Bilgi Mimarisi (Information Architecture) Nedir?
Bilgi mimarisi, bir ürünün içeriğini ve işlevini nasıl gruplayıp adlandıracağınızı belirler. Navigasyondan farkı, çalışma adımları ve örnek.
Bilgi mimarisi nedir?
Bilgi mimarisi (information architecture, kısaca IA), bir web sitesinin ya da dijital ürünün içeriğini ve işlevini tanımlayan, bunların birbirleriyle ilişkisini düzenleyen yapıdır. Nielsen Norman Group'a göre başlıca parçaları vardır: içeriğin ve işlevlerin belirlenmesi ve tanımlanması, ardından bu parçaların nasıl gruplanacağı, yapılanacağı ve adlandırılacağı.
Bilgi mimarisi ekranda görünen arayüzün kendisi değildir; arayüzü besleyen alttaki düzendir. Genellikle tablolar ve şemalarla belgelenir, tel kafes ya da prototip biçiminde değil.
Bilgi mimarisi ile navigasyon aynı şey değil
Navigasyon, kullanıcının bilgiye ve işlevlere ulaşmasını sağlayan arayüz bileşenleridir: ana menü, yerel menü, ekmek kırıntısı (breadcrumb), filtreler, ilgili bağlantılar, alt bilgi. NN/g navigasyonu, sitenin bilgi mimarisinin üstünde duran "buzdağının görünen ucu" olarak tanımlar.
Örneğin menüyü güzel göründüğü için seçmek, site yapısını kısıtlayabilir; sonradan daha derin bölümler ortaya çıkarsa tasarım yeniden yapılır. Bu yüzden bilgi mimarisi navigasyondan önce gelir: önce neyin nerede durduğu belirlenir, sonra bunun hangi bileşenle gösterileceği.
Temel çalışmalar
Bilgi mimarisi çalışması genellikle şu adımlardan oluşur:
- İçerik envanteri: Mevcut tüm içerik ve işlevlerin listesi.
- İçerik denetimi: Hangi içeriğin güncel, tekrarlı ya da gereksiz olduğunun değerlendirilmesi.
- Bilgi gruplama: Kullanıcının mantığına uygun kümeler ve hiyerarşi oluşturma.
- Taksonomi geliştirme: Başlıklar ve kategoriler için standart bir adlandırma düzeni.
- Tanımlayıcı üst veri (metadata): İçerikleri arama ve filtrelemede bulunabilir kılan etiketler.
Gruplama ve adlandırma kararlarını ekibin iç diline göre değil, kullanıcının kullandığı sözcüklere göre vermek gerekir; bunu kullanıcı araştırmasıyla sınamak en güvenilir yoldur.
Küçük bir örnek
Örneğin bir eğitim kuruluşunun sitesinde programlar "Kategoriler", "Bootcamp" ve "Sertifika" gibi karışık başlıklar altında dağınıksa ziyaretçi aradığını bulamaz. Bilgi mimarisi çalışması önce mevcut sayfaları listeler, tekrarları ayıklar, programları konuya göre gruplar ve her grup için kullanıcının aradığı sözcüğü başlık olarak seçer.
Sonuçta ortaya çıkan yapı, bir site haritası ve adlandırma tablosudur. Menü, arama filtreleri ve ilgili bağlantılar bu yapının üstüne tasarlanır.
Wireframe, kullanılabilirlik ve diğer UX kavramlarıyla ilişkisi
Bilgi mimarisi, wireframe'den (tel kafes) önce gelir. Wireframe sayfanın yerleşimini gösterir; bilgi mimarisi ise sayfaların hangi mantıkla var olduğunu belirler. Kullanılabilirlik testinde kullanıcılar görevi tamamlayamıyorsa sorun bazen arayüzde değil, içeriğin yanlış gruplanmasındadır.
İçerik yoğun siteler, e-ticaret katalogları ve kurumsal portallar bilgi mimarisinden en çok fayda gören ürünlerdir; çünkü sayfa sayısı arttıkça düzen olmadan bulunabilirlik hızla düşer.
Mindset programlarında bilgi mimarisi
UX/UI Bootcamp ve UX / UI Uzmanlığı Sertifika Programı müfredatında "Bilgi Mimarisi (Information Architecture)" modülü yer alır. UI/UX Tasarım Temelleri eğitiminde ise "Bilgi Mimarisi ve Akış Tasarımı" başlığı bulunur.
İlgili Mindset programı
UX/UI Bootcamp
Sık sorulan sorular
Bilgi mimarisini kim yapar?
Çoğu ekipte UX tasarımcıları ya da bilgi mimarları yürütür; içerik stratejistleri, ürün yöneticileri ve geliştiriciler de sürece katılır. Büyük sitelerde taksonomi ve metadata işi için ayrı uzmanlar olabilir. Küçük ekiplerde aynı kişi hem yapıyı hem arayüzü tasarlar. Ürün büyüdükçe bu işbirliği önem kazanır; çünkü yapı kararları tasarımı, içeriği ve geliştirmeyi birlikte etkiler.
Bilgi mimarisi ile site haritası aynı şey midir?
Site haritası, bilgi mimarisinin çıktılarından biridir. Bilgi mimarisi ise içeriğin belirlenmesi, gruplanması, adlandırılması ve ilişkilendirilmesinin tamamıdır. Site haritası yapıyı gösteren bir şemadır; taksonomi, adlandırma kuralları ve metadata ise haritanın arkasındaki kararları oluşturur. Haritayı çıkarmak kolaydır; zor olan, arkasındaki gruplama ve adlandırma kararlarını kullanıcıyla sınamaktır.
Bilgi mimarisi SEO'yu etkiler mi?
Dolaylı olarak etkiler. İyi gruplanmış, mantıklı adlandırılmış bir yapı hem kullanıcının hem de arama motorlarının içeriği bulmasını ve konular arası ilişkiyi anlamasını kolaylaştırır. Ancak yapıyı tasarlarken öncelik kullanıcının görevleri olmalı; yalnız arama motoru için kurgulanan bir yapı kullanılabilirliği düşürebilir. Bu denge, tasarım kararlarını gerekçelendirmeyi de kolaylaştırır.
Küçük bir site için bilgi mimarisi gerekir mi?
Gerekir, ama ölçeği küçüktür. Birkaç sayfalık sitede bile hangi bilginin ana sayfada, hangisinin altsayfada duracağı ve başlıkların nasıl adlandırılacağı kararı vardır. İçerik arttıkça bu kararlar belgelenmemişse tutarsızlık ve bulunamayan sayfalar ortaya çıkar. Kararları baştan yazılı tutmak, ürün büyüdüğünde yapıyı sadeleştirmeyi çok daha kolay hale getirir.