CONWIP mi Kanban mı? İki çekme sisteminin işleyişi ve seçim ölçütleri

Ortak fikir: işi sınırla, akışı çek

CONWIP ve Kanban, ikisi de çekme (pull) sistemidir: yeni iş, sistemde yer açıldığında başlatılır; talep tahminine göre sürekli malzeme ya da iş itilmez. İkisinin de temel aracı süreçteki iş miktarını (work in process, WIP) sınırlamaktır. WIP sınırlandığında, Little yasasının ifade ettiği ilişki gereği aynı çıktı hızında akış süresi kısalır, kuyruklar görünür hale gelir ve sorunlar daha erken fark edilir.

Aradaki fark, sınırın nereye konduğudur. Kanban, sınırı süreç adımları arasında, her istasyon ya da ara stok noktası için ayrı ayrı koyar. CONWIP (Constant Work In Process, sabit süreç içi iş) ise sınırı tüm hat için tek bir toplam olarak koyar: hattın içinde aynı anda bulunabilecek toplam iş sabittir, hat içindeki dağılıma karışılmaz.

Kart döngüleri nasıl çalışır?

Üretim Kanban'ında her istasyon çifti arasında ayrı bir kart döngüsü vardır. Sonraki istasyon bir parçayı tükettiğinde ilgili kart önceki istasyona döner ve o parçanın yeniden üretilmesini tetikler. Kartlar genellikle parça numarasına özgüdür; her ürün çeşidi için ara stokta bir miktar tutulur. Sistem bu yönüyle bir süpermarket mantığıyla çalışır.

CONWIP'te tek bir kart döngüsü vardır. Hattın başında bir iş, ancak boşta bir CONWIP kartı varsa başlatılır; kart işle birlikte tüm hattı dolaşır ve iş hattın sonundan çıktığında başa döner. Kartlar genellikle parçaya özgü değildir; boşalan kartla hangi işin başlatılacağını, sıralı bir iş listesi (backlog) belirler. Hat içinde iş, istasyondan istasyona itme mantığıyla ilerler, ancak toplam miktar kartlarla sınırlı olduğu için kontrolsüz birikmez.

Ölçüt ölçüt CONWIP ve Kanban

• WIP kontrolü: CONWIP tüm hattaki toplam işi sabitler / Kanban her adım ya da her ara stok için ayrı sınır koyar.
• Kart sayısı ve türü: CONWIP'te tek döngü ve genellikle parçaya özgü olmayan kartlar / Kanban'da çok sayıda döngü ve parçaya özgü kartlar.
• Ürün çeşitliliği: CONWIP çok çeşitli, sipariş bazlı ve düşük tekrarlı işlerde kolay uygulanır / Kanban tekrarlı, standart ve çeşidi sınırlı ürünlerde güçlüdür.
• Ara stok: CONWIP'te hat içinde her ürün için hazır stok tutulmaz / Kanban'da her ürün için süpermarket stoku tutulur.
• Darboğaz davranışı: CONWIP'te iş kendiliğinden darboğazın önünde birikir, bu da darboğazın boş kalmasını önler / Kanban'da her adımın sınırı ayrı ayarlanmalıdır, darboğaz değişirse sınırlar yeniden gözden geçirilir.
• Kurulum ve bakım: CONWIP tek bir parametreyle (toplam kart sayısı) yönetilir / Kanban'da her döngü için kart sayısının hesaplanması ve güncellenmesi gerekir.
• Sorun görünürlüğü: Kanban adım bazlı sınırlarla sorunun hangi adımda olduğunu daha hızlı gösterir / CONWIP'te hat içindeki dengesizlik daha geç görünür.

Örnek senaryo: atölye tipi üretim ile seri montaj

Örneğin müşteri siparişine göre farklı ölçülerde metal kabin üreten bir atölye düşünelim. Her sipariş farklı bir ürün, tekrar oranı düşük; her çeşit için ara stok tutmak anlamsız. Bu atölyede CONWIP uygun bir başlangıçtır: hattın başında sabit sayıda kart tanımlanır, sipariş listesi önceliğe göre sıralanır ve bir kabin hattı terk ettiğinde listedeki sıradaki sipariş başlatılır. Planlamacının günlük işi, kart sayısını değil sıralamayı yönetmek olur.

Aynı firmanın standart bağlantı parçalarını üreten seri montaj hattında ise durum farklıdır. Ürün çeşidi az, tüketim düzenli ve tahmin edilebilir. Burada istasyonlar arasında süpermarket ve parçaya özgü Kanban kartları, montaj hattının ihtiyaç duyduğu parçanın her an hazır olmasını sağlar. Aynı fabrikada iki sistem yan yana çalışabilir.

Bilgi işinde Kanban yöntemi ve CONWIP benzerliği

Yazılım ve ofis süreçlerinde kullanılan Kanban yöntemi, üretim Kanban'ından türemiştir ama farklı işler. Kanban University'nin yayımladığı Kanban Guide, WIP sınırının bir iş durumu, kişi, kulvar, iş türü ya da tüm sistem için konabileceğini belirtir. Bu esneklik, bilgi işinde sistem düzeyinde tek bir sınır koymanın, yani CONWIP mantığına çok yakın bir uygulamanın da mümkün olduğu anlamına gelir.

Pratikte bazı ekipler panosunu önce yalnız toplam iş sınırıyla başlatır, akış metrikleri biriktikçe sorunlu sütunlara ayrı sınırlar ekler. Bu sıralama, CONWIP'in basitliği ile adım bazlı Kanban'ın teşhis gücünü kademeli olarak birleştirir. Seçim yaparken, sınırların kimin kararıyla ve hangi veriye dayanarak değiştirileceği açık bir politika olarak yazılmalıdır.

Hangi durumda hangisi?

CONWIP'i öne çıkaran durumlar: • Ürün çeşidinin fazla, sipariş bazlı üretimin yaygın olduğu hatlar • Darboğazın yeri ürün karmasına göre değişen süreçler • Çekme sistemine yeni geçen, basit bir başlangıç isteyen işletmeler • Hat boyunca tek bir planlama noktası (hattın başı) olan yapılar

Kanban'ı öne çıkaran durumlar: • Tekrarlı, standart ve talebi düzenli ürünler • Adımlar arası sorunların hızla teşhis edilmesinin önemli olduğu hatlar • Tedarikçi ve iç müşteri arasında süpermarket ile ikmal döngüsü kurulacak süreçler

Karma çözümler de mümkündür: hat içinde CONWIP ile toplam iş sınırlanırken, darboğaz önüne ayrı bir sınır eklenebilir ya da hattın besleme tarafındaki standart parçalar Kanban ile yönetilebilir.

Sık yapılan hatalar

• Kart sayısını bir kez belirleyip hiç güncellememek: talep, ürün karması ve süreç süreleri değiştikçe toplam sınır da gözden geçirilmelidir.
• CONWIP'te başlatma sırasını yönetmemek: kart boşaldığında sıradaki iş net değilse sistem yine itme mantığına döner.
• Kanban'da çok çeşitli ürünler için süpermarket kurmak: ara stok gereksiz büyür ve yer kaplar.
• WIP sınırını aşan acil işler için kural yazmamak: istisnalar her gün tekrarlanırsa sınır anlamını yitirir.
• Sınırları akış süresi ve çıktı verisine bakmadan değiştirmek; karar gözleme değil sezgiye dayanır.

Bu konular Mindset programlarında nerede çalışılır?

Pull-System ve Kanban eğitimi; itme sisteminden çekme mantığına geçiş, Kanban boyutlandırma ve stok optimizasyonu, süpermarket ve ikmal sistemleri ile FIFO şeritleri ve akış denetimi modülleriyle üretim planlama, yalın dönüşüm ve endüstri mühendisliği ekipleri için uygundur. CONWIP ile Kanban arasındaki seçimi saha verisine dayandırmak isteyen fabrikalar bu modülleri doğrudan kendi hatlarına uygulayabilir.

Bilgi işi tarafında Kanban + Scrum (Scrumban) eğitimi, pano ve iş akışı tasarımı ile Scrumban metrikleri başlıklarıyla yazılım ve ürün ekiplerinin WIP sınırlarını hangi düzeyde koyacaklarına karar vermesine yardımcı olur.