Mal Mukabili Ödeme (Cash Against Goods): İşleyişi ve Riskleri
Mal mukabili ödeme, satıcının malı gönderdikten sonra bedeli alıcıdan tahsil ettiği dış ticaret ödeme şeklidir. Satıcıya güvence veren bir araç olmadığından riskin büyük kısmı satıcıdadır.
Bir bakışta
- Önce mal gider, sonra ödeme beklenir. Satıcı, alıcının ödeyeceği güvenine dayanarak sevkiyatı yapar.
- Risk esas olarak satıcıdadır. Alıcı ödemezse satıcının elinde güvence yoktur.
- Alıcı için en rahat ödeme şeklidir. Mal ve belgeler ödeme yapılmadan alıcıya ulaşır.
- Risk, güvence araçlarıyla azaltılabilir. Alıcı değerlendirmesi, kredi sigortası ve kısmi peşinat gibi yollar kullanılır.
Mal mukabili ödeme nedir?
Mal mukabili ödeme (cash against goods, uluslararası ticarette açık hesap anlamına gelen open account ile yakın kullanılır), satıcının malı gönderip belgeleri doğrudan alıcıya ilettiği, bedelin ise alıcıdan sonradan tahsil edildiği ödeme şeklidir. Bazı uygulamalarda ödeme, malın teslim alınmasından sonra ya da önceden kararlaştırılan vadede yapılır.
Satıcı açısından bankalar ya da başka bir taraf güvence vermez. Ödeme tamamen alıcının iyi niyetine ve ödeme gücüne bağlıdır.
Nasıl işler?
Süreç basittir ve birkaç evreden oluşur. • Taraflar fiyat, teslim koşulu ve ödeme vadesi üzerinde anlaşır. • Satıcı malı hazırlar ve sevk eder. • Belgeler alıcıya gönderilir; alıcı malı teslim alır. • Alıcı, anlaşılan zamanda bedeli satıcıya öder.
Bu akışta banka aracı konumunda değildir. Bu nedenle alacağın takibi satıcının sorumluluğundadır.
Satıcı güvencesi, ödeme yöntemlerinde yukarıdan aşağı azalır
Satıcı açısından genel sıralama
- Peşin ödemeMal gitmeden bedel alınır; satıcı için en güvenli.
- AkreditifBankanın ödeme taahhüdü vardır.
- Vesaik mukabiliBelgeler ödeme karşılığı teslim edilir.
- Mal mukabiliGüvence yok; satıcı alıcının ödemesine güvenir.
Küçük bir örnek
Yıllardır birlikte çalışan bir ihracatçı ve alıcı olsun. Alıcı düzenli ödeme yapmış, ihracatçı da bu geçmişe güvenerek yeni siparişi mal mukabili göndermeyi kabul etmiş olsun. Mal gönderilir, alıcı teslim alır ve vadesi gelince öder.
Alıcı ilk kez çalışılan yeni bir firma olsaydı ihracatçı aynı koşulu kabul etmeden önce firmanın mali durumunu ve ticari geçmişini araştırmak, ödemeyi kısmen peşin istemek ya da bir güvence aracı bulmak isterdi.
Riskleri ve nasıl azaltılır?
Satıcının karşılaştığı başlıca riskler şunlardır. • Alıcının ödemeyi geciktirmesi ya da hiç yapmaması. • Alıcının mali durumunun sevkiyat sonrasında bozulması. • Kur ve ülke riskleri; ödemenin yapılacağı ülkede döviz ya da transfer kısıtlamaları. • Anlaşmazlık hâlinde alacağın hukuki yoldan takibinin süre ve maliyet getirmesi.
Riski azaltmak için alıcı hakkında istihbarat toplanır, ödemenin bir kısmı peşin alınır, alacak kredi sigortasıyla ya da başka bir finansal araçla güvence altına alınır, sevkiyat tutarı kademeli artırılır.
Akreditif ve vesaik mukabilinden farkı
Akreditifte banka belirli koşullar sağlandığında ödemeyi taahhüt eder; satıcı güvence kazanır. Vesaik mukabilinde belgeler banka aracılığıyla gönderilir ve alıcı ödeme yapmadan belgeleri alamaz. Mal mukabilde ise belgeler doğrudan alıcıya gittiği için satıcının elinde malın kontrolünü sağlayan bir araç kalmaz. Bu yüzden mal mukabil, yalnızca güvenin yüksek olduğu ilişkilerde ya da riskin başka araçlarla kapatıldığı durumlarda tercih edilir.
Mal mukabili ödeme Mindset programlarında nerede geçer?
Mal mukabili ve diğer ödeme yöntemleri, Dış Ticaret Uzmanlığı Sertifika Programı'nda ödeme yöntemleri ve finans yönetimi başlığında, Dış Ticaret Satış programında ise ihracat finans ve ödeme enstrümanları kapsamında işlenir. İhracat yapanlar için temel soru, hangi alıcıya hangi ödeme koşulunun uygun olduğudur.
İlgili Mindset programı
Dış Ticaret Uzmanlığı Sertifika Programı
Sık sorulan sorular
Mal mukabili ile vesaik mukabili aynı mıdır?
Hayır. Vesaik mukabilinde belgeler banka kanalıyla gönderilir ve alıcı bedeli ödemeden belgeleri alamaz. Mal mukabilde belgeler doğrudan alıcıya ulaştığı için satıcının güvence aracı yoktur.
Mal mukabili ödeme ihracatçı için neden riskli?
Mal ve belgeler ödeme yapılmadan alıcıya geçtiği için satıcı yalnızca alıcının sözüne dayanır. Ödeme gecikir ya da yapılmazsa alacağın tahsili için hukuki yola gidilmesi gerekir.
Mal mukabili hangi durumlarda tercih edilir?
Uzun süredir çalışılan, ödeme geçmişi iyi alıcılarda ya da grup şirketleri arasında tercih edilir. Rekabetin yüksek olduğu pazarlarda alıcı bu koşulu şart koşabilir. Bu durumlarda riski azaltan sigorta ve limit yönetimi önem kazanır.
Mal mukabilde kredi sigortası ne işe yarar?
Alıcı ödemezse alacağın belirli bir bölümünün sigortacı tarafından karşılanmasını sağlar. Kapsam ve koşullar poliçeye bağlıdır; sigortacı alıcının mali durumunu önceden değerlendirir.
Mal mukabil ve açık hesap aynı anlama mı gelir?
Çoğu zaman benzer anlamda kullanılırlar, çünkü bu yöntemlerde ödeme sevkiyattan sonra yapılır ve güvence aracı yoktur. Ayrıntılar ülkeye ve sözleşmeye göre değişebildiğinden sözleşme koşulları netleştirilmelidir.