilendirdiği için bağlam analizine bu bölümlerin katkısı gerekir. Son olarak, belgelendirme denetçilerinin bu konuyu sorabileceğini unutmamak gerekir; sonuç ne olursa olsun, değerlendirme izlenebilir olmalıdır.
Mindset programlarında yeri
Standart güncellemelerini takip etmek, kalite yöneticileri ve yönetim sistemi sorumluları için sürekli bir görevdir. Kalite Yöneticiliği Sertifika Programı, ISO Güncellemeleri modülüyle bu değişiklikleri kalite yönetim sistemi bağlamında ele alır. Yönetim Sistemleri Sistem Uygulayıcısı programı ise sistemlerin uygulamaya geçirilmesini öğrenmek isteyenler için uygundur.
İlgili Mindset programı
Kalite Yöneticiliği Sertifika Programı
Sık sorulan sorular
ISO 9001'e iklim değişikliği ile ilgili neler eklendi?
Madde 4.1'e, kuruluşun iklim değişikliğinin ilgili bir konu olup olmadığını belirlemesini isteyen bir cümle, madde 4.2'ye ise ilgili tarafların iklim değişikliğiyle ilgili gereksinimleri olabileceğini belirten bir not eklendi. Başka bir yeni bölüm eklenmedi.
Her kuruluş iklim hedefi koymak zorunda mı?
Hayır. Değişiklik, iklim değişikliğinin kuruluş için ilgili olup olmadığını belirlemeyi ister. İlgili çıkarsa hedeflere ve faaliyetlere yansıtılması beklenir, ilgili çıkmazsa gerekçesinin açıklanabilmesi yeterlidir. Her kuruluştan bir karbon azaltım programı beklenmez.
Mevcut ISO 9001 belgemi yenilemem gerekir mi?
Belge, kuruluşun sistemini standarda göre denetleyen bir kuruluş tarafından verilir; değişikliğin belgelere ve geçiş koşullarına etkisi belgelendirme kuruluşuyla netleştirilmelidir. Burada kesin bir takvim vermek yerine, kuruluşunuzun belgelendirme kuruluşunun duyurularını ve ISO ile IAF açıklamalarını doğrudan izlemesi önerilir.
İklim değişikliği ilgili çıkmazsa ne yapmalıyım?
Değerlendirmenin neden öyle sonuçlandığını açıklayabilecek biçimde kayıt altına alın. Örneğin faaliyetin ve tedarik zincirinin iklim etkilerine duyarlı olmadığını, ilgili tarafların böyle bir beklentisi bulunmadığını belirten kısa bir gerekçe yeterlidir. Bağlam analizi yenilendikçe değerlendirme de güncellenir.
Bu değişiklik yalnızca ISO 9001'i mi etkiler?
Hayır. ISO ve IAF'ın ortak açıklaması, iklim eylemi değişikliklerinin mevcut ve yeni yönetim sistemi standartlarına eklendiğini belirtir. Dolayısıyla çevre, bilgi güvenliği gibi diğer yönetim sistemi standartlarının da benzer değişiklikler içerdiği düşünülmeli, ilgili standardın güncel sürümü kontrol edilmelidir.