MRP mi, Kanban mı? Üretimde Planlayarak İtmek ile Tüketimle Çekmek
MRP, ana üretim programından ve ürün ağacından yola çıkarak neyin ne zaman sipariş edileceğini önceden hesaplar; kanban ise gerçekleşen tüketimi görüp yalnızca kullanılanı yeniden ister. Fabrikaların çoğunda soru birini seçmek değil, hangi kalemi hangisine bırakacağına karar vermektir.
Bir bakışta
- MRP tahmin ve plana göre iter, kanban tüketime göre çeker. Birinde siparişi hesap tetikler, diğerinde boşalan bir kutu ya da serbest kalan bir kart.
- MRP veri doğruluğuna, kanban talep istikrarına muhtaçtır. Hatalı ürün ağacı MRP'yi, oynak talep kanbanı bozar.
- Uzun temin süreli ve çok çeşitli kalemler MRP'ye, tekrarlı ve istikrarlı kalemler kanbana yakındır. Karar ürün ya da fabrika düzeyinde değil, kalem düzeyinde verilir.
- En yaygın düzen melezdir: MRP planlar, kanban atölyede yürütür. Aynı kalem için iki sistemin birden sipariş açmaması için sınırın yazılı olması gerekir.
Bir plan motoru ve bir sinyal kartı
MRP bir hesaplama yöntemidir. Ana üretim programındaki mamul ihtiyacını ürün ağacı üzerinden parçalara ve hammaddelere indirir, eldeki stoku ve açık siparişleri düşer, temin sürelerine göre geriye doğru zamanlar. Sonuç, hangi malzemenin ne zaman ve ne kadar sipariş edileceğini, hangi parçanın ne zaman üretime gireceğini gösteren bir öneri listesidir. Siparişler gerçek tüketim beklenmeden, plana göre açılır.
Kanban ise bir hesap değil, bir yetkidir. Lean Enterprise Institute çekme üretimini, aşağı akıştaki faaliyetlerin ihtiyaçlarını yukarı akışa sinyalle bildirdiği bir üretim kontrol yöntemi olarak tanımlar; kanban kartı bu sinyalin en bilinen taşıyıcısıdır. Bir kutu boşaldığında ya da bir parça kullanıldığında kart serbest kalır ve yalnızca tüketilen miktarın yeniden üretilmesine ya da getirilmesine izin verir.
Bu yüzden MRP geleceğe bakar ve tahmin hatasını taşır; kanban bugüne bakar ve talebin istikrarlı olmasına dayanır.
Ölçüt ölçüt Kanban ve MRP
Tetikleyici: Kanbanda ikmali gerçekleşen tüketim tetikler. / MRP'de siparişi ana üretim programı ve hesaplanan net ihtiyaç tetikler.
Zaman ufku: Kanban kısa döngülerle, günlük ya da vardiya düzeyinde çalışır. / MRP haftalar ve aylar ilerisini planlar.
Veri ihtiyacı: Kanban görsel bir sinyal ve doğru kart sayısıyla yetinir. / MRP doğru ürün ağacına, güncel stok kayıtlarına ve gerçekçi temin sürelerine ihtiyaç duyar.
Uygun ürün yapısı: Kanban tekrarlı üretilen, çeşidi az, talebi istikrarlı kalemlerde güçlüdür. / MRP çok katlı ürün ağaçlarında, çok çeşitli ve siparişe göre değişen ürünlerde güçlüdür.
Stok davranışı: Kanbanda devredeki stok kart sayısıyla sınırlıdır. / MRP'de stok düzeyi planın ve verinin doğruluğuna bağlıdır; veri hatası fazla ya da eksik stok olarak geri döner.
Değişime tepki: Kanbanda talep düzeyi kalıcı olarak değişirse kart sayısının yeniden hesaplanması gerekir. / MRP'de yeniden planlama hesabı günceller, ama çok sık yapılırsa siparişler sürekli kayar.
Görünürlük: Kanban atölyede herkesin görebildiği fiziksel ya da elektronik bir sinyaldir. / MRP'nin mantığı sistemin içindedir ve planlama ekibi dışında okunması zordur.
Birlikte kullanım: MRP planlar, kanban yürütür
Birçok üretim işletmesinde iki yöntem katmanlar hâlinde birlikte çalışır. Ana üretim programı neyin üretileceğini belirler. MRP bu programdan uzun temin süreli satın alma kalemlerini, kapasite ihtiyacını ve tedarikçilere verilecek öngörüleri hesaplar. Atölyedeki günlük ikmal ise, tekrarlı ve istikrarlı kalemlerde kanbanla yürür.
Bu düzende MRP'nin rolü değişir: atölyeye her parça için ayrı iş emri göndermek yerine, kanban döngülerinin beslenmesi için gereken malzeme ve kapasitenin hazır olmasını sağlar. Kanban ise planın atölyedeki ayrıntısını gerçek tüketime göre düzeltir.
Katmanların sınırı yazılı olmalıdır. Hangi kalemin kanbanla, hangisinin MRP iş emriyle yönetildiği sistemde işaretlenmezse aynı kalem için iki ayrı sipariş açılır ve fazla stok kaçınılmaz olur.
Plan yukarıda kalır, ikmal kararı atölyede verilir
- Ana üretim programıHangi mamulün hangi dönemde ne kadar üretileceği
- MRPUzun temin süreli malzeme, kapasite ihtiyacı ve tedarikçi öngörüsü
- KanbanTekrarlı kalemlerde tüketime bağlı günlük ikmal
Hangi ürün ve ortamda hangisi?
Kalemleri sınıflandırırken şu soruların yanıtı yol gösterir:
- Talep istikrarlı ve tekrarlı mı? Evetse kanban adayıdır.
- Kalem çok katlı bir ürün ağacının derinlerinde mi, yalnızca belirli siparişlerde mi kullanılıyor? Öyleyse MRP daha uygundur.
- Temin süresi uzun ve tedarikçinin önceden bilgilendirilmesi mi gerekiyor? MRP'nin ileriye dönük hesabı gerekir.
- Kalem ucuz ve sık tüketilen bir sarf malzemesi mi? Basit bir iki kutu kanbanı çoğu zaman yeterlidir.
- Ürün yelpazesi her siparişte değişiyor mu? Tüketim deseni oturmadığı için kanban zorlanır.
Seri montaj yapan bir fabrikada ana montaja giren standart parçalar kanbanla, müşteriye özel opsiyon parçaları ise MRP ile yönetilebilir. Siparişe göre üretim yapan bir atölyede ise MRP ana omurgadır; kanban yalnızca bağlantı elemanı, ambalaj gibi ortak sarf kalemlerinde kalır.
Kanban döngüsü MRP planından nasıl ayrışır?
MRP'nin döngüsü planlama takvimine bağlıdır: plan çalıştırılır, öneriler sipariş olarak açılır, gerçekleşenler kaydedilir ve plan yeniden çalıştırılır. Döngünün temposunu planlama ekibi belirler.
Kanban döngüsünün temposunu ise tüketim belirler. Kullanılan kutunun kartı serbest kalır, kart ikmal noktasına gider, yalnızca o miktar üretilir ya da getirilir ve kart dolu kutuyla birlikte kullanım noktasına geri döner. Döngüde dolaşan kart sayısı sabit kaldıkça devredeki stok da sınırlı kalır.
Bu fark, iki sistemde sorunun nerede görüneceğini de belirler. MRP'de sorun çoğunlukla bir sonraki plan çalıştırmasında, rapor üzerinden fark edilir. Kanbanda ise boş bir kutunun dolmaması ya da kartın ikmal noktasında beklemesi, sorunu atölyede hemen görünür kılar.
Kanbanda döngüyü plan değil tüketim döndürür
- TüketimKullanım noktasında bir kutu boşalır.
- Kart serbestKart, ikmal yetkisi olarak ayrılır.
- SinyalKart üretim hücresine ya da tedarikçiye ulaşır.
- İkmalYalnızca tüketilen miktar üretilir ya da getirilir.
- Geri dönüşDolu kutu kartıyla birlikte kullanım noktasına döner.
Birlikte kullanımda sık yapılan hatalar
En pahalı hata çift siparişlemedir: kalem kanbana alındığı hâlde MRP hesabında da iş emri ya da satın alma önerisi üretmeye devam eder. Kanban kalemlerinin MRP'de ayrı işaretlenmesi ve yalnızca toplam ihtiyaç ile kapasite öngörüsü için kullanılması bu sorunu önler.
İkinci hata, kanbanı talebi oynak kalemlere uygulamaktır. Tüketim bir hafta yüksek, bir hafta sıfır olan bir kalemde kart sayısı ya fazla stok ya da sık stoksuzluk üretir. Bu kalemler için MRP ya da siparişe bağlı ikmal daha uygundur.
Üçüncü hata, MRP'nin verisini düzeltmeden onu suçlamaktır. Yanlış ürün ağacı, güncellenmeyen temin süresi ve sayımı tutmayan stok kaydı hesabı bozar; bu durumda kanbana geçiş sorunun çözümü değil, kaçış yolu olur. Son olarak, talep düzeyi kalıcı biçimde değiştiğinde kart sayısını güncellememek kanbanın en sık görülen bakım ihmalidir.
Mindset programlarında MRP ve kanban
Üretim planlamacıları ve atölye yöneticileri için Üretim Planlama ve Kontrol eğitimi, üretim planlama temelleri, iş emirleri ve atölye kontrolü ile stok ve envanter optimizasyonu başlıklarında planın atölyeye nasıl indiğini ve ikmalin nasıl yönetildiğini ele alır.
Planlamayı tedarik zincirinin bütünüyle ilişkilendirmesi gereken yöneticiler için Lojistik ve Tedarik Zinciri Yöneticiliği Sertifika Programı, satış ve operasyon planlama ile ileri üretim sistemleri başlıklarını içerir. Konuyu araç düzeyinde derinleştirmek isteyenler Pull-System ve Kanban ile MRP ve Ana Üretim Programı (MPS) Uygulamaları eğitimlerine bakabilir.
İlgili Mindset programı
Lojistik ve Tedârik Zinciri Yöneticiliği Sertifika Programı
Sık sorulan sorular
ERP'mizde MRP çalışıyor; kanbana geçmek için MRP'yi kapatmak gerekir mi?
Hayır. Kanbana alınan kalemler MRP'de ayrı işaretlenir ve bu kalemler için otomatik iş emri ya da satın alma önerisi üretimi kapatılır. MRP ise toplam malzeme ihtiyacını, kapasite yükünü ve tedarikçilere verilecek öngörüleri hesaplamaya devam eder. Böylece planlama görünürlüğü korunur, günlük ikmal kararı atölyeye geçer.
Siparişe göre üretim yapan bir atölyede kanban kullanılabilir mi?
Ana ürünlerde genellikle kullanılamaz, çünkü her sipariş farklıdır ve tekrarlayan bir tüketim deseni oluşmaz. Ancak siparişten bağımsız olarak sürekli tüketilen ortak kalemler, örneğin bağlantı elemanları, sarf malzemeleri ve standart ambalajlar, kanban için çok uygundur. Bu kalemleri MRP'den çıkarmak planlama yükünü de hafifletir.
Elektronik kanban MRP'ye dönüşmüş olmuyor mu?
Olmuyor, çünkü tetikleyici değişmiyor. Elektronik kanbanda kart yerine bir barkod okuması ya da sistem kaydı kullanılır, ama ikmal yine gerçekleşen tüketimle başlar ve devredeki miktar sınırlıdır. MRP'de ise sipariş, tüketim beklenmeden plana göre açılır. Elektronik kanban yalnızca sinyalin taşınma biçimini değiştirir, mantığı değil.
MRP'de sık yeniden planlama neden sorun yaratır?
Her yeniden planlama, küçük talep ya da stok değişikliklerini bütün ürün ağacı boyunca yayar ve önceden açılmış siparişlerin tarihlerini ve miktarlarını kaydırır. Atölye ve tedarikçiler sürekli değişen önerilerle karşılaştığında plana güvenmez ve kendi tamponlarını oluşturur. Donmuş dönemler ve değişiklik eşikleri bu etkiyi azaltmanın yaygın yollarıdır.
Kanbana geçişe hangi kalemlerden başlanmalı?
İlk adım için en uygun kalemler, sık tüketilen, talebi görece düzenli, tedarikçisi ya da üreten hücresi yakın ve güvenilir olanlardır. Bu kalemlerde kanbanın etkisi kısa sürede görülür ve ekip yöntemi öğrenir. Uzun temin süreli, pahalı ya da düzensiz tüketilen kalemler ise ilk dalgaya alınmamalı, MRP ile yönetilmeye devam etmelidir.