BIM seviyeleri: iş birliği olgunluğunun basamakları
BIM seviyeleri, ekiplerin bilgiyi ne kadar olgun biçimde paylaştığını sınıflar. Her basamağın ne anlama geldiğini, ISO 19650 ile ilişkisini ve sözleşmede nasıl yanlış anlaşıldığını öğrenirsiniz.
Bir bakışta
- BIM seviyesi, modelin kaç boyutlu olduğunu değil iş birliği olgunluğunu anlatır. Boyut modele eklenen bilgiyi, seviye bilginin ekipler arasında nasıl paylaşıldığını gösterir.
- Level 0'da ortak model yoktur, Level 3 ise tek paylaşılan ortamı hedefler. Arada her disiplinin kendi modelini hazırlayıp ortak biçimlerde birleştirdiği Level 2 yer alır.
- Level 2, kamu projelerinde en çok anılan düzeydir. Disiplin modelleri ortak veri ortamında yönetilir ve koordinasyon modeli üretilir.
- Seviye dili kavramsaldır; çıktı sözleşmeye ayrıca yazılmalıdır. Yalnızca 'Level 2' demek hangi bilginin kim tarafından teslim edileceğini belirlemez.
- ISO 19650 serisi bilgi yönetimini süreç ve rol olarak tanımlar. Bu yüzden birçok projede seviye adı yerine bilgi gereksinimleri istenir.
BIM seviyesi nedir?
BIM seviyesi, bir projede ya da kurumda BIM kullanımının ne kadar olgun olduğunu anlatan bir sınıflamadır. Level 0'dan Level 3'e doğru gidildikçe bilgi paylaşımı daha düzenli, daha bütünleşik ve daha az kopya dosyaya dayalı hâle gelir. Sınıflama özellikle İngiltere'de kamu projeleri için kullanılmaya başlandı ve dünyada yaygın bir sektör dili hâline geldi.
Seviye ile boyutu karıştırmamak gerekir. Bir ekip 5D çalışabilir ama bilgiyi hâlâ e-posta ekleriyle paylaşıyorsa seviyesi düşüktür. Tersine, iyi yönetilmiş bir ortak veri ortamında yalnızca 3D koordinasyon yapan bir ekip daha olgun olabilir.
Seviyeler tek tek
Her basamak şu şekilde özetlenir:
- Level 0: Düzlemsel çizimler ve belgeler, çoğunlukla dosya ya da çıktı olarak değiştirilir. Ortak bir model ya da düzenli bir ortak ortam yoktur.
- Level 1: Çizim ile birlikte bazı 3D modelleme kullanılır ve dosyalar ortak bir ortamda tutulur. Ancak her taraf kendi modelini bağımsız yürütür, modeller arasında yapılandırılmış veri paylaşımı sınırlıdır.
- Level 2: Her disiplin kendi 3D modelini hazırlar; modeller ortak biçimlerde paylaşılır, birleştirilip koordine edilir. Bilgi ortak veri ortamında yönetilir.
- Level 3: Tüm taraflar tek bir paylaşılan modelle ya da açık veri değişimiyle çalışır. Uygulamada en az görülen, hedef niteliğindeki basamaktır.
Bir basamaktan diğerine geçmek yazılım almakla değil, süreçlerin, rollerin ve veri biçimlerinin değişmesiyle olur.
Her basamakta paylaşım daha bütünleşik hâle gelir
Seviyelerin kısa özeti
- Level 0Çizim ve belge değişimiOrtak model yok
- Level 1Karma 2D/3D, ortak ortamHer taraf kendi modelini yürütür
- Level 2Disiplin modelleri birleştirilirOrtak biçim ve ortak veri ortamı
- Level 3Tek paylaşılan ortamAçık veri değişimiyle bütünleşme
ISO 19650 ile ilişkisi
Seviye numaraları bir projenin nerede durduğunu söyler ama bilgiyi nasıl yöneteceğinizi anlatmaz. ISO 19650 serisi ise bilgi yönetimini süreç olarak ele alır: kim hangi bilgiyi ne zaman ve hangi biçimde teslim eder, bilgi hangi ortamda tutulur. Bu nedenle birçok güncel şartnamede 'Level 2 olsun' demek yerine bilgi gereksinimleri ve bilgi teslim planı istenir.
Yine de Level 2 ifadesi sektör dilinde yaygındır ve genellikle 'koordine edilmiş disiplin modelleri ile kontrollü ortak veri ortamı' anlamında kullanılır.
Örnek: bir sağlık merkezi şartnamesi
Bir belediye yeni sağlık merkezi ihalesinde şartnameye yalnızca 'Level 2 BIM' yazmış olsun. Yüklenici mimari ve tesisat modellerini ayrı ekiplere yaptırır, ancak hangi nesnelerin hangi bilgi ayrıntısıyla teslim edileceği belirsizdir. Şantiyede model, işletme ekibinin ihtiyaç duyduğu ekipman bilgisini içermez.
Aynı şartname bilgi gereksinimlerini, model teslim sıklığını ve ortak veri ortamında kimin neyi onaylayacağını da yazsaydı, seviye adı çıktıya dönüşürdü. Örnek kurgusaldır.
Sık yapılan hatalar
Seviyeyi bir yazılım ya da lisans meselesi sanmak en yaygın hatadır. Bir diğeri, 3D model çizmeyi Level 2 ile eş tutmaktır: modellerin birleştirilmesi, sürüm yönetimi ve onay düzeni yoksa bu seviyeye ulaşılmış olmaz. Son olarak, seviyeyi tek başına sözleşmeye yazıp bilgi gereksinimlerini tanımlamamaktır.
Seviyelerin zorunluluğu ülkeye, kuruma ve sözleşmeye göre değişir; her projede bir üst seviyeyi hedeflemek yerine ihtiyaca uygun olgunluğu seçmek daha sağlıklıdır.
Mindset programlarında yeri
BIM - Yapı Bilgi Modelleme Uzmanlığı Eğitimi, BIM Standartları ve ISO 19650 modülünde bilgi yönetimi çerçevesini, BIM Süreçleri ve Proje Yaşam Döngüsü modülünde bu çerçevenin proje sürecindeki yerini ele alır. Şartname hazırlayan ya da teslim planı yapan proje ve BIM koordinasyon ekiplerine yöneliktir.
İlgili Mindset programı
BIM - Yapı Bilgi Modelleme Uzmanlığı Eğitimi
Sık sorulan sorular
Level 2 BIM ne demektir?
Genellikle her disiplinin kendi 3D modelini hazırladığı, modellerin ortak biçimlerde paylaşılıp birleştirildiği ve bilginin ortak veri ortamında yönetildiği düzeyi anlatır. Sözleşmede kullanılırken teslim edilecek bilgi, ayrıntı düzeyi ve sorumluluklar ayrıca yazılmalıdır; yalnızca seviye adı yeterli değildir.
Level 3 BIM'e ulaşıldı mı?
Level 3 daha çok bir hedef olarak anılır: tüm tarafların tek paylaşılan ortamda ya da tam açık veri değişimiyle çalışması. Uygulamada az projede, kısmen görülür. Bu yüzden Level 3'ü bir sertifika ya da kesin bir yeterlilik gibi değil, yön gösteren bir olgunluk tanımı olarak okumak doğrudur.
BIM seviyesi ile BIM boyutu aynı şey mi?
Hayır. Boyut modele hangi bilginin eklendiğini anlatır: zaman için 4D, maliyet için 5D gibi. Seviye ise tarafların bilgiyi ne kadar olgun ve bütünleşik paylaştığını anlatır. Bir proje yüksek boyutlarda ama düşük seviyede çalışabilir.
BIM seviyeleri zorunlu mu?
Genel bir kural yoktur. Bazı ülkelerde kamu alımlarında belirli bir olgunluk istenir, bazılarında hiçbir koşul yoktur. Zorunluluğu yürürlükteki mevzuat, idarenin şartnamesi ve sözleşme belirler. Şartnamede seviyeyi görmeden hazırlık yapmak yerine bilgi gereksinimlerini sormak daha güvenilir bir başlangıçtır.