Kalite Mühendisi ve Kalite Yöneticisi: Sahadaki Çözüm ile Sistemin Sahipliği

Kısa cevap: Süreci iyileştiren ile sistemi yöneten

Kalite mühendisi, ürün ve üretim süreci düzeyinde çalışan teknik uzmandır. Ölçüm sistemlerinin güvenilirliğini doğrular, süreç kabiliyetini analiz eder, hata türü ve etkileri analizi (FMEA) hazırlar, uygunsuzlukların kök nedenini bulur ve düzeltici faaliyetleri sahada uygular. Gününün önemli bir kısmı üretim alanında, ölçüm laboratuvarında ya da tedarikçi sahasında geçer.

Kalite yöneticisi ise kurumun kalite yönetim sisteminin sahibidir. Kalite politikasını ve hedeflerini üst yönetimle birlikte belirler, ISO 9001 gibi standartlara uygunluğu ve belgelendirme denetimlerini yönetir, iç tetkik programını planlar, kalite maliyetlerini ve göstergeleri raporlar, kalite ekibini yönetir ve kalite kültürünü kurum geneline yayar.

Kısaca kalite mühendisi "bu üründe ve bu süreçte hata neden oluyor, nasıl önleriz" sorusuna, kalite yöneticisi "kurum olarak kaliteyi sistematik biçimde nasıl güvence altına alıyor ve sürekli iyileştiriyoruz" sorusuna sahip çıkar.

Ortak zemin

İki rol de aynı kalite felsefesine ve araç setine dayanır: • Süreç yaklaşımı ve PUKÖ (planla, uygula, kontrol et, önlem al) döngüsü. • Kök neden analizi yöntemleri: balık kılçığı, beş neden, 8D. • İstatistiksel düşünce: kontrol grafikleri, süreç kabiliyeti, ölçüm sistemi analizi. • Müşteri şikâyeti, iç uygunsuzluk ve tedarikçi uygunsuzluğu kayıtları. • Düzeltici ve önleyici faaliyet (CAPA) süreci.

Ayrıştıkları nokta bu araçları hangi düzeyde kullandıklarıdır. Kalite mühendisi bir kontrol grafiğini kendisi kurar ve yorumlar; kalite yöneticisi ise hangi süreçlerde istatistiksel kontrolün zorunlu olacağına, sonuçların yönetim gözden geçirmesine nasıl taşınacağına karar verir.

Ölçüt ölçüt karşılaştırma

• Sorumluluk alanı: Kalite mühendisi / belirli ürün, hat, proses ya da tedarikçi grubu. Kalite yöneticisi / tesisin ya da kurumun tüm kalite sistemi.
• Tipik çıktılar: Kalite mühendisi / kontrol planı, FMEA, ölçüm sistemi analizi raporu, süreç kabiliyet çalışması, 8D raporu, ilk ürün onay dosyası. Kalite yöneticisi / kalite el kitabı ve prosedürler, kalite hedefleri, iç tetkik planı, yönetim gözden geçirme raporu, kalite maliyeti raporu.
• Karar düzeyi: Kalite mühendisi / teknik karar; bu parti kabul edilir mi, bu proses parametresi değişmeli mi. Kalite yöneticisi / sistem ve kaynak kararı; hangi süreç yeniden tasarlanmalı, hangi yatırım yapılmalı, ekip nasıl yapılanmalı.
• Muhataplar: Kalite mühendisi / üretim, proses mühendisliği, tasarım, tedarikçi kalite. Kalite yöneticisi / üst yönetim, belgelendirme kuruluşu, kilit müşteriler, tüm bölüm yöneticileri.
• Kullanılan araçlar: Kalite mühendisi / istatistik yazılımları, ölçüm cihazları, FMEA ve kontrol planı şablonları. Kalite yöneticisi / doküman yönetim sistemi, denetim planlama, gösterge panoları.
• İnsan yönetimi: Kalite mühendisi / çoğunlukla doğrudan ekip yönetmez, proje ekiplerini yönlendirir. Kalite yöneticisi / kalite mühendisleri, kontrol uzmanları ve laboratuvar ekibinin yöneticisidir.
• Başarı ölçütü: Kalite mühendisi / hata oranının düşmesi, müşteri şikâyetinin kapanması, süreç kabiliyetinin artması. Kalite yöneticisi / denetim sonuçları, kalite maliyetinin düşmesi, müşteri memnuniyeti ve kalite hedeflerine ulaşma.

Bir müşteri şikâyetinde iki rolün yaptığı iş

Örneğin bir otomotiv yan sanayi firmasına müşteriden hatalı parça şikâyeti geliyor. İş şöyle paylaşılır: • Kalite mühendisi sevkiyattaki şüpheli partileri ayırır ve kontrol ettirir, müşteriye geçici önlemi bildirir, ekip kurarak kök neden analizini yürütür, ölçüm sisteminin hatayı neden yakalamadığını inceler, kalıcı düzeltici faaliyeti uygular ve FMEA ile kontrol planını günceller. • Kalite yöneticisi şikâyetin müşteri ilişkisi ve sözleşme açısından etkisini yönetir, gerekiyorsa üst yönetimi bilgilendirir, benzer süreçlerde aynı riskin olup olmadığının taranmasını ister, şikâyeti kalite maliyetine ve yönetim gözden geçirmesine taşır, tekrar eden şikâyetlerde sistem düzeyinde değişiklik kararı verir.

Küçük işletmelerde bu iki rolü aynı kişi üstlenebilir; büyüdükçe teknik iş ile sistem yönetimi ayrışır.

Hangi rol kime uygun?

Teknik problem çözmeyi, veriyle çalışmayı ve sahada olmayı seven, bir sorunun kök nedenini bulana kadar peşini bırakmayan biri için kalite mühendisliği doğal yoldur. Genellikle endüstri, makine, kimya, metalurji ya da elektrik gibi mühendislik bölümlerinden gelinir; otomotiv, savunma, beyaz eşya ve medikal cihaz sektörleri kalite mühendisliğinin yoğun olduğu alanlardır.

Kalite yöneticiliği ise çoğunlukla kalite mühendisliği ya da kalite güvence uzmanlığı deneyimi üzerine kurulan bir yönetim basamağıdır. Standart bilgisi ve denetim deneyiminin yanında ekip yönetimi, bütçe, üst yönetimle iletişim ve kurum çapında değişim yönetimi becerileri gerektirir. Teknik derinliği korumak isteyenler için kıdemli kalite mühendisliği ya da tedarikçi kalite mühendisliği gibi uzmanlık yolları da vardır; her kalite mühendisinin yöneticiliğe geçmesi gerekmez.

Geçişte gelişmesi gereken beceriler ve sık hatalar

Kalite mühendisinden kalite yöneticiliğine geçişte genellikle şu alanlar güçlendirilmelidir: • Kalite yönetim sistemi standardının tüm maddelerini ve aralarındaki ilişkiyi bilmek; yalnız ilgili prosesin maddelerini değil. • Denetim becerisi: iç tetkik planlamak, bulguyu doğru sınıflandırmak, denetçi ekibi yönetmek. • Kalite maliyetini parasal dille raporlamak ve yatırım talebini gerekçelendirmek. • Tedarikçi seçimi, tedarikçi denetimi ve tedarikçi performans değerlendirmesini tek tek vakalar yerine sistem düzeyinde kurmak. • Müşteriye özel şartları takip etmek ve bunları prosedürlere, kontrol planlarına ve eğitimlere yansıtmak. • Ekip yönetimi, yetki devri ve eğitim planlama.

Sık yapılan hatalar: • Yönetici olduktan sonra da her 8D raporunu bizzat yazmak ve sistem işlerini ihmal etmek. • Kalite sistemini belgelendirme denetimine hazırlık işi gibi görmek; sistem yalnız denetim öncesi canlanıyorsa amaç kaçırılmıştır. • Kaliteyi yalnız kalite bölümünün işi gibi konumlamak; üretim, tasarım ve satın alma sorumluluk almadıkça iyileşme kalıcı olmaz.

Bu rollere Mindset programlarında nasıl hazırlanırsınız?

Kalite Yöneticisi Sertifika Programı, kalite yöneticisinin rolü ve program çerçevesinden başlayarak ISO 9001 derinlemesine inceleme, kalite güvence sistemleri, kalite maliyet yönetimi, istatistiksel kalite kontrolü ve kalite kültürü ile liderlik modüllerini içerir; kalite mühendisliğinden yöneticiliğe hazırlanan ya da kalite sistemini yeni üstlenen profesyoneller için uygundur.

Teknik tarafı derinleştirmek isteyen kalite mühendisleri için Core Tools (MSA, SPC, FMEA, PPAP, APQP) eğitimi, ölçüm sistemi analizi, istatistiksel süreç kontrolü, FMEA ile APQP ve PPAP başlıklarını entegre bir proje simülasyonu üzerinden işler. Kontrol grafikleri ve süreç kabiliyetine odaklanmak isteyen üretim ve kalite ekipleri için İstatistiksel Süreç Kontrolü (SPC) eğitimi vardır.