Domain-Driven Design (Alan Odaklı Tasarım) Nedir?

Domain-Driven Design nedir?

Domain-Driven Design (DDD), Türkçesiyle alan odaklı tasarım, karmaşık yazılımın merkezine iş alanını (domain) ve alan uzmanlarının bilgisini koyan bir tasarım yaklaşımıdır. Yaklaşımı Eric Evans'ın aynı adlı kitabı yaygınlaştırmıştır. Temel fikir şudur: yazılım teknik bir yapı olmadan önce, işin kendisinin bir modelidir. İş kuralları ve kavramlar doğru anlaşılıp kodda aynen yansıtılırsa yazılım hem doğru çalışır hem de iş değiştikçe uyum sağlayabilir.

DDD bir kütüphane ya da araç değil, düşünme ve işbirliği biçimidir. Yazılımcılar ile iş birimleri aynı modeli birlikte kurar.

Ortak dil (ubiquitous language)

DDD'nin en pratik katkısı ortak dildir. İş birimi ile yazılım ekibi aynı terimleri aynı anlamda kullanır ve bu terimler kodda, belgede ve konuşmada aynen geçer. İş tarafı 'poliçe iptali' derken kodda 'record deactivate' gibi farklı bir kavram varsa, iletişim kopar ve hatalar doğar.

Ortak dil, alan uzmanlarıyla yapılan sürekli görüşmelerle, yani bilgi damıtmayla (knowledge crunching) oluşur. Dil değiştikçe model, model değiştikçe kod güncellenir.

Bounded context (sınırlı bağlam)

Büyük sistemlerde tek bir kavramın her yerde aynı anlama gelmesi mümkün değildir. Bir e-ticaret şirketinde 'müşteri' satış biriminde ödeme geçmişi olan kişiyi, kargo biriminde ise teslimat adresi olan alıcıyı ifade edebilir. DDD bu çelişkiyi tek bir devasa model kurarak değil, her birinin kendi içinde tutarlı olduğu sınırlı bağlamlara bölerek çözer.

Her bağlamın kendi modeli ve dili vardır. Bağlamlar arası ilişkiler bir bağlam haritasıyla (context map) belgelenir; hangi bağlamın hangisine nasıl veri verdiği ve çeviri gerekip gerekmediği orada görünür. Bu bölünme mikroservis sınırlarını belirlemede de başlangıç noktası olarak kullanılır.

Temel yapı taşları (taktik tasarım)

Bağlamın içinde modeli kurmak için birkaç desen kullanılır:

• Varlık (entity): Kimliğiyle ayırt edilen ve zamanla değişen nesne; örneğin sipariş.
• Değer nesnesi (value object): Kimliği olmayan, yalnızca değeriyle tanımlanan nesne; örneğin adres ya da para tutarı.
• Küme (aggregate): Birlikte tutarlı kalması gereken nesnelerin kümesi; dışarıyla tek bir kök varlık üzerinden konuşur. Örneğin sipariş ile sipariş kalemleri.
• Alan olayı (domain event): İş alanında anlamlı bir gelişmenin kaydı; örneğin sipariş onaylandı.
• Alan servisi: Tek bir varlığa ait olmayan iş kuralını taşıyan işlem.

Örnek: sipariş ve kargo

Örneğin bir e-ticaret sisteminde Sipariş bağlamı sepet, fiyat ve ödeme kurallarını yönetir. Burada sipariş bir küme, sipariş kalemleri ise bu kümenin parçalarıdır; kümeye dışarıdan yalnızca sipariş üzerinden dokunulur. Sipariş onaylandığında 'sipariş onaylandı' alan olayı yayınlanır. Kargo bağlamı bu olayı alır ve kendi modelinde bir gönderi oluşturur. Kargo biriminin dili farklıdır; orada alıcı, paket ve rota vardır.

İki bağlam ayrı modellere sahiptir ve aralarında kontrollü bir çeviri vardır. Böylece birinin kuralı değişince diğeri bozulmaz.

DDD ne zaman kullanılır, ne zaman gerekmez?

DDD, iş kuralları karmaşık, alan bilgisi derin ve zamanla değişecek sistemlerde değer üretir: finans, sigorta, lojistik ve büyük kurumsal uygulamalar gibi. Basit veri giriş ve listeleme ekranlarından oluşan uygulamalarda ise ek yük getirir; orada daha sade yaklaşımlar yeterlidir.

Yaygın hatalar şunlardır: yalnızca desen adlarını (entity, aggregate) kullanıp alan uzmanıyla konuşmamak, bağlam sınırlarını teknik katmanlara göre çizmek, her şeye aynı derinlikte DDD uygulamak. Olay güdümlü mimari ile DDD sıkça birlikte kullanılır; alan olayları, bağlamlar arası haberleşmenin doğal yoludur.

Mindset programlarında nerede çalışılır?

Domain-Driven Design (DDD) Temelleri eğitimi Ubiquitous Language ve Knowledge Crunching, Bounded Context ve Stratejik Tasarım, Taktik Desenler: Entity, Value Object, Aggregate ve Domain Events ve Eventual Consistency modüllerini içerir. Domain-Driven Design İleri Seviye: Bounded Context ve Event Storming eğitimi ise Event Storming Atölyesi Yürütme, Bağlam Haritası ve Entegrasyon Kalıpları ve Modelin Kod ile Hizalanması ve Evrimi modüllerine odaklanır.