Veri-mürekkep oranı: grafikteki her çizgi veriye hizmet ediyor mu?

Veri-mürekkep oranı nedir?

Veri-mürekkep oranı (data-ink ratio), Edward Tufte'ın "The Visual Display of Quantitative Information" kitabında ele aldığı bir ilkedir. Bir grafiği çizmek için kullanılan toplam mürekkebin ne kadarının veriyi göstermeye gittiğini sorgular. Veriyi taşıyan kısım ne kadar büyükse grafik o kadar verimli kabul edilir.

İlkenin özü basittir: grafikte her öğenin bir görevi olmalıdır. Bir çizgi, renk ya da gölge okurun veriyi anlamasına katkı vermiyorsa kaldırmak grafiği zayıflatmaz, genellikle güçlendirir.

Chartjunk: gereksiz süs ne demektir?

Chartjunk, grafiğe veri taşımayan ama dikkati çeken öğeler eklemektir. Bu terim de Tufte'a aittir. En sık görülenler şunlardır:

• üç boyutlu çubuklar ve gölgeler, çünkü çubuğun gerçek yüksekliğini okumayı zorlaştırır
• yoğun, koyu ızgara çizgileri, çünkü veriyi arka planda bırakır
• dekoratif resim ya da desenli zemin
• gereksiz renk çeşitliliği, yani anlam taşımayan renkler
• tekrar eden etiketler ve kutular

Küçük bir uyarı gerekir: her öğe süs değildir. Eksen etiketi, birim ve kısa bir başlık okuru yönlendirir; bunlar veri-mürekkebi olmasa da işlevlidir.

Sadeleştirmenin sırası

Sade bir grafik bir sadeleştirme sırasıyla elde edilir. Önce süs öğeleri kaldırılır. Sonra ızgara çizgileri açık griye çekilir ya da tümüyle silinir. Ardından renk yalnız bir şeyi vurgulamak için kullanılır; geri kalan her şey nötr bırakılır. En son, gerekiyorsa değerler doğrudan çubuğun yanına yazılır ve ayrı bir gösterge kutusuna ihtiyaç kalmaz.

Her adımdan sonra kendinize şunu sorun: bu öğeyi çıkarırsam okur neyi kaybeder? Hiçbir şey kaybetmiyorsa öğe gereksizdir.

Önce ve sonra: tipik bir düzeltme

Bir satış raporundaki sütun grafiğini düşünün. İlk halinde çubuklar üç boyutlu, zemin gradyanlı, ızgara koyu ve her çubuğun kendi rengi var. Okur hangi renk neyi vurguluyor diye düşünür. Sadeleştirilmiş halinde çubuklar düz, ızgara hafif, tüm çubuklar aynı gri tonunda ve yalnız dikkat edilmesi gereken çubuk renkli.

İki grafik aynı veriyi gösterir; fark, okurun ilk bakışta ana mesajı yakalayıp yakalayamadığıdır.

Oran ile sadelik arasındaki denge

İlkeyi bir kuralı tek tek uygulamak gibi okumak yanlıştır. Aşırı sadeleştirilmiş bir grafik, okurdan gereken bağlamı da alabilir: eksen etiketi, birim ya da karşılaştırma için bir referans değeri eksikse grafik anlaşılmaz olur. İyi grafik, veriyi taşıyan öğeleri öne çıkarır ama okumaya yardım eden öğeleri korur.

Bu nedenle pratikte oran sayısal olarak hesaplanmaz; bir tasarım sezgisi olarak kullanılır. Pano hazırlayan ekipler, grafiği yayımlamadan önce her öğe için aynı soruyu sorarak bir kontrol yapar.

Yanıltma ile karıştırılmamalı

Veri-mürekkep oranı sadelik konusudur; yanıltıcı grafik ise verinin yanlış izlenim vermesidir. Kesik eksen, orantısız ölçek ya da seçilmiş zaman aralığı süs olmadan da okuru yanıltabilir. Sade bir grafik dürüst olmak zorunda değildir, dürüst bir grafik de süslü olabilir.

İki konu birbirini tamamlar: önce grafiğin doğruyu söylediğinden emin olun, sonra gereksiz öğeleri çıkarın.

Veri iletişimi ve görselleştirme programlarında yeri

Pano ve rapor hazırlayan ekipler için sade grafik, yöneticinin mesajı çabuk yakalaması demektir. Veri İletişimi ve Raporlama Programı grafik seçimi ve görsel tasarım ilkelerini, yönetim raporu ve pano tasarımını ele alan modüller içerir. Uygulamalı Power BI programı ise görselleştirme uygulamalarını ve gösterge tablolarını işler.