Kanban kartı sayısını belirleme: hesap adımları ve ayar mantığı

Kart sayısı neyi belirler?

Fiziksel kanban sisteminde her kart, bir kap dolusu malzemeyi temsil eder. Dolaşımdaki kart sayısı, hattın ya da deponun elinde tutabileceği en yüksek stoku belirler. Kart az olursa ikmal gecikir ve tüketen istasyon bekler. Kart çok olursa sistem fazla stok taşır ve kanbanın var olma nedeni olan sınırlama kaybolur.

Bu yüzden kart sayısı bir tahmin değil, bir tasarım kararıdır. Karar şu sorulara dayanır: tüketim ne hızda gerçekleşiyor, bir kap boşaldığında yenisi ne kadar sürede geri geliyor ve bu değerlerdeki dalgalanmaya karşı ne kadar pay bırakılmalı? Hesap bu soruların cevabını tek bir sayıya çevirir.

Temel formül ve değişkenler

Yaygın kullanılan formül şudur: kart sayısı N, günlük ortalama talep D ile tedarik süresi L'nin çarpımına emniyet payı katsayısı eklenerek bulunur ve sonuç kap büyüklüğü C'ye bölünür. Yazılışı: N = D x L x (bir + S) / C. Sonuç her zaman yukarı yuvarlanır, çünkü kartın kesri olmaz.

Değişkenler şunlardır: • D: tüketen istasyonun bir zaman diliminde, örneğin günde ya da vardiyada kullandığı ortalama miktar. • L: kart ikmal sinyali olarak bırakıldığı andan, dolu kabın tüketim noktasına ulaştığı ana kadarki toplam süre. Sinyalin beklediği süre, üretim ya da hazırlık süresi, taşıma ve kontrol süresi bu toplamın parçalarıdır. • S: talep ve tedarik değişkenliğini karşılayan emniyet payı katsayısı. Yönetimin riske bakışına ve sürecin istikrarına göre belirlenir. • C: bir kabın taşıdığı adet. Kap ergonomi, ağırlık ve taşıma biçimiyle sınırlıdır.

Tüm değişkenlerin aynı zaman birimiyle ifade edilmesi şarttır. D günlük, L saatlik verilirse sonuç yanlış çıkar.

Adım adım hesap akışı

Hesaba tüketim verisinden başlanır. Önce ilgili parça için gerçek tüketim kayıtlarını toplayın ve ortalamayı bulun. Plan rakamı yerine gerçekleşen tüketimi kullanın, çünkü kanban gerçek ritmi taşır. Tüketimin dalgalı olduğu parçalarda ortalamanın yanında dalgalanma aralığına da bakın.

Ardından tedarik süresini zincirin tamamı üzerinden ölçün. Sahada çoğu zaman yalnızca üretim süresi hesaba katılır, oysa kartın askıda beklediği süre, forklift turu ve giriş kontrolü de süreye dahildir. Bu parçalar toplanmadan yapılan hesap, kartı olması gerekenden az çıkarır.

Sonra kap büyüklüğünü sabitleyin. Kap, talep hacminden çok taşıma ve ergonomi kısıtıyla seçilir; sonradan değiştirilirse tüm hesap yeniden yapılır. Son olarak emniyet payını seçin, formülü uygulayın ve sonucu yukarı yuvarlayın. Hesap tablosuna aldığınız her varsayımı not düşün; yeniden boyutlandırma sırasında bu notlar zaman kazandırır.

Emniyet payı nasıl seçilir?

Emniyet payı kanbanın en tartışmalı kalemidir, çünkü yüksek tutmak rahatlatır ama stok ve alan maliyeti getirir. Genel yaklaşım, payı sürecin istikrarına bağlamaktır. Tedarikçi gecikmesi nadir, makine arızası az ve talep düzenli ise pay küçük tutulur. Süreç dalgalıysa pay büyür, ancak büyüyen pay aynı zamanda kök nedenlerin çözülmesi gerektiğini de gösterir.

Pratikte pay, geçmiş verinin dağılımından çıkarılır: tedarik süresinin ortalamadan ne kadar saptığına ve talebin tepe değerlerine bakılır. Kritik, ikamesi olmayan parçalarda pay daha cömert, ucuz ve kolay temin edilen parçalarda daha dar seçilir.

Payı sürekli artırmak yerine her revizyonda neden gerektiğini yazın. Aksi halde zamanla tüm parçalarda şişen paylar sistemi eski push mantığındaki stok birikimine döndürür.

Örnek hesap: vida kutusu

Örneğin bir montaj hattı belirli bir vidayı kutularla alıyor olsun. Hat günde ortalama D adet vida tüketiyor, ambar dolu kutuyu L süre içinde getiriyor, bir kutu C adet taşıyor ve ekip küçük bir emniyet payı S belirlemiş. Formüle yerleştirdiğinizde elde ettiğiniz değer, yukarı yuvarlanarak kart sayısını verir.

Bu sayıyı yorumlamak hesap kadar önemlidir. Kartların bir kısmı hat başında, bir kısmı ambarda, bir kısmı yoldadır. Kart panosunda bu alanları ayırırsanız ikmalin nerede tıkandığı gözle görülür. Hat başında hep kartsız kutu bekliyorsa kart az olabilir; ambarda kartlar birikiyorsa tüketim varsayımınız gerçeğin altında kalmıştır.

Formülün gösterdiği, kart sayısıyla tedarik süresi arasındaki doğrusal ilişkidir. Tedarik süresi kısaldığında aynı talep için daha az kart yeter. Bu nedenle kanban çalıştırmak, kart sayısını azaltarak tedarik süresini kısaltmaya zorlayan bir mekanizmadır.

Sık yapılan hatalar

Birinci hata, tedarik süresini eksik ölçmektir. Üretim süresi tek başına alınır, bekleme ve taşıma unutulur; sistem sürekli kart yetmezliğiyle karşılaşır.

İkinci hata, talebi planlanan rakamdan almaktır. Planın gerçeklikten saptığı parçalarda kart sayısı baştan yanlış kurulur. Üçüncü hata, her parçaya aynı emniyet payını uygulamaktır. Hızlı tüketilen kritik bir parçayla yavaş tüketilen ucuz bir parça aynı davranamaz.

Dördüncü hata, kart sayısını bir kez hesaplayıp bırakmaktır. Talep mevsimsel değişir, tedarikçi değişir, kap değişir; bunların her biri sayıyı eskitir. Beşinci hata, kartları çoğaltmayı sorun çözmenin yolu saymaktır. Kart sürekli ekleniyorsa asıl sorun stok değil, ortaya çıkan gecikmenin kaynağıdır.

Yeniden boyutlandırma ve izleme

Kart sayısı belirli aralıklarla gözden geçirilir. Gözden geçirmede şu göstergelere bakılır: ikmal beklerken duran istasyon olup olmadığı ve dolu kapların rafta ne kadar beklediği. İlki kart azlığını, ikincisi fazlalığını gösterir.

Bir kart eksiltmeden önce tedarik süresinin gerçekten kısaldığını doğrulayın. Eksiltme, akışı sınama yöntemidir; sorun çıkarsa kart geri eklenir ve neden kaydedilir. Fazla stokun saklandığı sorunları görünür kılmak kanbanın amacı olduğundan, kart azaltma kontrollü bir deney olarak yürütülür.

Elektronik kanban kullanılan yerlerde de mantık aynıdır; kartın yerini sistem sinyali alır, ancak boyutlandırma formülü ve gözden geçirme ritmi değişmez. Ofis ve hizmet süreçlerinde kart yerine iş kalemi gelir ve aynı mantık WIP sınırını belirlemek için kullanılır.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

Pull-System ve Kanban programının modül başlıkları arasında Kanban Boyutlandırma ve Stok Optimizasyonu, Kanban Sistemi Temelleri ve Kart Tasarımı ile Supermarket ve İkmal Sistemleri yer alır. Program; üretim planlama, depo ve malzeme akışı, hat besleme ve süreç iyileştirme ekipleri için uygundur.

Kurumsal bir ekipte bu modüller, kart sayısı hesabını ortak bir tabloda standartlaştırmak ve hat besleme kararlarını aynı dille vermek isteyen birimlere hitap eder. Uygulama Atölyesi ve Pull-System Yol Haritası modülü, öğrenilenin kendi sürecinize aktarılması için kurgulanmıştır.