Veri Tablosu ile duyarlılık analizi: bir varsayım değişince sonuç ne olur

Veri Tablosu ne işe yarar?

Her finansal ya da operasyonel model varsayımlara dayanır: fiyat, satış adedi, faiz, dönüşüm oranı. Karar verirken sorulan soru çoğunlukla "fiyat biraz değişirse sonuç ne olur" biçimindedir. Bu soruyu her seferinde varsayımı elle değiştirip sonucu not ederek yanıtlamak hem yavaştır hem hataya açıktır.

Veri Tablosu bu işi otomatikleştirir. Microsoft, Durum Çözümlemesi başlığı altında üç araç sunar: Senaryolar, Hedef Arama ve Veri Tabloları. Senaryolar ve veri tabloları girdi kümelerinden olası sonuçlar üretir; Hedef Arama ise tek bir sonuçtan yola çıkıp bu sonucu veren girdiyi bulur. Veri Tablosu, bir aralığı tarayıp sonuçların tümünü yan yana gösterdiği için duyarlılık analizinin doğal aracıdır.

Tabloyu okuyan kişi şu soruların yanıtını görür: hangi varsayımda sonuç zarara dönüyor, hangi değer aralığında kazanç hızla artıyor ve hangi varsayımın küçük değişimi bile sonucu büyük ölçüde etkiliyor?

Tek değişkenli veri tablosu

Örnek bir model düşünelim: toplam kâr, birim fiyat, satış adedi ve birim maliyetten hesaplanıyor. Fiyatın etkisini görmek için tek değişkenli bir tablo kurulur.

Microsoft'un adımları şöyledir. Denemek istediğiniz değerleri bir sütuna yazarsınız; değerlerin iki yanında birkaç boş sütun bırakırsınız. Sütun odaklı bir tabloda formülü, değer sütununun bir satır üstüne ve bir hücre sağına yazarsınız. Formül, giriş hücresine, yani modeldeki fiyat hücresine bağlı olmalıdır. Sonra formülü ve değerleri içeren aralığı seçersiniz; Veri sekmesinde Durum Çözümlemesi, ardından Veri Tablosu komutunu açar ve değerler sütunda olduğu için Sütun giriş hücresi alanına fiyat hücresinin adresini yazarsınız. Değerler satırdaysa Satır giriş hücresi kullanılır.

Aynı tabloya ek sonuç formülleri de eklenebilir: örneğin kâr yanında marjı da hesaplayan bir formül, mevcut formülün yanındaki boş hücreye yazılır ve aralık yeniden seçilir. Böylece tek bir değer listesi birden çok ölçütün tepkisini gösterir.

Değer listesini seçerken makul bir aralık ve düzenli bir adım kullanın. Mevcut varsayımı listenin ortasına koymak, tabloyu mevcut durumdan hem iyimser hem kötümser yöne doğru okumayı kolaylaştırır. Çok geniş bir aralık ilgi duyulan bölgeyi gözden kaçırtır; çok dar bir aralık ise riski olduğundan küçük gösterir.

İki değişkenli veri tablosu

İki varsayımın birlikte nasıl etkilediğini görmek için iki değişkenli tablo kurulur. Örneğin fiyat ve satış adedi aynı anda değişince kâr nasıl davranıyor?

Formül, ızgaranın sol üst köşesindeki hücreye yazılır ve her iki giriş hücresine de bağlı olmalıdır. Bir değer listesi formülün altındaki sütuna, ikinci liste formülün sağındaki satıra yazılır. Formül hücresi, iki liste ve sonuçların yazılacağı hücreleri kapsayan aralık seçilir. Veri Tablosu penceresinde satırdaki değerlerin giriş hücresi Satır giriş hücresi'ne, sütundaki değerlerin giriş hücresi Sütun giriş hücresi'ne yazılır ve Tamam'a basılır.

Alışkanlık gereği alan adları karıştırılır: "satır" sözcüğü, tabloda satır başı değil, satırda yan yana dizilen değerlerin giriş hücresi anlamına gelir. Fiyatı sütuna, adedi satıra yazdıysanız Sütun giriş hücresi fiyat hücresi, Satır giriş hücresi adet hücresi olur.

Sonucu okumak ve karara çevirmek

Tablo hazır olduktan sonra iş sayıları okumaktır. Önce başabaş çizgisini bulun: sonucun artıdan eksiye geçtiği yer, fiyat ve adet değerlerinin güvenli bölgeyi belirlediği sınırdır. Koşullu biçimlendirmeyle zararlı hücreleri renklendirmek, ızgarayı ısı haritasına çevirir ve bu sınırı tek bakışta gösterir.

Sonra hassasiyeti karşılaştırın. Fiyat değişirken sonuç hızla oynuyor, adet değişirken yavaş değişiyorsa, çabanın fiyatı doğru belirlemeye gitmesi gerekir. Karar toplantısında "en kötü senaryoda ne olur" sorusu da tablonun köşelerinden yanıtlanır; böylece tartışma, kişisel görüşlerden çıkıp tablodaki somut değerlere taşınır.

Tablo yalnızca modelin kurduğu ilişkiyi gösterir. Model yanlışsa tablo yanlışı ayrıntılı biçimde gösterir. Bu yüzden duyarlılık tablosuna geçmeden önce modelin temel hesaplarının doğru olduğundan emin olunur.

Sık yapılan hatalar ve sınırlar

İlk hata, giriş hücresine formül ya da sabit bir değer koymaktır. Modelde fiyat doğrudan bir formülün içine yazılmışsa Veri Tablosu onu değiştiremez; varsayımlar ayrı hücrelerde dururken tablo çalışır.

İkinci hata, giriş hücrelerini ters yazmaktır. Tablo hata vermez, ama sonuçlar mantıksızdır: fiyat ile adet yer değiştirmiş gibi görünür. Sonuç ızgarasının bir köşesini elle hesaplayıp tabloyla karşılaştırmak bu hatayı yakalamanın en kısa yoludur. Giriş hücresinin veri tablosuyla aynı çalışma sayfasında olması gerektiği de unutulmamalıdır.

Üçüncü hata hesaplama ayarını unutmaktır. Microsoft'a göre çalışma sayfası her yeniden hesaplandığında veri tabloları da yeniden hesaplanır; büyük tablolar dosyayı yavaşlatır. Dosya, Seçenekler, Formüller yolundaki ayarla veri tablolarının otomatik hesaplanması kapatılırsa, tabloyu güncellemek için ilgili formüller seçilip F9 tuşuna basılır. Bu ayarı kapatan kişi sayıların bayat kalabileceğini bilmelidir.

Bir sınır daha vardır: veri tablosu en çok iki değişkeni birlikte değiştirebilir. Üç ya da daha fazlası için Senaryolar kullanılır. Ayrıca sonuç hücreleri tek tek düzenlenemez; silmek için sonuç aralığının tamamı seçilir.

Modeli veri tablosuna hazırlamak

Veri tablosu, modelin temiz kurulmasına bağlıdır. Başlamadan önce şu hazırlığı yapın:

• Fiyat, adet, maliyet gibi tüm varsayımları ayrı ve etiketli hücrelere koyun; formül içine sabit değer gömmeyin.
• Girdi hücrelerini renkle işaretleyin, sonuç hücresini ayrı bir yere alın.
• Modelin tek bir varsayım değişince beklenen yönde tepki verdiğini elle deneyerek doğrulayın.
• Değer listelerinin başına ne olduğunu yazan bir başlık koyun.
• Tablonun yanına tarih ve varsayımların geçerli olduğu dönemi not edin.

Bu hazırlıkla tabloyu bir başkası da okuyup yorumlayabilir; hazırlık yoksa sayılar bir başlık olmadan ekranda kalır.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız

Microsoft Excel ile Veri Analizi eğitiminin veri tabloları ve ileri veri analizi araçlarına ayrılan modülleri, varsayım temelli modelleri uygulamalı çalışmak isteyenler için ilgili bir zemin sunar. Bütçe, fiyatlama ve yatırım modeli kuran finans ve planlama ekipleri bu becerinin gündelik kullanıcısıdır.