Artık Risk Nedir? Yanıttan Sonra Geriye Ne Kalır
Artık risk, bir risk için yanıt uygulandıktan sonra hâlâ geriye kalan risktir. İkincil risk ise yanıtın kendisinin doğurduğu yeni risktir; ikisi sık karıştırılır.
Bir bakışta
- Artık risk, yanıta rağmen kalan risktir. Risk önlemle azalır ama çoğu zaman sıfırlanmaz; geriye kalan kısım artık risktir.
- İkincil risk, yanıtın yan etkisinden doğan yeni risktir. Önlemin kendisi yeni bir belirsizlik yaratır; bu ayrı bir risk olarak kaydedilir.
- Artık risk için karar verilir: kabul, rezerv ya da ek yanıt. Kalan düzey kurumun risk iştahı içindeyse kabul edilir.
- Her ikisi de risk kaydında görünür kalmalıdır. Yanıt planlandıktan sonra artık ve ikincil risk gözden geçirilmezse plan eksik kalır.
Artık risk nedir?
Artık risk (residual risk), bir riske karşı yanıt eylemleri uygulandıktan sonra geriye kalan risk düzeyidir. Risk yanıtı çoğu zaman olasılığı ya da etkiyi düşürür, ama nadiren tamamen ortadan kaldırır.
İlk değerlendirmede bulunan riske "doğal risk" ya da yanıt öncesi risk denir. Yanıt sonrası değerlendirme yapıldığında ortaya çıkan düşük düzey ise artık risktir. Proje ekibi bu kalan düzeyi bilerek yaşamayı seçer, ya da ek önlem alır.
İkincil risk nedir ve artık risten farkı
İkincil risk, bir risk yanıtını uygulamanın doğrudan sonucu olarak ortaya çıkan yeni risktir. Artık risk aynı riskin kalan kısmıdır; ikincil risk ise başka bir riskin doğmasıdır. • Artık risk: Aynı olay hâlâ olabilir, ama olasılığı ya da etkisi azalmıştır. • İkincil risk: Yanıt, daha önce olmayan bir belirsizlik getirmiştir.
İkincil riskin kendi olasılığı, etkisi, sahibi ve yanıtı olur. Artık risk ise genellikle asıl riskin satırında, yanıt sonrası değerlendirme olarak izlenir.
Yanıttan sonra kalan şeyin adı sonuca bağlıdır
Yanıt uygulandıktan sonra ne gözleniyor?
- Aynı olay hâlâ olabilir, ama daha düşük düzeydeArtık riskAsıl riskin yanıt sonrası değerlendirmesi olarak izlenir.
- Yanıtın kendisi yeni bir belirsizlik doğurduİkincil riskAyrı bir risk olarak kayda girer, sahibi atanır.
- Olay artık gerçekleşemezRisk kapatılırKayıtta kapatma gerekçesi yazılır.
Küçük bir örnek
Bir yazılım projesi, kritik bir bileşeni tek bir dış tedarikçiden alıyor. Risk, tedarikçinin teslimi geciktirmesidir. Ekip bu riske karşı yedek bir tedarikçiyi sözleşmeye bağlıyor.
Yedek tedarikçi riski azaltır ama sıfırlamaz: ikisi birden geç kalabilir, geçiş için de zaman gerekir. Geriye kalan bu düzey artık risktir. Öte yandan yedek tedarikçinin bileşeninin kalite standartlarını karşılamama ihtimali, yanıttan doğan yeni bir belirsizliktir. Bu da ikincil risktir ve ayrı bir satırda izlenir.
Artık risk nasıl ele alınır?
Yanıt planı hazırlanırken şu sorular sorulur: Yanıttan sonra kalan düzey nedir? Bu düzey kurumun ya da sponsorun risk iştahına uygun mu? Uygun değilse ek yanıt gerekir.
Kalan düzey kabul edilebilirse iki seçenek öne çıkar. Pasif kabul, riskin gerçekleşmesi halinde olayı sonradan ele almayı seçer. Aktif kabul ise beklenmedik durum rezervi ayırır; ekibin bütçe ya da takvimde, gerçekleşirse kullanacağı bir pay vardır. Artık riskin sahibi belirlenir ve izleme toplantılarında gözden geçirilir.
Kayıt ve izleme
Risk kaydında hem yanıt öncesi hem yanıt sonrası değerlendirme yer alabilir. Yanıt sonrası sütun, ekibin artık riski nasıl gördüğünü gösterir. İkincil riskler ise kendi satırlarını alır ve asıl risk satırına bağlanır.
Yanıt uygulanırken beklenen düşüşün gerçekleşip gerçekleşmediği izlenir. Beklenen etki görülmezse artık risk varsayımdan yüksektir ve plan yeniden değerlendirilir. Düzenli risk gözden geçirmeleri bu nedenle yalnızca yeni riskleri değil, mevcut yanıtların etkisini de ölçer.
Sık yapılan hatalar
- Yanıtı uyguladığı için riskin kapandığını varsaymak. Çoğu yanıt riski düşürür ama bitirmez.
- Artık riski kaydetmeden geçmek. Sponsor, kalan düzeyi görmeden kabul kararı veremez.
- İkincil riski asıl riskin içine gömmek. Yanıtın yan etkisinin kendi sahibi ve yanıtı olmazsa denetlenemez.
- Her artık riski rezervle karşılamak. Düşük etkili riskler için rezerv ayırmak bütçeyi gereksiz şişirir.
Artık risk Mindset programlarında nerede geçer?
Risk yanıtları ve kayıt tutma, Mindset'in Proje Yönetimi Uzmanlığı Sertifika Programı'nda "İş Ortamı Domaini: Yönetişim, Uyumluluk ve Risk Yönetimi" modülünün konusudur. CAPM hazırlık eğitiminde ise "Kalite ve Risk Yönetimi" modülü benzer kavramları temel düzeyde işler.
İlgili Mindset programı
Proje Yönetimi Uzmanlığı Sertifika Programı
Sık sorulan sorular
Artık risk sıfır olabilir mi?
Olabilir ama nadirdir. Olay tamamen engellenmişse, örneğin riskli faaliyet kapsamdan çıkarılmışsa, geriye risk kalmaz ve kayıt kapatılır. Çoğu durumda yanıt riski düşürür; artık risk bu düşüşten sonra kalan paydır.
Artık risk kabul edilebilir düzeyde değilse ne yapılır?
Ek yanıt eylemi planlanır, riski aktarma ya da kaçınma gibi başka stratejiler değerlendirilir ya da sponsora yükseltilir. Karar, kalan düzeyin kurumun risk iştahıyla karşılaştırılmasına dayanır.
İkincil risk için ayrı kayıt gerekir mi?
Evet. Kendi olasılığı, etkisi, sahibi ve yanıtı olduğundan ayrı satırda izlenir. Aksi halde yanıtın yan etkisi gözden kaçar ve asıl riskin sonuçları yanıltıcı görünür.
Artık risk ile sorun (issue) aynı şey midir?
Hayır. Artık risk hâlâ gerçekleşmemiş, olasılığı olan bir olaydır. Sorun ise gerçekleşmiş ve yönetilmesi gereken durumdur. Artık risk gerçekleşirse sorun hâline gelir.