Toplam Üretken Bakım ile Toplam Kalite Yönetimi Nasıl Ayrışır?

İki "toplam" yaklaşım, iki farklı giriş kapısı

TPM (Toplam Üretken Bakım) ve TQM (Toplam Kalite Yönetimi, Türkçede TKY) adlarındaki "toplam" kelimesini paylaşır. İkisi de iyileştirmeyi bir birimin işi olmaktan çıkarıp herkesin işi haline getirmeyi, yönetimin liderliğini ve çalışan katılımını şart koşar. Bu yüzden ikisi kolayca birbirine karıştırılır.

Fark, kuruma hangi kapıdan girdikleridir. TPM'nin giriş kapısı ekipmandır: arıza, duruş, ayar, hız kaybı ve ekipman kaynaklı kalite hataları ölçülür ve sıfıra yaklaştırılmaya çalışılır. Operatör makinesinin temel koşullarını korur, bakım ekibi planlı bakıma odaklanır, mühendislik yeni ekipmanı bakımı kolay olacak biçimde tasarlar.

TQM'nin giriş kapısı müşteridir: kalite müşterinin beklentisine göre tanımlanır, bütün süreçler bu beklentiyi karşılayacak ve sürekli iyileşecek biçimde yönetilir. Satıştan satın almaya, üretimden müşteri hizmetlerine kadar her birim kendi sürecinin kalitesinden sorumludur.

Her birinin araç kutusu

TPM'nin araç kutusu ekipman etrafında şekillenir. TPM'nin iskeleti JIPM'in tanımladığı sütunlardır: bireysel iyileştirme, otonom bakım, planlı bakım, beceri eğitimi, erken yönetim, kalite bakımı, ofis TPM ve emniyet, sağlık ve çevre. Bir tesiste hangisinin önce devreye gireceğini kayıpların yapısı belirler. Toplam ekipman etkinliği (OEE), kayıp yapısı analizi, anormallik etiketleri, tek nokta dersleri ve bakım takvimleri günlük araçlardır.

TQM'nin araç kutusu süreç ve veri etrafında şekillenir: • Müşteri sesi ve memnuniyet ölçümü • Süreç haritalama ve süreç sahipliği • İstatistiksel proses kontrol ve temel kalite araçları (Pareto, balık kılçığı, kontrol grafikleri gibi) • PUKÖ (Planla, Uygula, Kontrol et, Önlem al) döngüsü • Kalite çemberleri ve öneri sistemleri • Tedarikçi kalite yönetimi • Öz değerlendirme ve mükemmellik modelleri

İki araç kutusu kesişir: kök neden analizi, kaizen ve standartlaştırma ikisinde de vardır. Ama TPM bu araçları makinenin önünde, TQM ise sürecin tamamında kullanır.

Ölçütlere göre TPM ve TQM

• Ana odak: TPM ekipman ve ekipmanın yarattığı kayıplardır. / TQM müşteri, süreç ve kurumun bütününde kalitedir.
• Başarı göstergesi: TPM'de OEE, arıza sıklığı, plansız duruş süresi ve bakım maliyetidir. / TQM'de müşteri memnuniyeti, hata ve şikâyet oranları, süreç performansı ve kalitesizlik maliyetidir.
• Uygulama alanı: TPM ekipman yoğun üretim ve proses tesislerinde güçlüdür, ofis TPM ile destek birimlerine yayılır. / TQM üretim, hizmet ve kamu dahil her tür kuruma uygulanır.
• Sahiplenen birim: TPM'yi genellikle üretim ve bakım yönetimi taşır. / TQM'yi üst yönetim ve kalite fonksiyonu kurum çapında yönlendirir.
• Çalışan rolü: TPM'de operatör kendi ekipmanının temel bakımını üstlenir. / TQM'de her çalışan kendi sürecinin kalitesinden ve iyileştirilmesinden sorumludur.
• Dışa bakış: TPM'nin ilgisi ağırlıklı olarak tesis içidir. / TQM tedarikçiden müşteriye kadar değer zincirinin tamamına bakar.

Kesişim noktası: kalite bakımı

TPM ile TQM'nin en net buluştuğu yer TPM'nin kalite bakımı (Hinshitsu Hozen) sütunudur. Kalite bakımı, ürün kalitesini belirleyen ekipman koşullarını tanımlar ve bu koşullar korunduğu sürece hatalı ürün çıkmayacağı bir düzen kurmayı hedefler. Burada TQM'nin istatistiksel düşüncesi ile TPM'nin ekipman bilgisi birleşir.

Örneğin bir gıda ambalaj hattında kapak sızdırmazlık hataları müşteri şikâyetlerinde öne çıkıyor olsun. TQM tarafı şikâyet verisini sınıflar, hatanın hangi ürün ve vardiyada yoğunlaştığını gösterir, müşteri açısından kritik kalite özelliğini netleştirir. TPM tarafı ise kapak kapama makinesinde sızdırmazlığı etkileyen koşulları çıkarır: sıcaklık, basınç, contaların aşınma durumu, ayar değerleri. Bu koşullar için kontrol standartları ve periyotları belirlenir, operatörün günlük kontrolüne eklenir.

Sonuçta TQM "hangi kalite özelliği müşteri için kritik" sorusunu, TPM "bu özelliği hangi ekipman koşulu bozar ve nasıl korunur" sorusunu cevaplar.

Kesişim göstergelerde de kurulabilir. OEE'nin kalite bileşeni, ekipmanda üretilen hatalı ve yeniden işlenen ürünü gösterir; TQM'nin kalitesizlik maliyeti ise bu hataların hurda, yeniden işleme, satış sonrası onarım ve müşteri kaybı olarak kuruma toplam etkisini parasal olarak ortaya koyar. İki göstergeyi aynı gözden geçirme toplantısında okumak, hangi ekipman iyileştirmesinin müşteriye en çok yansıyacağını seçmeyi kolaylaştırır.

Hangisiyle başlamak gerekir?

TPM öncelikli olmalıdır, eğer: • Kapasite ve teslim performansı kritik makinelerin plansız duruşları yüzünden bozuluyorsa. • Kalite sorunlarının kök nedeni ağırlıklı olarak ekipman ayarı, aşınması ya da kirliliğine çıkıyorsa. • Bakım birimi sürekli arızaya koşuyor ve önleyici işlere zaman ayıramıyorsa.

TQM öncelikli olmalıdır, eğer: • Müşteri şikâyetleri tasarım, sipariş, sevkiyat ya da hizmet süreçleri gibi ekipman dışı kaynaklardan geliyorsa. • Birimler kaliteyi kalite departmanının sorunu olarak görüyor, süreç sahipliği yoksa. • Kurum hizmet ağırlıklı çalışıyor ve ekipman, değer üretiminde belirleyici değilse.

Ekipman yoğun bir üreticide iki yaklaşım rakip değil tamamlayıcıdır. Kurum geneline TQM'nin müşteri odağı ve süreç yönetimi yayılırken, üretim sahasında TPM ekipman güvenilirliğini sağlar.

Birlikte yürütürken sık yapılan hatalar

• Ayrı ayrı program ofisleri kurmak: TPM ve TKY ekipleri farklı panolar, farklı toplantılar ve farklı göstergelerle çalıştığında sahadaki ekip iki ayrı programın yükünü taşır. Ortak bir iyileştirme yönetişimi ve tek bir gösterge seti kurmak gerekir.
• Göstergeleri birbirinden kopuk izlemek: OEE yükselirken müşteri şikâyetleri artıyorsa kalite kaybı OEE hesabında doğru yansıtılmıyor olabilir.
• TQM'yi belge ve denetim işine indirgemek: Kalite el kitabı ve prosedürler TQM'nin kendisi değildir; süreç sahipliği ve sürekli iyileştirme olmadan kâğıt üzerinde kalır.
• TPM'yi bakım birimine bırakmak: Üretim yönetimi sahiplenmeden operatörün otonom bakıma zaman ayırması mümkün olmaz.

Mindset programlarında TPM ve TQM

TPM - Toplam Üretken Bakım eğitimi TPM temelleri ve sütunları, planlı bakım ve kestirimci sistemler, OEE analizi ve kayıp yönetimi, otonom bakım ve organizasyonel değişim başlıklarını işler. Fabrika, bakım ve üretim yöneticileri ile ekipman güvenilirliğinden sorumlu mühendisler için uygundur.

Toplam Kalite Yönetimi eğitimi ise müşteri odaklı kalite anlayışı, liderlik kararlılığı, çalışan katılımı ve kaizen kültürü, süreç yönetimi ve istatistiksel yaklaşım, tedarikçi kalite yönetimi ve TKY değerlendirme modellerini ele alır. Kalite yöneticileri, süreç sahipleri ve kurum çapında kalite kültürü kurmak isteyen yönetim ekipleri için bir yol haritası çerçevesi sunar. Saha ekiplerinin problem çözme katılımını yapılandırmak isteyenler Kalite Çemberleri eğitimine de bakabilir.