Karbon Ayak İzi Nedir, Nasıl Hesaplanır?

Karbon ayak izi nedir

Karbon ayak izi, bir kişinin, kurumun, ürünün ya da etkinliğin doğrudan ve dolaylı olarak neden olduğu sera gazı salımının toplam ölçüsüdür. Farklı gazlar küresel ısınmaya farklı ölçüde katkı yaptığı için sonuç, hepsinin karbondioksit eşdeğerine çevrilmesiyle tek bir birimde ifade edilir.

Kavram "ne kadar emisyon yaptık" sorusunu yönetilebilir bir sayıya indirger. Sayı ölçülmeden azaltım hedefi koymak, sapmayı izlemek ya da seçenekleri kıyaslamak mümkün değildir. Bu yüzden karbon ayak izi, sürdürülebilirlik raporlamasının ve net sıfır planlarının başlangıç verisidir.

Hangi emisyonlar karbon ayak izine girer

Kurumsal hesaplamada emisyonlar kaynağına göre şu gruplara ayrılır: • Doğrudan emisyonlar: kurumun kendi kazanında, aracında ya da tesisinde yaktığı yakıttan çıkanlar • Satın alınan enerjiden kaynaklanan dolaylı emisyonlar: elektrik, buhar ve ısıtma-soğutma tüketimi • Değer zincirindeki diğer dolaylı emisyonlar: satın alınan hammadde, taşıma, iş seyahati, çalışanların işe gidiş gelişi, satılan ürünün kullanımı ve atık

Son grup, kurumun toplamında büyük pay taşıyabilir ve en zor ölçülendir; çünkü veri tedarikçilerden ve müşterilerden gelir. Hesaplamaya hangi gruplar ve hangi tesisler dahil edileceği, ölçüme başlamadan önce yazılı olarak sınırlandırılmalıdır.

Karbon ayak izi nasıl hesaplanır

Temel mantık basittir: faaliyet verisi ile emisyon faktörü çarpılır. Faaliyet verisi, tüketilen doğal gaz miktarı, kat edilen kilometre ya da satın alınan malzeme ağırlığı gibi ölçülebilen bir büyüklüktür. Emisyon faktörü ise o büyüklüğün birimi başına ne kadar sera gazı çıktığını gösteren katsayıdır.

Örneğin bir lojistik şirketi bir raporlama dönemi boyunca araçlarında yaktığı yakıt miktarını fatura ve filo kayıtlarından toplar, yakıt türüne uygun emisyon faktörüyle çarpar ve sonucu karbondioksit eşdeğeri olarak yazar. Elektrik için aynı işlem sayaç tüketimiyle yapılır. Sonuçlar kalem kalem tutulursa, hangi faaliyetin payının büyük olduğu görülür ve azaltım çalışması oraya yönlendirilir.

Kurumsal ve ürün karbon ayak izi

Kurumsal karbon ayak izi, bir kuruluşun belirlenen sınırlar içindeki tüm faaliyetlerini kapsar. Ürün karbon ayak izi ise tek bir ürünün hammadde çıkarımından üretime, dağıtıma, kullanıma ve atığa kadar bütün yaşam döngüsündeki salımını hesaplar. Ürün düzeyindeki hesap için ISO 14067 standardı ve yaşam döngüsü analizi yöntemi referans alınır.

Fark pratikte şöyle yansır: kurumsal hesap "şirket bütün olarak ne kadar yaptı" sorusunu, ürün hesabı "bu ürünün bir birimi ne kadar yaptı" sorusunu yanıtlar. Müşteriler ve düzenleyiciler ürün düzeyinde veri de isteyebildiği için bu hesapların her biri aynı veri altyapısından beslenebilmelidir.

Karbon ayak izi nasıl azaltılır

Azaltım, ölçümün gösterdiği büyük kalemlerden başlar. Enerji verimliliği yatırımları, yenilenebilir elektrik alımı, filo ve lojistik rotalarının iyileştirilmesi, hammadde ve ambalaj tercihleri ile tedarikçilerle ortak çalışma başlıca yollardır. Salımı azaltmanın mümkün olmadığı kalan kısım için karbon dengeleme (offset) mekanizmaları gündeme gelir, ancak bunlar azaltımın yerine değil tamamlayıcısı olarak değerlendirilir.

Sık yapılan hata, yalnız ofis elektriğini ölçüp değer zincirini dışarıda bırakmaktır. Bu durumda ayak izi gerçekte olduğundan küçük görünür ve alınan kararlar yanıltıcı olur.

İlişkili kavramlardan farkı

Karbon ayak izi bir ölçüm kavramıdır; karbon nötr ve net sıfır ise hedeflerdir. Karbon nötr, kalan emisyonun dengelenmesiyle net etkinin sıfırlanmasını anlatır. Net sıfır ise emisyonun bilimsel yol haritasına uygun biçimde olabildiğince azaltılmasını, yalnız geriye kalan küçük payın dengelenmesini ifade eder. Yaşam döngüsü analizi (LCA) ise karbonun ötesinde su, enerji ve atık gibi çevresel etkileri de değerlendiren daha geniş bir yöntemdir.

Çevre etkisi ölçümünde yapay zekanın nasıl kullanıldığı ayrı bir konudur ve sektörel analiz yazısında ele alınır.

Mindset eğitimlerinde karbon ayak izi

Karbon Ayak İzi ve Net Sıfır Stratejileri programı hesaplama metodolojisi, azaltım stratejileri, net sıfır yol haritası ve izleme-raporlama-doğrulama başlıklarını işler; kurumsal sürdürülebilirlik ve çevre ekipleri için uygundur. Ürün tarafında çalışan kalite, Ar-Ge ve çevre uzmanları için Ürün Karbon Ayak İzi Hesaplama (ISO 14067) ile Ürün Yaşam Döngüsü Analizi (LCA) programları veri toplama, emisyon faktörleri ve raporlama konularına odaklanır.