Hiyerarşi Kurmak ve Görselde Detaya İnmek: Yıldan Güne, Bölgeden Mağazaya

Hiyerarşi nedir, ne zaman kurulur?

Bir satış raporunda okur önce yıllık toplama bakar, sonra "hangi çeyrekte düştü?" diye sorar, ardından aya, sonra güne iner. Her soru için ayrı bir görsel çizmek rapor sayfasını kalabalıklaştırır. Hiyerarşi bu yolu tek bir görselde birleştirir.

Hiyerarşi, aralarında doğal bir üst-alt ilişkisi olan alanlardan kurulur.

• Zaman: yıl, çeyrek, ay, gün.
• Ürün: kategori, alt kategori, ürün.
• Coğrafya: ülke, bölge, il, mağaza.
• Organizasyon: genel müdürlük, bölge müdürlüğü, şube.

Bir hiyerarşi kurarken sıralama okurun düşünme sırasına uymalıdır: genelden özele. Aralarında doğal ilişki olmayan alanları (örneğin ürün ve satış temsilcisi) aynı hiyerarşiye koymak, okuru yanlış yola sokar.

Hiyerarşiler model düzeyinde tanımlanabildiği gibi, görselin eksen alanına birden çok alan ekleyerek görsel düzeyinde de oluşturulabilir. Model düzeyinde tanımlanan hiyerarşi bütün raporlarda aynı biçimde kullanılır; bu nedenle tarih, ürün ve bölge gibi sık kullanılan zincirler için tercih edilir.

Adım adım: hiyerarşi kurup görselde kullanmak

Süreç kısaca şöyledir.

Önce alanların gerçekten üst-alt ilişkisi taşıdığını kontrol edin. Her alt değerin yalnızca tek bir üst değere ait olması beklenir: bir ilçe tek bir ile, bir ay tek bir çeyreğe aittir. Aynı ürün adı birden çok kategoride geçiyorsa hiyerarşi tutarsız sonuç verir ve önce veri temizliği gerekir.

Sonra hiyerarşiyi oluşturun. Model düzeyinde, alan listesinden bir alanı seçip hiyerarşi olarak tanımlayarak ve diğer alanları sıralı biçimde ekleyerek ya da doğrudan görselin eksen kutusuna alanları genelden özele sırayla bırakarak kurabilirsiniz. Alan sırası düzeylerin sırasını belirler.

Görseli ekledikten sonra eksene hiyerarşiyi koyun ve görselin başlığında bulunan detaya inme düğmelerini sınayın. Rapor yayımlandığında okuyucular bu düğmeleri kullanır; ancak detaya inme yalnızca rapor tasarımcısı bunu açtığı görsellerde çalışır. Düğmeler görünmüyorsa görselin üzerine gelin; yine de yoksa görselin hiyerarşi kullanmadığı ya da detaya inmenin kapalı olduğu anlamına gelir.

Son olarak tarih hiyerarşisinde dikkat edin. Otomatik tarih hiyerarşisi hızlı bir başlangıç sağlar, ancak ay adlarının sıralaması ve mali yıl gibi özel takvimler için ayrı bir tarih tablosu genellikle daha kontrollüdür.

Detaya inme düğmeleri ne yapar?

Hiyerarşi kullanan bir görselde birkaç kontrol bir arada görünür ve her biri farklı bir iş yapar. Ürün belgesinde şöyle ayrılırlar.

• Yukarı çık: bir üst düzeye geri döner. Henüz aşağı inilmediyse soluk görünür.
• Detaya inmeyi aç: seçilen tek bir veri noktasının bir alt düzeyini göstermeyi sağlar. Açıkken bir sütuna tıklamak, o sütunun altına inmek anlamına gelir; kapalıyken aynı tıklama sayfadaki diğer görselleri filtreler.
• Hiyerarşide sonraki düzeye geç: seçim yapmadan, görselin tamamını bir alt düzeye taşır. Çeyrekler gidip yerine tüm aylar gelir.
• Hiyerarşide bir alt düzeye genişlet: mevcut düzeyi korur ve altına bir sonraki düzeyi ekler. Her çeyreği ve içindeki ayları birlikte görürsünüz.

Ayrıca sağ tık menüsünden de detaya inme, yukarı çıkma, sonraki düzeyi gösterme ve sonraki düzeye genişletme komutlarına ulaşılabilir.

Bu farkı bilmek raporu sunarken önemlidir. Bir sunumda "şu çeyreğe inelim" demek detaya inme, "tüm ayları görelim" demek sonraki düzeye geçmedir. Genişletme ise toplamları bozmadan ayrıntı göstermek isteyen karşılaştırmalar için uygundur.

Detaya inme ve ayrıntıya gitme farkı

Bu özellikler adı bakımından benzer olsa da çalışma biçimleri farklıdır.

Detaya inme, hiyerarşinin düzeyleri arasında aynı görsel içinde gezinir. Rapor sayfası ve diğer görseller değişmez. Varsayılan olarak bir görselde detaya inmek sayfadaki diğer görselleri filtrelemez; rapor tasarımcısı bu davranışı değiştirebilir.

Ayrıntıya gitme ise seçilen veri noktasını filtre olarak alıp okuru başka bir rapor sayfasına götürür. Örneğin satış özetinde bir bölgeyi seçip o bölgenin mağaza ayrıntı sayfasına geçmek ayrıntıya gitmedir. Bu özellik hiyerarşi gerektirmez; ayrı bir hedef sayfa ve alan tanımı ister.

Hangisini seçmeli? Soru "aynı şeye daha ayrıntılı bakayım" ise detaya inme, "bu seçimle ilgili her şeyi göreyim" ise ayrıntıya gitme uygundur. Birçok rapor ikisini birlikte kullanır: okur görselde ayında detaya iner, ilgilendiği ayın ayrıntı sayfasına da ayrıntıya gitmeyle geçer.

Sık hatalar ve kontrol listesi

Hiyerarşi ve detaya inme ile ilgili sık karşılaşılan sorunlar şunlardır.

• Düğmeler görünmüyor: görsel hiyerarşi kullanmıyor ya da tasarımcı detaya inmeyi kapatmış olabilir.
• Yanlış sıra: alanlar genelden özele değil, rastgele eklenmişse okur yolunu kaybeder.
• Kopuk üst-alt ilişkisi: bir alt değer birden çok üst değere bağlıysa toplamlar şaşırır.
• Ay adı sıralaması: aylar alfabetik sıralanıyorsa ay numarasına göre sıralama tanımlanmalıdır.
• Çok fazla düzey: gereğinden uzun hiyerarşi okuru yorar; çoğu rapor için az sayıda düzey yeterlidir.
• Okurun bilmemesi: düğmelerin yeri ve işlevi okur için açık değildir; raporda kısa bir yönlendirme eklemek yardımcı olur.

Yayından önce bir okur gibi deneyin: raporun ilk açılışta hangi düzeyi gösterdiğini, her düğmenin ne yaptığını ve yukarı çıkınca başlangıca dönüp dönmediğini kontrol edin. Dokunmatik cihazlarda sağ tık yerine bir veri noktasına basılı tutmak gerekir.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız

Uygulamalı Power BI ile Veri Analitiği ve Görselleştirme Sertifika Programı'nın etkileşimli raporlama teknikleri modülü, okurun raporda gezindiği bu tür etkileşimleri tasarlamaya yakındır. Hiyerarşi ve detaya inme, tek sayfalık bir özetin ayrıntı katmanlarına dönüştürülmesinin en yaygın yoludur.

Programın veri modelleme ve yönetimi başlığı ise hiyerarşiye temel olan tarih, ürün ve bölge tablolarının doğru kurulması için bağlam sağlar.