EFQM mükemmellik modeli: yön, uygulama ve sonuçlar
Kuruluşları neden var olduklarından elde ettikleri sonuçlara kadar bütün olarak değerlendiren EFQM modelinin yapısını, RADAR mantığını ve öz değerlendirmede nasıl kullanıldığını öğrenirsiniz.
Bir bakışta
- EFQM modeli, bir kuruluşu yön, uygulama ve sonuçlar olmak üzere üç bölümde ele alır. Üç bölüm, neden, nasıl ve ne soruları etrafında kurulur.
- Model bir standart ya da belge şartı değildir, bir değerlendirme ve gelişim çerçevesidir. Kuruluşlar bunu kendi öz değerlendirmelerinde ve gelişim planlarında yol gösterici olarak kullanır.
- Model, güncel sürümlerde kriterlerini bu üç bölümün altında toplar. Kriterlerin adı ve sayısı sürümden sürüme değişebildiği için güncel kılavuzdan teyit edilmelidir.
- RADAR, yaklaşımları ve sonuçları değerlendirmek için kullanılan mantıktır. Sonuçlar, yaklaşım, yaygınlaştırma, değerlendirme ve iyileştirme adımlarının baş harflerinden oluşur.
- Model ISO 9001'den farklıdır; belgelendirme yerine olgunluk ve gelişim üzerine kuruludur. İkisi birbirini tamamlayacak biçimde, birlikte de kullanılabilir.
EFQM mükemmellik modeli nedir?
EFQM mükemmellik modeli, EFQM tarafından geliştirilen ve kuruluşların performansını bütüncül olarak değerlendirmesine yardımcı olan bir yönetim çerçevesidir. Model, bir kuruluşun yalnızca finansal sonuçlarına ya da belirli bir sistemin uygunluğuna değil; amacına, stratejisine, bu stratejiyi nasıl uyguladığına ve gerçekte neleri başardığına birlikte bakar.
Model bir sertifika standardı gibi uygunluk aramaz. Kuruluşun nerede olduğunu gösteren, güçlü yönlerini ve gelişim alanlarını ortaya çıkaran bir ayna işlevi görür. Bu yüzden öz değerlendirme ve iyileştirme planı hazırlama süreçlerinde yaygın biçimde kullanılır.
Modelin yapısı: yön, uygulama, sonuçlar
EFQM'nin kendi sayfasında model üç bölümle anlatılır. Yön bölümü, kuruluşun neden var olduğunu ve hangi amacı yerine getirdiğini sorar. Uygulama bölümü, bu amacı ve stratejiyi nasıl hayata geçirmeyi planladığını sorar. Sonuçlar bölümü ise kuruluşun bugüne kadar gerçekte neyi başardığını sorar.
Mantık zincir gibi işler: yön, uygulamayı belirler; uygulama, sonuçları doğurur; sonuçlar da yönü sorgulatır. Model kriterlerini bu üç bölümün altında toplar. Kriterlerin adları ve sayısı model sürümüne göre değiştiğinden, ayrıntı için güncel sürüm kılavuzuna bakmak gerekir.
Yön uygulamayı, uygulama sonuçları doğurur; sonuç yönü sınar
Modelin üç bölümü
- Yön (neden)Kuruluş neden var, hangi amacı yerine getiriyor
- Uygulama (nasıl)Amaç ve strateji nasıl hayata geçiriliyor
- Sonuçlar (ne)Bugüne kadar gerçekte neler başarıldı
RADAR mantığı
RADAR, modelin değerlendirme mantığıdır ve adı beş sözcüğün baş harflerinden oluşur. Önce kuruluşun stratejisi gereği ulaşmayı hedeflediği sonuçlar belirlenir (Results). Sonra bu sonuçları sağlayacak yaklaşımlar, yani yöntemler ve uygulamalar kurulur (Approach). Bu yaklaşımlar kuruluşun ilgili yerlerinde uygun biçimde yaygınlaştırılır (Deploy). Son olarak yaklaşımlar değerlendirilir ve öğrenilenlerle iyileştirilir (Assess and Refine).
Burada kritik nokta, sürecin sonuçtan başlamasıdır: önce neyi başarmak istediğimiz, sonra bunu hangi yöntemle yapacağımız gelir. İyileştirme adımı da döngüyü yeniden başlatır; bu nedenle model sürekli gelişmeyi destekler.
RADAR sonuçla başlar ve öğrenmeyle yeniden başlar
RADAR döngüsü
- SonuçlarStrateji gereği hedeflenen sonuçları belirle
- YaklaşımSonuçları sağlayacak yöntemleri kur
- YaygınlaştırmaYöntemleri ilgili yerlerde uygula
- Değerlendirme ve iyileştirmeÖğren, yaklaşımı geliştir
Öz değerlendirmede nasıl kullanılır?
Kuruluşlar modeli çoğunlukla öz değerlendirme için kullanır. Bir ekip, her kriter için kuruluşun uygulamalarını ve sonuçlarını kanıtlarla ortaya koyar. Güçlü yönler ve gelişim alanları belirlenir. Sonuçta kuruluşun nerede olduğunu gösteren bir tablo çıkar.
Bu tablo bir gelişim planına dönüşür: hangi alanlara öncelik verileceği, hangi uygulamaların yaygınlaştırılacağı ve hangi sonuçların izleneceği belirlenir. Kuruluş isterse sonuçlarını dış değerlendirmeye açarak tanınma da alabilir; bu, modelin isteğe bağlı bir kullanımıdır.
Örnek: bir belediye hizmet birimi
Bir belediyenin kentsel hizmetler birimi, vatandaş memnuniyetini artırmak istesin. Yön bölümünde birim, neden var olduğunu ve vatandaşa hangi değeri sunmayı hedeflediğini netleştirir. Uygulama bölümünde başvuru süreçlerini, ekip yetkinliklerini ve iş birliklerini gözden geçirir. Sonuçlar bölümünde memnuniyet göstergelerini ve süreç verilerini inceler.
RADAR mantığıyla bakınca birim, hedeflenen sonucu açıkça yazmadan yeni bir uygulama başlatmış olduğunu fark edebilir; yaklaşım var ama ölçülen sonuç belirsizdir. Gelişim planı, önce hedef sonucu tanımlamayı, ardından uygulamanın yaygınlığını değerlendirmeyi içerir.
ISO 9001 ve TKY ile farkı
ISO 9001, bir kalite yönetim sisteminin şartlarını tanımlayan ve belgelendirilebilen bir standarttır. EFQM modeli ise belge vermez; kuruluşun olgunluğunu ve gelişim alanlarını gösterir. ISO 9001 uygunluğa, model gelişime ve bütüncül performansa yönelir. İkisi birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır.
Toplam kalite yönetimi geniş bir yönetim felsefesidir; EFQM modeli bu felsefeyi değerlendirilebilir bir çerçeveye dönüştüren araçlardan biridir. Bu nedenle TKY'yi uygulayan kuruluşlar modeli ölçme aracı olarak seçebilir.
Mindset programlarında yeri
Kurumsal mükemmellik çerçeveleri, kalite yöneticileri ve kurumsal gelişim sorumluları için kuruluşu bütün olarak değerlendirmeyi öğreten bir araçtır. EFQM Modeli ile Kurumsal Mükemmellik programı, modelin çerçevesinden öz değerlendirme yöntemlerine ve gelişim planı projesine uzanır. Kalite Yöneticiliği Sertifika Programı ise Kalite Liderliği ve Stratejik Yönetim modülüyle konuyu daha geniş kalite yönetimi içinde ele alır.
İlgili Mindset programı
EFQM Modeli ile Kurumsal Mükemmellik
Sık sorulan sorular
EFQM bir sertifika ya da standart mıdır?
Hayır. EFQM bir uygunluk standardı ya da belgelendirme şartı değildir; kuruluşların kendini değerlendirmesine ve gelişim alanlarını bulmasına yardımcı olan bir çerçevedir. Kuruluşlar isterlerse dış değerlendirmeye başvurup tanınma alabilir, ancak modeli kullanmak için bu zorunlu değildir.
RADAR neyin kısaltmasıdır?
Results, Approach, Deploy, Assess ve Refine sözcüklerinin. Türkçede sonuçlar, yaklaşım, yaygınlaştırma, değerlendirme ve iyileştirme anlamına gelir. Mantık, hedeflenen sonuçtan başlayıp yaklaşımı kurmayı, yaygınlaştırmayı ve öğrenerek iyileştirmeyi izler.
EFQM ile ISO 9001 arasındaki fark nedir?
ISO 9001 belgelendirilebilir bir kalite yönetim sistemi standardıdır ve uygunluğu sınar. EFQM modeli belge vermeyen, kuruluşun olgunluğunu ve gelişim alanlarını bütüncül olarak gösteren bir çerçevedir. ISO 9001 sistemin şartlarını, model ise kuruluşun amaç, strateji ve sonuçlarını daha geniş açıdan ele alır.
EFQM modelini hangi kuruluşlar kullanabilir?
Özel sektör, kamu ve sivil toplum kuruluşları gibi her tür ve ölçekten kuruluş kullanabilir. Küçük kuruluşlarda öz değerlendirme daha hafif yürütülür. Önemli olan, kuruluşun kendi amacını ve paydaşlarını modele göre dürüstçe değerlendirmesidir.
Model kriterleri her sürümde aynı mıdır?
Hayır. EFQM modeli zaman içinde güncellenir; kriterlerin adları, sayısı ve gruplaması sürümden sürüme değişebilir. Bu nedenle bir değerlendirme yapılacaksa güncel sürümün kılavuzu esas alınmalı, eski kaynaklardaki kriter listeleri kullanılmamalıdır.