Davranışsal Çapalı Derecelendirme Ölçeği (BARS): Puanı Davranışa Bağlamak

BARS nedir?

Davranışsal çapalı derecelendirme ölçeği (behaviorally anchored rating scale, BARS), performans ya da yetkinlik değerlendirmesinde her puan düzeyine o düzeyi temsil eden gözlenebilir bir davranış örneğini bağlayan ölçektir. Bu örneklere çapa denir.

Sıradan bir derecelendirme ölçeğinde değerlendirici yetersizden çok iyiye kadar bir noktayı işaretler; puanın ne demek olduğu ise belirsizdir. BARS'ta her puanın karşısında bir davranış yazılı olduğu için değerlendirici gözlemini ölçekteki davranışla eşleştirir.

Nasıl yapılandırılır?

Bir BARS genellikle bir yetkinliğin tanımı, bir derecelendirme çizgisi ve çizgi boyunca yerleşmiş davranış çapalarından oluşur. Örneğin iletişim yetkinliğinde alt düzeydeki çapa karşısındakini dinlemeden konuşmayı, üst düzeydeki çapa ise karşı tarafın görüşünü özetleyip yanıt vermeyi tarif edebilir.

Çapalar uydurma değil, gerçek olaylardan çıkarılır. Rolü iyi bilen uzmanlardan başarılı ve başarısız davranış örnekleri toplanır, yetkinliklere göre gruplanır ve düzeylere dağıtılır.

Ölçeğin hazırlanma adımları

• İş analizi yapılır ve role özgü yetkinlikler belirlenir.
• Uzmanlardan her yetkinlik için başarılı ve başarısız davranış örnekleri (kritik olaylar) toplanır.
• Örnekler yetkinliklere göre gruplanır.
• Başka bir uzman grubu örnekleri yeniden sınıflandırır; yetkinliğe ve düzeye tutarlı yerleşmeyenler elenir.
• Kalan çapalar ölçek çizgisine yerleştirilir.
• Ölçek pilot değerlendirmede denenir ve değerlendiricilerin aynı sonucu bulup bulmadığı kontrol edilir.

Bu aşamalar BARS'ı hazır form doldurmaktan uzun ve emek yoğun bir çalışma yapar, ama ortaya çıkan ölçek roller arasında kıyaslanabilir ve savunulabilir olur.

Küçük bir örnek

Bir müşteri hizmetleri ekibinde çözüm odaklılık yetkinliği değerlendirilecek olsun. Genel ölçekte iki yönetici aynı çalışana farklı puan verir; biri ona güçlü, diğeri ortalama der. Çünkü neye bakacaklarını farklı yorumlamışlardır.

BARS kullanılırsa üst düzey çapa müşterinin sorununu kendi inisiyatifiyle çözüp tekrarını önleyecek bir adım atmak, orta çapa sorunu yönlendirme kuralına göre çözmek, alt çapa ise sorunu başka birime iletip takip etmemek olarak yazılır. Yöneticiler gözlemledikleri davranışı çapayla eşleştirir ve puanlar yaklaşır.

Sınırları ve sık yapılan hatalar

• Çapaları role özgü olmaktan çıkarmak. Her role uyan genel çapa, BARS'ın amacını bozar.
• Hazırlığı kısa kesmek. Doğrulanmamış çapalar yeni bir belirsizlik üretir.
• Çapayı eksiksiz davranış listesi sanmak. Çapa örnektir; gözlenen her şey ölçekte yer almayabilir.
• Eğitimsiz değerlendirici kullanmak. BARS da değerlendirici eğitimi ve kalibrasyonunu gerektirir.
• Ölçeği güncellememek. Rol ve iş değiştikçe çapalar eskir.

BARS değerlendirici yanlılığını azaltır, ortadan kaldırmaz.

Benzer ölçeklerle farkı

Grafik derecelendirme ölçeği yalnızca düzey etiketleri verir; davranışsal gözlem ölçeği (BOS) ise davranışın ne sıklıkta gözlendiğini sorar. BARS'ın ayrımı, puanın yanına doğrudan o düzeyi temsil eden davranışı koymasıdır.

Değerlendirme merkezlerinde de aynı fikir kullanılır: puanlama kılavuzu, her yetkinlik için düzey düzey davranış göstergeleri içerir. Böylece farklı gözlemciler aynı davranışı aynı düzeye yerleştirir.

BARS Mindset programlarında nerede geçer?

Assessment Center Uzmanlığı Sertifika Programı'nın "Puanlama Kılavuzu ve Değerlendirme Formları" modülü, davranışa dayalı puanlama kılavuzlarını ele alır; "Değerlendirici Yanlılıkları ve Kalibrasyon" modülü ise değerlendiricilerin tutarlılığıyla ilgilenir. İK uzmanları ve değerlendirme merkezi tasarımcıları için puanı yoruma değil davranışa bağlamak açısından ilgilidir.