Yamazumi: Operatör Yükünü Gösteren Hat Dengeleme Grafiği

Yamazumi çizelgesi nedir?

Yamazumi çizelgesi, bir üretim veya montaj hattındaki her istasyonun ya da operatörün iş yükünü yığılmış sütunlarla gösteren yalın üretim grafiğidir. Ad, Japonca'da bir şeyi üst üste yığmak anlamındaki sözcükten gelir; grafikteki sütunlar da iş öğelerinin üst üste yığılmasıyla oluşur. Grafikte her sütun bir istasyonu temsil eder, sütunun yüksekliği o istasyonun toplam döngü süresini verir.

Grafiğe bir yatay çizgi eklenir: takt süresi. Takt süresi, müşteri talebini karşılamak için bir ürünün ne sıklıkla tamamlanması gerektiğini gösteren ritimdir. Takt çizgisini aşan sütun darboğaz olabilecek istasyonu, çizginin çok altında kalan sütun ise boş kapasiteyi gösterir. Böylece hatta yükün nerede birikmiş, nerede boşta kaldığı tek bakışta görülür.

Yamazumi çizelgesi nasıl okunur?

Her sütun farklı renkteki parçalardan oluşur. Parçalar, iş öğelerinin niteliğini gösterir:

• Katma değerli iş: ürünü müşterinin istediği biçime gerçekten dönüştüren işlemler, örneğin montaj ya da vidalama.
• Katma değersiz ama gerekli iş: ürüne değer eklemeyen fakat mevcut yöntemle yapılması gereken işler, örneğin parçayı rafa uzanıp almak ya da kontrol etmek.
• İsraf: yürüme, bekleme, arama, yeniden işleme gibi tamamen elenebilecek hareketler.

Okurken sırasıyla şuna bakılır: hangi sütun takt çizgisini aşıyor, hangisi çok altında, sütunların içinde israf oranı nerede yüksek. Amaç tüm sütunları aynı yüksekliğe getirmek ve bu yüksekliği takt süresinin altında tutmaktır. İsrafın azaltılması ise sütunları aşağı çeker ve dengeleme için yeni boşluk açar.

Yamazumi çizelgesi adım adım nasıl hazırlanır?

Hazırlık, ölçüm disiplinine dayanır:

• Önce hattın iş akışı iş öğelerine ayrılır. Her öğe gözlemlenebilir, tek bir hareket bütünü olmalıdır.
• Her iş öğesinin süresi sahada kronometre ya da video kaydıyla ölçülür. Tek bir ölçüm yeterli değildir; farklı vardiyalarda, farklı operatörlerle yinelenen ölçümler alınır.
• Her öğe katma değerli, katma değersiz ama gerekli ya da israf olarak sınıflandırılır.
• Öğeler istasyonlara göre toplanır ve her istasyon için yığılmış sütun çizilir.
• Takt süresi hesaplanır: kullanılabilir çalışma süresi, müşteri talebine bölünür. Bu değer yatay çizgi olarak grafiğe eklenir.
• Çizgiyi aşan ve çok altında kalan sütunlar işaretlenir; iş öğeleri istasyonlar arasında kaydırılarak dengeleme senaryoları denenir.

Bu çalışma tek seferlik bir rapor değil, tekrar tekrar yapılan bir iyileştirme döngüsüdür; değişiklikten sonra ölçüm yenilenir ve önceki grafik yeni grafikle karşılaştırılır.

Küçük bir örnek: montaj hattında dengesizlik

Örneğin bir elektrikli cihaz montaj hattında birkaç istasyon vardır. Yamazumi çizelgesi çıkarıldığında, ortadaki istasyonun sütunu takt çizgisini aştığı, hattın başındaki ve sonundaki istasyonların ise çizginin belirgin biçimde altında kaldığı görülür. Ortadaki istasyon hattın hızını belirlemekte, diğerleri ise o istasyonu beklemektedir.

Sütunun içine bakıldığında aşırı yüklü istasyonda parça aramaya ve yürümeye giden israf parçalarının büyük olduğu fark edilir. İlk adım, parçaları operatöre yakın bir yere taşımaktır; bu hareket sütunu aşağı çeker. Sonra komşu istasyonda boşta kalan süreye uygun, sırayla yapılabilen bir iş öğesi o istasyona kaydırılır. Değişiklik sonrası yeniden ölçüm yapılarak sütunların takt çizgisine yaklaşıp yaklaşmadığı kontrol edilir.

Yamazumi ile ilişkili kavramlar ve sık hatalar

Hat dengeleme, işi istasyonlara eşit bir yükle dağıtma çalışmasıdır; yamazumi bu çalışmanın görsel aracıdır. Darboğaz analizi hattın en sınırlayıcı noktasını arar; yamazumi bunu istasyon bazında gösterir. Heijunka üretimi zamana ve çeşide yayarak dengeler, yamazumi ise bir hat içindeki iş yükünü dengeler. Değer akışı haritası tüm akışı geniş görürken yamazumi istasyon düzeyine iner.

Sık yapılan hatalar: • Ölçümü yalnızca en hızlı operatörden almak; çizelge gerçekçi olmaz. • Çizelgeyi operatörü değerlendirmek için kullanmak. Amaç kişiyi değil, iş yöntemini ve yük dağılımını iyileştirmektir; aksi hâlde sahadan doğru veri gelmez. • Takt süresini yanlış hesaplamak ya da talep değişince güncellememek. • Sadece iş öğelerini kaydırıp israfı sorgulamamak; bazen en kolay kazanç, yürüme ve bekleme israfını kaldırmaktır. • Ürün çeşitliliğini hesaba katmamak; farklı modeller farklı iş öğeleri ve süreler getirebilir.

Bu kavram Mindset programlarında nerede çalışılır?

Mindset kataloğundaki Yamazumi ile Hat Dengeleme eğitiminin modül başlıkları şunlardır: hat dengeleme temelleri, veri toplama ve yamazumi grafiği, dengeleme senaryoları, uygulama ve sonuç değerlendirme.