Sürdürülebilirlik ve ESG Uzmanı: Rol, Görevler ve Nasıl Olunur

Sürdürülebilirlik uzmanı kimdir?

Sürdürülebilirlik uzmanı, bir kurumun çevresel, sosyal ve yönetişim performansını ölçen, hedefe bağlayan ve raporlayan kişidir. ESG kısaltması bu üç alanı ifade eder: çevre, toplum ve çalışanlar, kurumsal yönetim. Rol, sürdürülebilirlik yöneticisi, ESG uzmanı, iklim ve karbon uzmanı gibi adlarla görülür. Küçük kurumlarda tek kişi tüm alanı yürütürken, büyük gruplarda çevre, tedarik zinciri, raporlama ve sürdürülebilir finans ayrı ekiplere bölünür.

Rolün kurumdaki ağırlığı raporlama zorunluluklarıyla birlikte büyüdü. Avrupa Birliği ile ticaret yapan veya Avrupa'daki ana şirketlerine rapor veren işletmeler, sürdürülebilirlik bilgisini düzenli ve denetlenebilir biçimde sunmak zorunda kalabiliyor. Türkiye'de de çerçeve değişti: Kamu Gözetimi Kurumu (KGK) Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarını (TSRS) yayımladı ve kurul kararıyla belirlenen kriterleri sağlayan işletmeler için TSRS uyumlu sürdürülebilirlik raporu hazırlamak zorunlu hale geldi. Kapsam ölçütleri ayrıca usul ve esaslarla netleştirildi ve zaman içinde güncellenebiliyor. Hangi kuruluşun hangi yükümlülüğe tabi olduğunu her zaman KGK'nın güncel duyurularından ve mevzuattan kontrol edin.

Bir iş gününde ne yapar?

Uzmanın işi masa başı veri çalışması ile iç paydaşlarla koordinasyonun karışımıdır. Örneğin bir üretim şirketinde sabah enerji ve atık verisinin tesislerden gelip gelmediği kontrol edilir; eksik veri varsa sorumlu mühendise hatırlatılır. Öğleden sonra bir müşterinin tedarikçi sürdürülebilirlik anketi yanıtlanır, bir diğer gün karbon ayak izi hesabının hangi kaynaklardan beslendiği gözden geçirilir.

Rapor dönemlerinde iş yoğunlaşır. Uzman, her göstergenin kaynağını, hesaplama yöntemini ve sorumlusunu kayıt altına alır, çünkü bağımsız doğrulama istendiğinde bu izlenebilirlik hayati olur. İş birimlerinde ise hedef belirleme çalışmaları yürütür: örneğin bir lojistik ekibine yakıt tüketimini düşürmenin yollarını birlikte aramak ya da insan kaynakları ile çalışan refahı göstergelerini netleştirmek. Bu rolde yöneticiye düzenli ilerleme özeti sunmak ve konuyu yönetim kuruluna taşımak da önemli bir iş kalemidir.

Temel görev ve sorumluluklar

Görevler kurumun sektörüne ve olgunluğuna göre farklılaşır. Yaygın başlıklar şunlardır:

• Önemlilik değerlendirmesi yaparak kurum için öncelikli sürdürülebilirlik konularını belirlemek
• Karbon ve enerji verisini toplamak, emisyon hesaplamasını yürütmek
• İklim riski ve fırsatlarını analiz etmek, senaryo çalışmalarına katkı sağlamak
• ESG raporunu hazırlamak, göstergeleri ve açıklamaları standartlara göre düzenlemek
• Tedarik zincirinde durum tespiti ve tedarikçi değerlendirmesi yürütmek
• Mevzuat ve standart gelişmelerini izlemek, kuruma etkisini yorumlamak
• Yatırımcı, müşteri ve derecelendirme kuruluşlarından gelen soruları yanıtlamak
• Çalışan farkındalığı ve kültür çalışmaları yürütmek

Uzmanın en kritik sorumluluğu, açıkladığı bilginin doğru ve kanıtlanabilir olmasıdır. Abartılı ya da dayanaksız sürdürülebilirlik iddiaları kurum itibarını zedeler.

Hangi becerilere ihtiyaç duyulur?

Konu bilgisi geniş bir yelpazeye yayılır: iklim ve karbon muhasebesi, enerji verimliliği, döngüsel ekonomi, insan hakları ve çalışma standartları, kurumsal yönetim ilkeleri. Bunun yanında raporlama çerçevelerine hâkimiyet gerekir. Avrupa Birliği'nde kurumsal sürdürülebilirlik raporlama direktifi (CSRD) ve bu direktif kapsamında uygulanan Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) sıkça anılan referanslardır. Çift önemlilik yaklaşımı, yani şirketin insanlar ve çevre üzerindeki etkisini (etki önemliliği) ile sürdürülebilirlik konularının şirketin finansal durumuna etkisini (finansal önemlilik) birlikte değerlendirme anlayışı bu çerçevenin merkezindedir. Türkiye'de ise zorunlu raporlamanın dayanağı KGK'nın yayımladığı TSRS'dir; bu standartları okuyup kurumun verisini bunlara göre düzenleyebilmek yurt içi ilanlarda giderek daha çok aranıyor.

Veri becerisi kritik hale geldi: farklı departmanlardan gelen verileri toplamak, tutarsızlıkları yakalamak ve hesaplamaları açıklayabilmek gerekir. Tablolama araçlarından veri platformlarına kadar teknik rahatlık bu işi hızlandırır.

İletişim becerisi en az teknik bilgi kadar önemlidir. Uzman çoğu zaman iş birimlerine doğrudan emir veremez; verinin neden gerektiğini ve sonuçların onlara nasıl fayda sağlayacağını anlatarak ilerler.

Sürdürülebilirlik uzmanı nasıl olunur?

Bu mesleğe girmek için tek bir resmî lisans ya da zorunlu belge tanımlanmış değildir. Çevre mühendisliği, endüstri mühendisliği, işletme, iktisat, hukuk ve kimya gibi bölümlerden gelenler bu alana geçebiliyor. Geçiş genellikle kurum içinde çevre, kalite, tedarik zinciri, finans veya iletişim gibi bir görevden sürdürülebilirlik sorumluluğuna kayarak olur.

Öğrenme yolunu şöyle kurabilirsiniz: önce ESG kavramlarını ve küresel bağlamı öğrenin; sonra karbon hesaplamasında ve veri toplamada uygulamalı deneyim kazanın; ardından raporlama çerçeveleri ve mevzuat uyumu konusunda derinleşin. Sürdürülebilir finans ve derecelendirme tarafı ek bir uzmanlık yoludur.

İlk işlerde fark yaratan şey, gerçek bir veri setiyle çalışmış olmak ve bir raporun hazırlık sürecini baştan sona görmüş olmaktır. Mülakatta küçük bile olsa bir karbon hesabını ya da önemlilik çalışmasını anlatabilmek ciddi avantaj sağlar.

Yakın rollerden farkı

Çevre mühendisi tesislerin çevresel uyumunu, izinleri ve atık yönetimini yürütür; sürdürülebilirlik uzmanı bu veriyi stratejik hedeflere ve raporlamaya bağlar. Uyum uzmanı mevzuat ve düzenleyici yükümlülüklere uygunluğu izler, sürdürülebilirlik uzmanı ise gönüllü hedefleri ve raporlamayı da kapsar. Kurumsal sosyal sorumluluk uzmanı topluma yönelik projelere odaklanır; sürdürülebilirlik uzmanı ise yönetişim, çevre ve tedarik zinciri boyutlarını da kuşatan daha geniş bir yönetim çerçevesiyle çalışır.

İç denetim ve finans ekipleri, sürdürülebilirlik bilgisinin güvenilirliği konusunda giderek daha yakın çalışıyor. Bu nedenle bu rolde finans diliyle de konuşabilen kişiler değer görür.

Sık yapılan hatalar ve dikkat edilecekler

En büyük risk, dayanaksız iddiadır. Kanıtlanamayan bir çevre dostu söylemi, kurumun itibarını ve yasal durumunu tehlikeye atabilir. Her açıklamanın arkasında bir veri, hesap yöntemi ve sorumlu olmalıdır. İkinci risk, raporlamayı yılda bir yapılan bir yazı işi saymaktır. Veri toplama sürekli olmalı; yıl sonunda verilerin peşine düşmek hata ve gecikme doğurur.

Üçüncü hata, önemlilik değerlendirmesini atlayıp her konuyu raporlamaya çalışmaktır. Kurumun gerçekten etkilediği ve etkilendiği konulara odaklanmak hem raporu hem hedefleri anlamlı kılar. Dördüncü hata, tedarik zincirini unutmaktır; birçok sektörde etkinin büyük bölümü kurumun dışında, tedarikçilerde doğar.

Son olarak sürdürülebilirlik ekibini kurumdan yalıtılmış bir birim olarak konumlandırmak, hedeflerin hayata geçmemesine yol açar. İş birimlerinin hedefe ortak olması, rolün gerçek başarı koşuludur.

Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

Sürdürülebilirlik Yöneticiliği (ESG) Sertifika Programı; ESG stratejisi ve yönetişim, karbon yönetimi ve emisyon hesaplama, iklim riski ve senaryo analizi, döngüsel ekonomi, tedarik zinciri durum tespiti ve sürdürülebilir finans başlıklarını kapsar. Raporlama tarafında Sürdürülebilirlik ve ESG Raporlama, European Sustainability Reporting Standards (ESRS) ve CSRD Direktifi Uyumu (AB) programları önemlilik değerlendirmesi, veri toplama, rapor yazımı, çift önemlilik ve denetim hazırlığı konularına odaklanır.

Genel yöneticilik perspektifi için ilk program, raporlama ve uyum rolleri için diğer programlar daha uygundur.