Bilgi mimarisi oluşturma: envanterden doğrulamaya yöntem

Bilgi mimarisi oluşturmak neyi gerektirir?

Bilgi mimarisi, bir site, uygulama ya da dijital ürünün içeriğini kullanıcıların anlayacağı biçimde düzenleme işidir. Hangi içeriğin hangi başlığın altında duracağını, bunların nasıl adlandırılacağını, hangi yoldan erişileceğini ve içerikler arasındaki ilişkinin nasıl kurulacağını kapsar. Kavramın tanımı için ayrı sözlük sayfası bulunur; bu sayfa mimariyi sıfırdan ya da yeniden oluşturma yöntemine odaklanır.

İyi bir bilgi mimarisi kullanıcının aradığı şeyi tahmin edebileceği yerde bulmasını sağlar. Kötü bir mimari ise içeriğin var olmasına rağmen bulunamamasına neden olur. Kullanıcı, kuruluşun iç yapısına göre değil kendi zihinsel modeline göre gezinir; mimarinin işi bu bakışlar arasında köprü kurmaktır. Bu yüzden çalışma, ekranlar çizmeden önce kullanıcı, içerik ve iş hedefi üzerine araştırmayla başlar.

Başlamadan önce: kullanıcı, içerik ve bağlam

Mimariye başlamadan önce şu alanlarda bilgi toplanır.

Kullanıcılar: Kimler, hangi görevler için ürünü kullanıyor? Aradıkları şeyleri hangi sözcüklerle adlandırıyor? Kullanıcı görüşmeleri, destek kayıtları ve sitenin arama kutusuna yazılan sorgular bu konuda iyi veri sağlar. İçerik: Elde ne var, ne kadar, hangi biçimde ve kimin sorumluluğunda? İçeriğin türü, güncelleme sıklığı ve ömrü mimariyi etkiler. Bağlam: İş hedefleri, teknik kısıtlar, marka dili ve organizasyonun siyasi gerçekleri. Bir bölümün yönetimi başka bir bölümün alanına girdiğinde mimari kararlar teknik olmaktan çıkıp kurumsal bir müzakereye dönüşebilir.

Bu alanlar birlikte okunduğunda mimarinin hangi problemi çözeceği netleşir. Örneğin bir kurumsal sitede kullanıcıların bir hizmeti arayıp bulamadığı, çünkü hizmetin iç birim adına göre sınıflandırıldığı görülebilir.

Adım adım bilgi mimarisi oluşturma

• İçerik envanteri: Mevcut tüm sayfaların ve içeriklerin listesini çıkarın. Her satırda başlık, adres, tür, sahip, son güncelleme ve durum bilgisi tutun.
• İçerik denetimi: Envanterdeki içeriklerin hangisinin tutulacağını, birleştirileceğini, güncelleneceğini ya da kaldırılacağını belirleyin. Kullanılmayan ve eskimiş içerik mimariyi gereksiz şişirir.
• Gruplama: İçerikleri kullanıcıya anlamlı gelen kümeler halinde toplayın. Kart sıralama bu adımda en yaygın araştırma yöntemidir.
• Hiyerarşi: Kümelerden üst ve alt başlıkları çıkarın. Çok derin hiyerarşiler ve çok geniş menüler dengelenmelidir.
• Etiketleme: Başlık ve menü adlarını kullanıcının dilinden seçin. Kurum içi jargon yerine kullanıcının arama sözcüklerini kullanın.
• Gezinme modelleri: Ana menü, alt menü, gezinti yolu (breadcrumb), yan menü, içerik içi bağlantılar ve alt bilgi alanını tasarlayın.
• Site haritası ve akış şemaları: Yapıyı görselleştirin ve paydaşlarla paylaşın.
• Doğrulama: Ağaç testi ve kullanılabilirlik testiyle mimariyi sınayın.
• Geçiş planı: Eski adreslerden yenisine yönlendirme ve içerik taşıma planını yazın.

Kart sıralama ve ağaç testi nasıl çalışır?

Kart sıralamada katılımcılara her biri bir içeriği temsil eden kartlar verilir ve onlardan bunları kendilerince anlamlı gruplara ayırmaları istenir. Açık kart sıralamada gruplara kendi adlarını verirler; kapalı kart sıralamada ise grup adları önceden belirlenmiştir. Sonuçlar, hangi içeriklerin sık birlikte gruplandığını ve kullanıcıların hangi sözcükleri kullandığını gösterir. Uzaktan yapılan araçlar da vardır, ancak katılımcıları gözlemleyip düşünceleri sesli anlatmalarını istemek ek içgörü sağlar.

Ağaç testi ise önerilen hiyerarşinin görsel tasarım olmadan sınanması yöntemidir. Katılımcıya yalnızca metin tabanlı bir menü ağacı gösterilir ve bir görev verilir: Fatura bilgilerinizi güncellemek için nereye gidersiniz? Katılımcının hangi yolu izlediği, ilk tıklamayı nerede yaptığı ve görevde başarılı olup olmadığı kaydedilir. Başarısız olunan görevler, etiketleme ya da gruplamada sorun olduğunu gösterir. Kart sıralama yapıyı oluşturmaya, ağaç testi yapıyı doğrulamaya yarar; bu yüzden birbirlerinin yerine değil, art arda kullanılırlar.

Örnek: kurumsal eğitim sitesinde menü yeniden düzenlemek

Örneğin bir eğitim kurumunun sitesinde kullanıcılar eğitim bulmakta zorlanıyor. Menü, kurumun iç birim yapısına göre düzenlenmiş: kurumsal eğitimler, bireysel eğitimler, atölyeler ve sertifika programları ayrı başlıklar altında.

Envanter çıkarıldığında aynı konuda eğitimlerin farklı başlıklarda tekrar ettiği görülüyor. Sitenin arama kutusuna yazılan sorgular incelendiğinde kullanıcıların konu adıyla ve meslek adıyla aradığı anlaşılıyor. Açık kart sıralama çalışması, katılımcıların eğitimleri konu alanına göre gruplandırdığını gösteriyor. Yeni mimaride birinci düzey menü konu alanlarına göre kurulur; eğitim türü ve hedef kitle ise filtre olarak sunulur. Ağaç testinde katılımcıların görevleri eskisine göre daha az tıklamayla tamamladığı görülür. Eski adresler yeni sayfalara yönlendirilir ve arama motoru kayıplarını izlemek için sonuçlar düzenli gözden geçirilir.

Bu örnekte mimari, kurumun iç mantığından kullanıcının arama mantığına geçirilmiştir.

Sık yapılan hatalar

• Menüyü organizasyon şemasına göre kurmak: Kullanıcı hangi birimin ne yaptığını bilmez.
• Envanter çıkarmadan yeniden tasarlamak: Mevcut içerik bilinmeden kurulan mimari, içeriğe uymaz.
• Çok derin ya da çok geniş menüler: Her ikisi de bulunabilirliği düşürür; denge testlerle bulunur.
• Belirsiz etiketler: Çözümler, Kaynaklar, Diğer gibi geniş başlıklar kullanıcıya bir şey söylemez.
• Yalnızca arama kutusuna güvenmek: Arama önemli bir tamamlayıcıdır ama iyi mimarinin yerini tutmaz.
• Doğrulamayı atlamak: Paydaşların beğenisi, kullanıcıların bulabildiği anlamına gelmez.
• Geçiş planını unutmak: Yönlendirmeler yapılmadığında hem kullanıcı hem arama motoru yolunu kaybeder.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız

Mindset kataloğundaki Bilgi Mimarisi ve Navigasyon Tasarımı eğitimi; Bilgi Mimarisinin Temelleri, İçerik Envanteri ve Denetimi, Organizasyon ve Etiketleme Sistemleri, Site Haritası ve Yapı Tasarımı, Gezinme Modelleri ile Doğrulama ve Geçiş Yönetimi modüllerini içerir. Bu akış, bu sayfada anlatılan adımlarla büyük ölçüde örtüşür. İçerik ve ürün ekipleri, UX tasarımcıları ve web yöneticileri için uygundur.

UX / UI Uzmanlığı Sertifika Programı ise Bilgi Mimarisi (Information Architecture), Kullanıcı Araştırmaları, Wireframe ve Düşük Doğruluklu Prototip ile Kullanılabilirlik ve Erişilebilirlik gibi modüller içerir. Bilgi mimarisini tasarım sürecinin tamamı içinde görmek isteyen ekipler için daha geniş bir çerçeve sunar.