Kabul kriterleri: bir işin tamamlandığını nasıl kanıtlarsınız?

Kabul kriterleri nedir?

Kabul kriterleri (acceptance criteria), bir kullanıcı hikayesinin ya da iş maddesinin müşteri veya ürün sahibi tarafından kabul edilebilmesi için karşılaması gereken, test edilebilir koşullardır. Hikaye "ne istendiğini" anlatır; kabul kriterleri ise "istenenin doğru yapıldığını nasıl anlarız" sorusunu yanıtlar.

İyi yazılmış kriterler, ürün sahibi, geliştiriciler ve test uzmanları arasında ortak anlayış kurar. Böylece geliştirme bittikten sonra çıkan "ben bunu böyle anlamamıştım" tartışmaları baştan önlenir.

İyi bir kabul kriterinin özellikleri

Etkili kriterler birkaç ortak özelliği taşır:

• Test edilebilir: Sonuç gözlemlenebilir ve "geçti ya da kaldı" biçiminde yanıtlanabilir olmalı. "Sistem hızlı olmalı" kriter değildir; ölçüt belirtilmeden test edilemez.
• Açık ve tek anlamlı: Farklı kişiler aynı biçimde yorumlayabilmeli.
• Çözümü değil sonucu anlatır: "Düğmeye tıklanınca" gibi arayüz ayrıntısına bağlanmak yerine kullanıcının elde ettiği sonucu tarif eder.
• Bağımsız ve özlü: Her kriter tek bir davranışı kapsar.
• Kapsamı sınırlar: Hikayenin sınırlarını belirler; olumsuz ve istisna durumlarını da içerir.

Kriter sayısı hikayenin boyutuyla orantılıdır; çok fazla kriter, hikayenin çok büyük olduğuna işaret eder ve bölünmesini gerektirir.

Yazım biçimleri: kontrol listesi ve Given-When-Then

En yaygın iki biçim vardır.

Kural tabanlı liste: Her kriter ayrı bir madde olarak yazılır. Basit hikayeler için hızlı ve okunaklıdır.

Senaryo tabanlı (Given-When-Then): Davranış odaklı geliştirme (BDD) dilinden gelir. Given, başlangıç durumunu; When, kullanıcının eylemini; Then ise beklenen sonucu anlatır.

Örneğin: Verilen durumda kullanıcı oturum açmış ve sepetinde ürün var. Kullanıcı kupon kodunu girdiğinde, kod geçerliyse toplam tutar indirim uygulanarak güncellenir ve ekranda uygulanan indirim görünür. Kod geçersizse sepet tutarı değişmez ve kullanıcıya nedenini anlatan bir hata mesajı gösterilir.

Bu biçim, senaryoyu doğrudan otomatik teste çevirmeye de uygundur.

Örnek: kullanıcı hikayesi ve kriterleri

Hikaye: "Üye olarak parolamı unuttuğumda e-posta ile sıfırlama bağlantısı alabilmek istiyorum."

Kabul kriterleri şöyle yazılabilir: • Kayıtlı bir e-posta adresi girildiğinde kullanıcıya sıfırlama bağlantısı içeren bir e-posta gönderilir. • Kayıtlı olmayan adres girildiğinde de ekranda aynı genel bilgi mesajı gösterilir; böylece hesabın var olup olmadığı dışarıdan anlaşılmaz. • Bağlantı belirli bir süre sonra geçerliliğini yitirir ve yalnızca bir kez kullanılabilir. • Yeni parola, kurumun parola politikasını karşılamıyorsa kayıt kabul edilmez ve kullanıcıya gerekçe bildirilir. • Parola değiştirildiğinde diğer açık oturumlar sonlandırılır.

Görüldüğü gibi her madde ayrı ayrı doğrulanabilir; olumsuz yollar ve güvenlik beklentileri de kapsanmıştır.

Kabul kriterleri, Definition of Done ve test senaryoları

Kabul kriterleri hikayeye özgüdür: yalnızca o hikayenin işlevsel beklentisini tanımlar. Definition of Done ise tüm artışlar için geçerli kalite ölçütleridir; örneğin kodun gözden geçirilmesi, otomatik testlerin geçmesi ve belgelendirme gibi. Bir iş maddesi bitmiş sayılması için hem kendi kabul kriterlerini hem de DoD'u karşılamalıdır.

Test senaryoları ise kriterlerin ayrıntılı doğrulama adımlarına dönüşmüş halidir. Kriter "ne", senaryo "nasıl test edilecek" sorusunu yanıtlar. Yazılım sürüm doğrulamasında kullanıcı kabul testleri (UAT), bu kriterlerin iş birimi tarafından gerçek kullanım koşullarında doğrulanmasıdır.

Sık hatalar: Kriterleri geliştirme bittikten sonra yazmak, belirsiz sıfatlarla yetinmek, yalnızca mutlu yolu yazıp hata durumlarını atlamak ve ekranın nasıl görüneceğini kriter diye dayatmak.

Mindset programlarında nerede çalışılır?

Mindset kataloğunda iki program kabul kriterlerini farklı açılardan ele alır. Backlog Refinement Pratikleri programı Kaliteli User Story Yazımı, Kabul Kriterleri ve Definition of Ready ile Tahminleme Yöntemleri gibi modülleri içerir. Yazılım Sürüm Doğrulama ve Kabul Testleri (UAT) programı ise Kabul Kriterlerinin Yazımı, UAT Planlaması ve Koşum Yönetimi ile Yayın Onayı ve Sürüm Doğrulama modüllerinden oluşur.