DISC mi Enneagram mı? Davranış stili ile iç motivasyon arasındaki fark

Ne yaptığımız ile neden yaptığımız

DISC, insanların iş ortamındaki gözlenebilir davranış eğilimlerini dört ana stil üzerinden tanımlayan bir modeldir: Dominance (baskınlık), Influence (etkileme), Steadiness (durağanlık, istikrar) ve Conscientiousness (titizlik, uyum). Everything DiSC gibi uygulamalar bu stilleri iki eksenle açıklar: tempo (hızlı ve açık sözlü olmaktan temkinli ve düşünceli olmaya) ve yönelim (sorgulayıcı ve şüpheci olmaktan kabullenici ve sıcak olmaya). Soru şudur: Bu kişi nasıl iletişim kurar, karar verir, çatışmaya nasıl yaklaşır?

Enneagram ise dokuz kişilik tipini birbirine bağlayan bir sistemdir ve davranışın altındaki temel motivasyonlara, kaygılara ve savunma örüntülerine odaklanır. Enneagram Institute'un anlatımına göre tipler üç merkezde (içgüdüsel, duygusal, düşünsel) gruplanır, her tip komşu tiplerden birinin, yani kanadının, etkisini taşır ve aynı tip içinde sağlıklı, ortalama ve sağlıksız gelişim düzeyleri bulunur. Soru şudur: Bu kişiyi ne harekete geçiriyor, neden korunuyor?

Bu fark, iki modelin kullanım alanını belirler. DISC ekip içi iletişimi hızla ortak bir dile çevirmek için pratiktir; Enneagram ise öz farkındalık ve kişisel dönüşüm çalışmalarında daha derin bir sorgulama sunar.

Ölçüt ölçüt DISC ve Enneagram

Odak: DISC gözlenebilir davranışa ve iletişim tarzına odaklanır. / Enneagram motivasyonlara, temel kaygılara ve bunlara verilen alışkanlıkla tepkilere odaklanır.

Yapı: DISC dört temel stil ve bunların birleşimlerinden oluşur; kişiler genellikle birden fazla stilin karışımını gösterir. / Enneagram dokuz tip, kanatlar, üç merkez ve gelişim düzeyleriyle daha katmanlı bir yapıya sahiptir.

Değişkenlik: DISC'te davranış bağlama göre uyarlanabilir; aynı kişi toplantıda ve kriz anında farklı stilleri öne çıkarabilir. / Enneagram Institute'a göre kişi temel tipini değiştirmez, değişen şey gelişim düzeyi ve tipin nasıl yaşandığıdır.

Öğrenme eğrisi: DISC'in dili kısa bir oturumda öğrenilir ve ekip içinde hemen kullanılabilir. / Enneagram'ı doğru anlamak zaman, kişisel sorgulama ve genellikle deneyimli bir kolaylaştırıcı gerektirir.

Tipik kullanım: DISC ekip iletişimi, satış görüşmeleri, yöneticilik ve çatışma yönetimi eğitimlerinde kullanılır. / Enneagram bireysel koçluk, liderlik gelişimi ve öz farkındalık programlarında öne çıkar.

Yanlış kullanım riski: DISC'te risk, kişiyi tek harfe indirip etiketlemektir. / Enneagram'da risk, motivasyon gibi içsel bir konuyu başkaları adına yorumlamak ve kişinin mahremiyetini zorlamaktır.

Ekipte aynı durum, iki farklı okuma

Örneğin bir proje ekibinde yönetici, toplantılarda sürekli hızlı karar isteyen ve tartışmayı kısa kesen bir ekip üyesiyle, her kararı ayrıntılı veriyle doğrulamak isteyen bir başka üye arasında gerilim yaşandığını fark ediyor.

DISC okumasıyla ekip, birinci kişinin D yönlü, ikincisinin C yönlü bir stil gösterdiğini konuşur. Çözüm pratik bir iletişim anlaşmasıdır: Hızlı karar isteyen kişi seçenekleri kısa bir özetle alır, ayrıntı isteyen kişiye ise karar öncesinde veriyi inceleyeceği zaman tanınır. Konuşma davranış üzerinden yürüdüğü için ekip içinde rahatça yapılabilir.

Enneagram okumasıyla aynı durum daha derinden ele alınır: Hızlı karar isteyen kişi kontrolü kaybetme kaygısıyla mı, yoksa başarısız görünme endişesiyle mi hareket ediyor? Ayrıntı isteyen kişi hata yapma korkusuyla mı, güvenlik arayışıyla mı? Bu sorular kişinin kendisiyle, bire bir koçluk ortamında çalışıldığında anlam kazanır; ekip önünde başkası adına yanıtlanmamalıdır.

Hangi durumda hangisi?

DISC'i şu durumlarda seçin: • Ekip içi iletişimi, toplantı dinamiğini ve görev paylaşımını kısa sürede iyileştirmek istiyorsanız. • Satış, müşteri ilişkileri ya da müzakere gibi karşı tarafın davranışını okuyup uyum sağlamanın önemli olduğu rollerde çalışıyorsanız. • Katılımcıların kişisel konulara girmeden ortak bir dil edinmesi hedefleniyorsa.

Enneagram'ı şu durumlarda seçin: • Bireysel koçluk ya da liderlik gelişimi programında kişinin tekrar eden tepki örüntülerini anlaması hedefleniyorsa. • Katılımcı gönüllüyse ve kendi motivasyonlarını sorgulamaya hazırsa. • Program, deneyimli bir kolaylaştırıcıyla yeterli zaman ayrılarak yürütülecekse.

Birlikte kullanım da mümkündür: DISC ekip düzeyinde ortak dili kurar, Enneagram ise isteyen bireylerle koçluk sürecinde derinleşir. Bu durumda iki modelin kavramları birbirine karıştırılmamalı, DISC stilleri ile Enneagram tipleri arasında birebir eşleşme varsayılmamalıdır.

Her iki modelde dikkat edilmesi gerekenler

Klinik araç değildir: Ne DISC ne Enneagram bir psikolojik tanı aracıdır. Ruh sağlığına ilişkin bir değerlendirme gerekiyorsa bu, yetkin uzmanların işidir.

Ölçüm aracının niteliği değişir: Piyasada aynı adla anılan çok sayıda farklı test bulunur. Güvenirlik ve geçerlilik çalışmaları yayımlanmış, normları belli bir araç kullanmak ile internetteki ücretsiz bir anketi kullanmak aynı sonucu vermez.

İşe alımda tek ölçüt yapılmaz: Davranış ya da kişilik profili, yetkinlik bazlı görüşme, iş örneği ve referans gibi kanıtlarla birlikte değerlendirilmelidir. Bir profilin tek başına eleme gerekçesi olması hem adil olmayan hem de hukuki risk taşıyan bir uygulamadır.

Etiketleme tuzağı: "O bir D, zaten dinlemez" ya da "Sen zaten o tipsin, değişmezsin" gibi cümleler modellerin amacını tersine çevirir. Modeller kişiyi kutuya koymak için değil, farkındalık ve uyum için kullanılmalıdır.

Gizlilik: Profil sonuçları kişisel veridir; kimin göreceği, nerede saklanacağı ve ne amaçla kullanılacağı katılımcıya önceden açıklanmalıdır.

Kurum içinde bir çalışmayı adım adım kurmak

Hangi model seçilirse seçilsin, çalışmanın değeri uygulama biçimine bağlıdır. Sağlam bir akış şu adımlardan oluşur: • Amaç: Çözülmek istenen sorunu yazın; örneğin yeni kurulan bir ekibin iletişim kuralları ya da bir yöneticinin geri bildirim tarzı. • Araç seçimi: Amaca göre modeli ve yayımlanmış teknik bilgisi olan bir ölçme aracını seçin. • Bilgilendirme ve onay: Katılımcılara sonuçların kimle paylaşılacağını ve ne için kullanılmayacağını önceden açıklayın. • Bireysel geri bildirim: Sonuçları önce kişiyle bire bir konuşun; kişi profilinin kendisini ne kadar yansıttığını yorumlasın. • Ekip oturumu: DISC'te ekip haritası ve iletişim anlaşmaları birlikte çıkarılır; Enneagram'da ise ekip paylaşımı yalnız gönüllülük esasıyla yapılır. • Takip: Kararlaştırılan davranış değişikliklerini sonraki toplantılarda gözden geçirin; tek seferlik bir atölye kalıcı etki bırakmaz.

Bu modelleri Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

Davranış Analizi Uygulayıcılığı (DISC) Sertifika Programı, DISC modelinin temellerinden profil okuma ve yorumlamaya, stil uyarlamasından ekip analizi, geri bildirim ve koçluğa kadar ilerler; etik çerçeve ve psikometri konusunu da ayrı bir başlık olarak ele alır. İnsan kaynakları uzmanları, eğitmenler, takım liderleri ve kurum içi koçlar için DISC'i ekiplerde uygulayabilecek bir yöntem sunar.

Enneagram'a doğrudan ayrılmış bir program bulunmuyor; öz farkındalık odaklı gelişim için Liderlikte Öz Farkındalık eğitimi güçlü yönler ve kör noktalar, duygusal tetikleyiciler ve tepki döngüleri gibi başlıklarla benzer bir sorgulama alanını kişilik tipolojisine dayanmadan ele alır.