Net Gerçekleşebilir Değer (NGD): Stok Değerlemesinde Anlamı ve Hesabı
Net gerçekleşebilir değer, bir stokun olağan ticari faaliyette satılması hâlinde elde edilecek tahmini tutardır. Stok, maliyeti ile bu değerden düşük olanla gösterilir.
Bir bakışta
- NGD, satıştan beklenen net tutardır. Tahmini satış fiyatından, tamamlama ve satışı yapmak için gereken tahmini giderler düşülür.
- Stok, maliyet ile NGD'den düşük olanla ölçülür. Maliyet NGD'nin üzerine çıkarsa aradaki fark gider olarak yazılır.
- Karşılaştırma kalem kalem yapılır. Bir kalemdeki değer düşüklüğü, diğer kalemdeki fazlalıkla kapatılmaz.
- NGD tahmindir ve her raporlama döneminde yeniden bakılır. Fiyat, hasar ya da eskime gibi gelişmeler tahmini değiştirebilir.
Net gerçekleşebilir değer nedir?
Net gerçekleşebilir değer (NGD, İngilizce net realizable value, NRV), stokların olağan ticari faaliyet içinde satılmasıyla elde edilmesi beklenen tahmini satış fiyatından, tahmini tamamlama maliyetleri ile satışı gerçekleştirmek için gereken tahmini giderlerin düşülmesiyle bulunan tutardır. Tanım, stokları düzenleyen TMS 2 standardında yer alır.
Kavramın amacı, varlıkların satışla elde edilmesi beklenenden daha yüksek tutarla taşınmamasıdır. Bilançoda duran bir stokun defter değeri, onu satarak geri alabileceğiniz tutarın üzerindeyse, varlık olduğundan değerli gösteriliyor demektir.
Nasıl hesaplanır?
Hesap birkaç parçadan oluşur ve kalem bazında yapılır. • Tahmini satış fiyatı: stokun olağan koşullarda hangi tutardan satılabileceği. Güncel fiyat listeleri, sipariş kayıtları ve piyasa gözlemleri dayanak olur. • Tahmini tamamlama maliyeti: stok henüz satılabilir durumda değilse, üretimi bitirmek için gereken ek giderler. • Tahmini satış giderleri: satış komisyonu, paketleme ve sevkiyat gibi satışa özgü giderler.
NGD, satış tutarından diğer kalemlerin çıkarılmasıyla bulunur. Sonuç stokun maliyeti ile karşılaştırılır ve bunlardan düşük olan, bilançoda gösterilecek tutardır.
NGD, satış tahmininden giderler düşülerek bulunur ve maliyetle kıyaslanır
Kalem bazında aşamalar
- Satış fiyatıOlağan koşullarda beklenen tahmini satış tutarı.
- Giderleri düşTamamlama maliyeti ve satış giderleri çıkarılır.
- NGD'yi bulKalan tutar net gerçekleşebilir değerdir.
- Maliyetle kıyaslaİkisinden düşük olan stoka yazılır.
Küçük bir örnek
Bir mobilya üreticisinin deposunda satılmayı bekleyen bir koltuk modeli olduğunu düşünelim. Model, piyasaya yeni bir seri çıkınca fiyat indirimine gitmiş ve bayilerde beklenen satış fiyatı belirgin biçimde düşmüş olsun. Koltukların depodaki maliyeti ise eski fiyat düzeyine göre hesaplanmış kalmış olsun.
İşletme yeni beklenen satış fiyatından bayi komisyonunu ve sevkiyat giderini çıkarır. Çıkan tutar maliyetin altında kalıyorsa, aradaki fark stokta değer düşüklüğü olarak kayda alınır ve dönemin gideri olur. Maliyet NGD'nin altında kalsaydı hiçbir düzeltme yapılmaz, stok maliyetinden gösterilmeye devam ederdi.
Değer düşüklüğü ne zaman ortaya çıkar?
Maliyetin geri kazanılamayacağını düşündüren durumlar şunlardır. • Stokun hasar görmesi ya da tamamen veya kısmen eskimesi. • Satış fiyatlarının düşmesi. • Tamamlama maliyetlerinin ya da satış giderlerinin artması.
Bu işaretler görüldüğünde NGD yeniden tahmin edilir. Tahmin güvenilir ve güncel verilere dayanmalıdır; dönem sonu sonrasında gerçekleşen fiyat değişimleri, dönem sonunda var olan koşulları doğruluyorsa tahmine yansıtılır.
Benzer kavramlardan farkı
NGD, gerçeğe uygun değerle karıştırılır. Gerçeğe uygun değer piyasa katılımcılarının işlem fiyatına dayanır ve işletmeye özgü giderleri içermez. NGD ise işletmenin kendi satış koşullarında elde edeceği net tutardır; tamamlama ve satış giderleri bu nedenle işin içindedir.
Stokların maliyet yöntemleri de ayrı bir konudur. Stokun çıkışta hangi sırayla maliyetlendirileceğini anlatan FIFO ve benzeri yöntemler maliyeti belirler; NGD ise bu maliyetin bilançoda korunup korunamayacağını sınar.
NGD'nin kullanıldığı yerler
Yöntem özellikle üretim ve ticaret yapan işletmelerin dönem sonu kapanışında karşımıza çıkar. Mali işler ekibi stok yaşlandırma raporunu inceler, yavaş dönen ya da fiyatı düşen kalemleri ayıklar ve bu kalemler için NGD hesabı yapar. Denetçiler de aynı kalemleri örnekleyerek varsayımları sorgular.
Bu konu TMS ve TFRS temelli finansal raporlama eğitimlerinde stoklar modülünün temel bölümüdür. Finans ekipleri için önemli olan, tahminin dayanağını belgeleyebilmektir: fiyat listeleri, satış sonrası kayıtlar ve yönetimin onaylı varsayımları.
İlgili Mindset programı
UMS TMS - UFRS TFRS (Finansal Raporlama Standartları Programı)
Sık sorulan sorular
NGD ile satış fiyatı aynı mıdır?
Hayır. Satış fiyatı brüt beklentidir. NGD, bu fiyattan tahmini tamamlama maliyetleri ve satış giderleri çıkarıldıktan sonra kalan tutardır. Aynı ürün için NGD her zaman satış fiyatından küçüktür.
Stok değer düşüklüğü bir kez yazılınca kalıcı mıdır?
Hayır. Değer düşüklüğüne yol açan koşullar ortadan kalkar ve NGD yeniden yükselirse, düzeltme en fazla önceki değer düşüklüğü kadar geri alınabilir. Böylece stok hiçbir zaman ilk maliyetin üzerinde gösterilmez. Uygulamada her dönem sonunda kalem kalem yeniden bakılması gerekir.
NGD hesabı toplu mu yapılır, kalem bazında mı?
Genel ilke kalem bazında karşılaştırmadır. Benzer ürün grubunda, aynı amaçla kullanılan ve ayrı değerlendirilmesi pratik olmayan kalemler bazen gruplanabilir. Ancak tüm stokun toplamını tek bir NGD ile kıyaslamak uygun değildir.
Hammaddenin NGD'si nasıl düşünülür?
Ham madde ve malzeme, içinde kullanılacağı mamulün maliyetin üzerinde satılması bekleniyorsa değer düşüklüğü gerektirmez. Mamul maliyetin altında satılacaksa, hammaddenin yerine koyma maliyeti NGD'nin en iyi göstergesi olabilir.
NGD hesabında yönetimin tahmini ne kadar özgürdür?
Tahmin keyfî olamaz. Dönem sonundaki koşulları yansıtmalı, belgelerle desteklenmeli ve denetimde savunulabilir olmalıdır. Güvenilir veri yoksa muhafazakâr bir yaklaşım ve açıklama gerekir.