Kraljic matrisi: satın alma kalemlerini segmentlere ayırma

Kraljic matrisi nedir?

Kraljic matrisi, bir kuruluşun satın aldığı kalem ve kategorileri iki eksene göre sınıflandıran satın alma portföy modelidir. Eksenlerden biri kalemin işletme sonucuna etkisini, yani kâra ya da maliyete etkisini, diğeri tedarik piyasasındaki riski ve karmaşıklığı gösterir. Sonuçta her kalem dört çeyrekten birine düşer ve her çeyrek için farklı bir tedarik stratejisi izlenir.

Modelin temel fikri, bütün tedarikçilere aynı biçimde davranmanın hem zaman hem pazarlık gücü kaybettirmesidir. Küçük bir kalem için uzun süreli ortaklık kurmak da, kritik bir kalemi yalnızca en düşük fiyata göre almak da yanlış kaynak dağılımıdır.

Dört çeyrek ve stratejileri

Matris, kalemleri şu gruplara ayırır: • Kritik (stratejik) kalemler: hem kâra etkisi yüksek hem tedarik riski yüksek. Strateji, tedarikçiyle uzun vadeli ortaklık, ortak geliştirme ve karşılıklı bağımlılığı yönetmektir. • Kaldıraç kalemleri: kâra etkisi yüksek, tedarik riski düşük; piyasada çok alternatif var. Strateji, rekabetçi teklif almak, hacmi toplamak ve pazarlık gücünü kullanmaktır. • Darboğaz kalemleri: kâra etkisi düşük ama tedarik riski yüksek. Strateji, tedariki güvenceye almak, alternatif kaynak aramak ve gerekirse emniyet stoğu tutmaktır. • Rutin kalemler: hem etkisi hem riski düşük. Strateji, süreci sadeleştirmek, standardize etmek ve siparişi otomatikleştirmektir.

Çeyreklerin adları kaynaktan kaynağa küçük farklarla kullanılabilir; asıl önemli olan kalemin hangi eksen kombinasyonuna düştüğüdür.

Matris nasıl oluşturulur?

Uygulama genellikle şu adımlarla ilerler: • Kalemleri veya kategorileri listelemek ve kategorilere ayırmak. • Her eksen için kriter seti belirlemek. Etki ekseninde harcama büyüklüğü, ürün kalitesine ve müşteri deneyimine katkı gibi ölçütler; risk ekseninde alternatif tedarikçi sayısı, tedarik süresi, geçiş maliyeti, piyasanın yoğunlaşma düzeyi gibi ölçütler kullanılır. • Kriterleri ağırlıklandırıp her kategoriyi puanlamak. • Puanlara göre kategorileri matrise yerleştirmek. • Her çeyrek için strateji, sorumlu kişi ve eylem planı yazmak.

Puanlama yapılırken satın alma, üretim ve finans gibi ilgili birimlerin birlikte değerlendirmesi önyargıyı azaltır.

Örnek: bir üreticinin satın alma portföyü

Örneğin bir mobilya üreticisi satın aldığı kalemleri sınıflar. Ana panel malzemesi toplam harcamanın büyük bölümünü oluşturur ve piyasada çok sayıda tedarikçi vardır: kaldıraç kalemidir, ekip teklif toplayıp hacmi birleştirerek pazarlık yapar. Tasarımı özel olan metal bağlantı elemanı tek bir atölyeden gelir ve ürünün çalışması buna bağlıdır: kritik kalemdir, ekip bu atölyeyle uzun vadeli sözleşme ve yedek kapasite planı yapar.

Nadir bulunan ama düşük maliyetli bir kaplama boyası darboğaz kalemidir: ekip güvenli stok tutar ve alternatif kaynak arar. Ofis kırtasiyesi rutin kalemdir ve tek kataloğa bağlanır. Bu örnek kurgusaldır; amaç aynı işletmede farklı kalemlerin neden farklı yönetildiğini göstermektir.

Kraljic matrisinin sınırları

Matris statik bir fotoğraftır: piyasa değiştikçe kalemler çeyrek değiştirebilir, bu yüzden düzenli güncellenmelidir. Puanlama öznel kalabilir; kriterlerin ve ağırlıkların açıkça yazılması gerekir. Ayrıca matris tedarikçiyi değil kalemi sınıflar; aynı tedarikçi farklı kalemlerde farklı çeyreklerde yer alabilir.

Modeli tamamlamak için tedarikçi bakışı da eklenir: tedarikçinin sizi ne kadar çekici bir müşteri olarak gördüğü, ilişkinin gücünü etkiler. Bu karşılıklı bakış, strateji seçiminin gerçekçi olmasını sağlar.

Mindset'te Kraljic matrisi nerede çalışılır?

Mindset'in Kraljic Matrisi ile Tedarikçi Segmentasyonu eğitiminde Portföy Yaklaşımı ve Kraljic Modeli, Eksen Tanımı ve Kriter Seti, Veri Toplama ve Kategori Puanlama, Çeyrek Bazlı Strateji Tasarımı, Tedarikçi Tercih Matrisi ve Karşılıklı Bakış ile Strateji Dosyası ve Uygulama Planı modülleri yer alır.