- ArchiMate nedir?
- ArchiMate nasıl çalışır? Katmanlar ve çekirdek kavramlar
- Örnek: bir kredi başvuru sürecinin modellenmesi
- Bakış açıları ve görünümler: modeli herkese uygun hale getirmek
- ArchiMate, TOGAF, BPMN ve UML ile ilişkisi
- ArchiMate modellemede sık yapılan hatalar
- Bu alanı Mindset programlarında nerede çalışırsınız?
- Sık sorulan sorular
ArchiMate: kurumsal mimari tek bir dilde nasıl çizilir?
ArchiMate, kurumsal mimariyi iş, uygulama ve teknoloji katmanlarıyla tutarlı biçimde modellemeye yarayan açık bir dildir. Katmanlar, örnek ve TOGAF ilişkisi.
ArchiMate nedir?
ArchiMate, kurumsal mimariyi tanımlamak, analiz etmek ve görselleştirmek için kullanılan açık ve bağımsız bir modelleme dilidir. The Open Group tarafından yayımlanır. İş süreçleri, organizasyon yapıları, bilgi akışları, bilgi sistemleri ve teknik altyapı gibi farklı alanları aynı dilde ve birbirleriyle ilişkili biçimde göstermeyi sağlar.
Bu dilin değeri, farklı uzmanlık gruplarının aynı resme bakabilmesidir. İş analisti süreci, uygulama mimarı sistemi, altyapı uzmanı sunucuyu çizer; ArchiMate bu çizimlerin hangi ilişkiyle birbirine bağlandığını standart hale getirir. Böylece bir iş değişikliğinin hangi sistemleri etkileyeceği izlenebilir.
ArchiMate nasıl çalışır? Katmanlar ve çekirdek kavramlar
Dilin temelinde katmanlı bir yapı vardır. İş katmanı müşteriye sunulan hizmetleri, süreçleri, rolleri ve aktörleri modeller. Uygulama katmanı bu işi destekleyen uygulama bileşenlerini ve hizmetlerini gösterir. Teknoloji katmanı uygulamaların çalıştığı sunucu, ağ ve yazılım altyapısını anlatır. Fiziksel öğeler ekipman ve tesisleri ekler.
Bunlara ek olarak motivasyon öğeleri (paydaş, hedef, ilke, gereksinim), strateji öğeleri ve uygulama ile geçiş öğeleri (proje, iş paketi, plato) bulunur. Katmanlar arasında hizmet verme ve gerçekleştirme gibi ilişkiler kurulur; dil ayrıca bir yapıyı, davranışı ve pasif nesneleri ayırt eder. Bu sayede aynı model hem bugünkü durumu hem hedef durumu hem de geçiş yolunu taşıyabilir.
Örnek: bir kredi başvuru sürecinin modellenmesi
Örneğin bir finans kuruluşu kredi başvuru sürecini modelliyor. İş katmanında müşteri aktörü, başvuru süreci ve kredi değerlendirme rolü çizilir. Uygulama katmanında başvuru portalı ve skorlama uygulaması süreci destekleyen hizmetler olarak gösterilir. Teknoloji katmanında bu uygulamaların çalıştığı sunucu ve veri tabanı görünür.
Model hazır olunca bir soru kolayca yanıtlanır: skorlama uygulaması değiştirilirse hangi süreçler ve hangi roller etkilenir? Aynı modelde motivasyon öğeleri de varsa, değişikliğin hangi hedefe veya gereksinime hizmet ettiği gösterilebilir. Karar vericiye tek bir resimle etki analizi sunulur.
Bakış açıları ve görünümler: modeli herkese uygun hale getirmek
Tüm model çok yoğun olduğu için ArchiMate bakış açısı (viewpoint) kavramını kullanır. Her bakış açısı belli bir paydaşın sorusuna cevap verecek öğeleri ve ilişkileri seçer. Yönetici için sade bir hizmet görünümü, altyapı ekibi için teknik bağımlılık görünümü, proje ofisi için geçiş görünümü üretilir.
Bu yaklaşım, modeli bir kez kurup farklı kitlelere farklı biçimde sunmayı mümkün kılar. Model yönetişimi de önemlidir: kimin hangi öğeyi güncelleyeceği, adlandırma kuralları ve model sürümlenmesi baştan belirlenmezse model zamanla güncelliğini yitirir.
ArchiMate, TOGAF, BPMN ve UML ile ilişkisi
TOGAF kurumsal mimari geliştirme yöntemini ve çerçevesini sunar; ArchiMate ise bu çalışmanın çıktılarını çizmek için kullanılan dildir. Bu yaklaşımlar birbirini tamamlar: TOGAF ne yapılacağını ve hangi sırayla yapılacağını söyler, ArchiMate bulguları nasıl göstereceğinizi.
BPMN iş süreçlerinin ayrıntılı akışını modeller, ArchiMate ise sürecin kurumsal bağlamdaki yerini ve ilişkilerini gösterir; ayrıntılı süreç akışı için BPMN, bütünsel bağlantı için ArchiMate kullanılır. UML yazılım tasarımına ayrıntılı iner; ArchiMate daha yüksek soyutlama seviyesinde, kurumun bütünsel resmine odaklanır.
ArchiMate modellemede sık yapılan hatalar
Her ayrıntıyı modele koymaya çalışmak en yaygın hatadır; model okunamaz hale gelir. Katmanlar arası ilişkileri doğru kullanmamak (örneğin bir uygulamayı doğrudan süreçle karıştırmak) modeli anlamsızlaştırır. Adlandırma kuralı belirlenmemesi, aynı kavramın farklı adlarla tekrarlanmasına yol açar.
Bir başka hata, modeli bir kereliğine çizip bakımını bırakmaktır. Model, mimari kararlarla ve değişim projeleriyle birlikte güncellenmelidir; aksi takdirde karar desteği sağlamaz.
Bu alanı Mindset programlarında nerede çalışırsınız?
ArchiMate ile Kurumsal Mimari Modelleme programı; kurumsal mimarlar, iş ve sistem analistleri ile mimari ofis ekipleri için uygundur. Program dilin yapısını ve çekirdek kavramlarını, iş katmanının modellenmesini, uygulama katmanı ve katmanlar arası bağlantıyı, teknoloji ve fiziksel katman ile ilişki dilbilgisini, motivasyon, strateji ve geçiş öğelerini, bakış açıları ve model yönetişimini kapsar.
Kurumsal Mimari (TOGAF) Temelleri ve Kurumsal Mimari Yönetişimi ve Mimari Karar Kayıtları (ADR) programları, modelin hangi yöntemle üretildiğini ve nasıl yönetileceğini tamamlar.
İlgili Mindset programı
ArchiMate ile Kurumsal Mimari Modelleme
Sık sorulan sorular
ArchiMate bir yazılım mıdır?
Hayır. ArchiMate bir modelleme dilidir, yani semboller ve ilişki kuralları bütünüdür. Dili destekleyen çeşitli modelleme araçları vardır ama dil bu araçlardan bağımsızdır. Aynı model farklı araçlarda açılabilir ve dilin kuralları araca göre değişmez.
ArchiMate öğrenmek için TOGAF bilmek gerekir mi?
Gerekmez. ArchiMate bağımsız bir dildir ve TOGAF olmadan da kullanılabilir. Ancak birlikte kullanıldığında mimari çalışma hem yöntem hem gösterim açısından bütünleşir. Kurumsal mimari çalışacaksanız her ikisine de aşinalık faydalıdır. Önce dili öğrenip sonra yöntemi eklemek de mümkündür.
ArchiMate ile BPMN arasındaki fark nedir?
BPMN bir iş sürecinin adımlarını, karar noktalarını ve akışını ayrıntılı gösterir. ArchiMate ise sürecin hangi uygulamalar, roller ve altyapıyla ilişkili olduğunu bütünsel olarak modeller. Süreç ayrıntısı gerekiyorsa BPMN, kurumsal bağlantılar gerekiyorsa ArchiMate tercih edilir.
Küçük bir kurum ArchiMate kullanmalı mı?
Kurum büyüklüğünden çok karmaşıklık belirleyicidir. Çok sayıda sistem, süreç ve bağımlılık varsa küçük bir kurumda da modelleme yarar sağlar. Basit yapılarda ise tüm dili kullanmak gereksiz yük olur; yalnızca ihtiyaç duyulan öğelerle sade bir model yeterlidir.