Değerlerini keşfet, liderlik felsefeni yaz, günlük davranışa çevir

Değer, ilke ve felsefe: farklarını netleştir

Değerler, bir kişinin neyi önemli bulduğunu ve kararlarında neyi tartıya koyduğunu gösteren temel eğilimlerdir: dürüstlük, adalet, öğrenme, özerklik, güvenlik, katkı gibi. İlkeler, bu değerlerin davranışa dökülmüş halidir: 'Kötü haberi gecikmeden paylaşırım' bir ilkedir, 'dürüstlük' ise onun arkasındaki değerdir. Liderlik felsefesi ise değer ve ilkelerin bir bütün olarak liderlik anlayışına dönüştüğü, insanlara nasıl davranılacağını, nasıl karar verileceğini ve neyin başarı sayılacağını açıklayan bir çerçevedir.

Bu ayrım pratikte önemlidir. Değer listesi tek başına yeterli değildir; çünkü 'saygı' ya da 'şeffaflık' gibi kelimeler her kurumun duvarında yazılıdır ve yönlendirici gücü yoktur. Kişisel felsefe, bu kelimelerin senin için ne anlama geldiğini ve zor anlarda ne yaptırdığını gösterir.

Felsefenin faydası kriz anında ortaya çıkar. Belirsiz bir durumda hangi çıkarın öne alınacağına dair önceden düşünülmüş bir pusula, hem kendini hem çevreni yönlendirir. Ayrıca ekibin, liderden ne bekleyeceğini bilmesini sağlar.

Değerlerini keşfetme yöntemleri

Değer keşfi bir liste okuyup seçmekten daha derin bir çalışmadır. Birkaç yöntem birlikte kullanılabilir.

• Zirve anları: Hayatında veya kariyerinde kendini en canlı ve gurur duyan hissettiğin anları yaz. O anlarda hangi değerler karşılanıyordu? Katkı mı, yaratıcılık mı, başkasına yardım mı?
• Öfke ve rahatsızlık anları: Seni derinden rahatsız eden olayları listele. Rahatsızlığın arkasında genellikle çiğnenmiş bir değer vardır. Örneğin adaletsizlik karşısında öfkeleniyorsan adalet senin için temel olabilir.
• Zor karar geçmişi: Daha önce verdiğin ve ödün gerektiren kararlara bak. Hangi değeri korudun, hangisinden vazgeçtin? Eylem, söylemden daha dürüst bir göstergedir.
• Değer listesinden eleme: Geniş bir değer listesinden başlayıp önce sana önemli gelenleri seç, ardından bunları kümelendir ve nihayetinde sınırlı sayıda çekirdek değere indir. Her birini tek cümleyle tanımla: 'Benim için dürüstlük şudur...'
• Dışarıdan bakış: Güvendiğin birkaç kişiye seni en iyi anlatan değerleri sor. Kendi algın ile başkalarının gördüğü arasındaki fark ilginç bilgiler verir.

Bu çalışmayı tek oturuşta bitirmeye çalışma; notlar bir hafta boyunca bekleyebilir. Yeniden okuduğunda neyin kalıcı olduğu belli olur.

Değeri davranışa çevir: gösterge cümleleri

Bir değer, davranış göstergesi olmadan soyut kalır. Her çekirdek değer için, günlük çalışmada nasıl görüneceğini yaz. Kurgusal bir örnek:

• Değer: Şeffaflık. Gösterge: Kararlarımın gerekçesini ekibe açıklarım; bilgi paylaşımını sınırlamam gerekiyorsa nedenini söylerim.
• Değer: Öğrenme. Gösterge: Hatamı açıkça paylaşırım ve ekibin de hatalarını öğrenme fırsatı olarak ele alırım.
• Değer: Adalet. Gösterge: Terfi ve görev dağıtımında kullandığım ölçütleri önceden belirtirim.
• Değer: Özerklik. Gösterge: Hedefi birlikte netleştirir, yolu ekip üyesine bırakırım.

Göstergeler, değeri sınanabilir hale getirir: gün sonunda 'bugün şeffaflık göstergemi uyguladım mı?' diye sorabilirsin. Ayrıca ekip üyeleri, göstergeler yüzünden senden ne bekleyeceklerini bilirler.

Göstergeleri yazarken olumsuz yönü de düşün. 'Şeffaflığın gölgesi' ne olabilir? Her bilgiyi paylaşmak yanlış zamanda kafa karıştırabilir ya da gizlilik yükümlülüklerini ihlal edebilir. Bu nedenle değerin sınırlarını da yazmak, aşırılığı önler.

Değerler çatıştığında ne olur?

Gerçek zorluk, iyi görünen değerlerin birbirine zıt düştüğü anlarda çıkar. Örneğin sadakat ile dürüstlük, hız ile titizlik, bireysel özerklik ile ekip uyumu çatışabilir. Bu durumlarda iyi bir karar için değerlerin sırasını önceden düşünmek yardımcı olur.

Bir yöntem, her çatışma için kendine kısa bir sorgulama yapmaktır: Bu durumda en çok kime karşı sorumluyum? Hangi seçenek uzun vadede güveni korur? Hangi karar, bir yıl sonra bakıldığında daha savunulabilir? Hiçbir zaman mükemmel bir cevap bulunmayabilir; ancak karar sürecini bilinçli yürütmek ve nedenini ifade edebilmek, tutarlılığı güçlendirir.

Örnek bir ikilem: Takım arkadaşın bir hata yaptı ve bu hatayı yönetime bildirmek, seninle uyumlu çalışma ilişkisini zedeleyebilir. Dürüstlük ve sadakat çatışıyor. Felsefe yazısında 'önce kişiyle doğrudan konuşur, düzelmezse yönetime taşırım' gibi bir ilke varsa, durum ortaya çıktığında yeniden icat etmek zorunda kalmazsın.

Etik felsefenin farklı gelenekleri de burada düşünce çerçevesi sunar: sonuçlara bakan, ilkelere bakan ya da karaktere bakan yaklaşımlar aynı olaya farklı sorular sorar. Kendi felsefende hangisine ağırlık verdiğini bilmek, kararlarında tutarlı kalmanı kolaylaştırır.

Liderlik felsefesi bildirisi nasıl yazılır?

Felsefe, bir sayfayı geçmeyen ve kendi sesinle yazılmış bir metin olmalıdır. Şu soruları sırayla cevaplayarak taslak çıkarabilirsin:

• Neden liderlik yapıyorum? Hangi katkıyı yaratmak istiyorum?
• Çekirdek değerlerim nedir ve her biri benim için ne anlama gelir?
• İnsanlara nasıl davranırım? Ekibimden ne beklerim, ekibim benden ne bekleyebilir?
• Zor kararları nasıl veririm? Hangi ilkeleri önceliklendiririm?
• Başarıyı nasıl tanımlarım? Sonuçlar ile süreçler arasındaki dengeyi nasıl kurarım?
• Hatalarımla nasıl yüzleşirim? Geri bildirimi nasıl alırım?
• Bırakmak istediğim iz nedir?

Bu soruların cevapları birkaç paragrafta birleştirilir. İlk taslak genellikle genel ve süslü olur; bunu somutlaştırmak için her cümleye 'Bu cümleyi hangi davranışım destekliyor?' diye sor. Destek bulamayan cümleyi ya çıkar ya da davranışa bağla.

İyi bir felsefe metni, kimseye ders verme dili taşımaz; 'ben' diliyle yazılır ve değişebilir. Zaman içinde deneyimlerin arttıkça güncellenmesi, felsefenin canlı kalmasını sağlar.

Test et, paylaş, tutarlılığı ölç

Yazılı felsefe, uygulamayla sınanmadıkça sadece bir metindir. Önce kendi davranışını gözlemle: haftalık gözden geçirmede 'Bu hafta değerlerimle uyumlu davrandım mı, nerede uzaklaştım?' diye sor. Kararlarını ve nedenlerini kısaca not alırsan, birkaç hafta sonra desenler görünür hale gelir.

Sonra güvendiğin birkaç kişiyle paylaş: yöneticin, bir akran, ekibinden güvendiğin biri. Onlara 'Beni gözlemlediğinizde bu değerleri görüyor musunuz? Nerede tutarsız davranıyorum?' diye sor. Dışarıdan gelen cevaplar bazen rahatsız edici olur ama en çok öğreten kısımdır; bu konuyla ilgili kör noktalar ayrıca ele alınabilir.

Felsefeyi ekibe açıklamak da güveni artırır. Ekip, senin neyi önemsediğini, nasıl karar verdiğini bilirse beklentileri daha rahat okur. Ancak açıkladığın şeye uymazsan etki ters yönde olur; bu nedenle ekiple paylaşım, tutarlılık sözü verdiğin anlamına gelir.

Son olarak, yaşam evreleri değişince değerlerin sırası değişebilir. Yılda bir kez metni yeniden okuyup 'Hâlâ bana ait mi?' diye sormak yeterli bir düzenlilik sağlar.

Sık hatalar ve Mindset'te bu konuyla çalışmak

Sık yapılan hatalar şunlardır: kurumun değerlerini kendi değeri gibi kopyalamak; çok sayıda değer sıralayıp hiçbirine odaklanmamak; göstergesiz soyut kelimelerle yetinmek; felsefeyi bir kez yazıp tekrar bakmamak; ideal benliği anlatıp gerçek davranışı değiştirmemek; ekibe ilan edip kendi uygulamasında tutarsız kalmak.

Mindset kataloğunda Liderlikte Öz Farkındalık programı kişisel değerler ve liderlik pusulaları, güçlü yönler ve körleşme noktaları, refleksiyon pratiği ve otantik liderlik modüllerini içerir; yeni yöneticiler ve kendi liderlik tarzını bilinçlendirmek isteyen kıdemli yöneticiler için uygundur. Liderlikte Felsefe ve Etik programı etik felsefe ekolleri, değer temelli liderlik ve karar verme, kurumsal etik ve kültür başlıklarını işler. Vizyoner Liderlik programı ise kişisel vizyoner liderlik planı ve güçlü bir vizyon tasarlama modülleriyle felsefenin geleceğe dönük tarafını destekler.