Palet yükleme: ürünlerin palete düzenli ve güvenli dizilmesi

Palet yükleme nedir?

Palet yükleme, koli, çuval, kasa ya da torba gibi ürünlerin bir palet üzerine belirli bir düzende dizilip sabitlenerek tek bir taşınabilir birim yük haline getirilmesidir. Sektörde aynı iş için paletleme de denir. İngilizce karşılığı palletizing'dir. Amaç, çok sayıda ürünü tek tek taşımak yerine forklift ya da transpalet ile tek hamlede hareket ettirebilmektir.

Günlük kullanımda ifade farklı kapsamlarda geçer. Dar anlamıyla, ürünlerin palet üzerine istiflenmesi kastedilir. Geniş anlamıyla ise hazırlanan paletin araca, konteynere ya da rafa yerleştirilmesi dahil edilir. Bu sayfada önce palet üstü düzen, sonra araç yükleme anlatılır.

Palet yükleme nasıl çalışır?

İş akışı genellikle şu sırayla ilerler:

• Ürünün koli ölçüsü, ağırlığı ve kırılganlığı belirlenir.
• Koli ölçüsüne göre bir palet deseni seçilir ve her katın nasıl dizileceği tanımlanır.
• Katlar, istif dayanımını aşmayacak yüksekliğe kadar üst üste konur.
• Yük streç film, çember, köşebent ya da kayma önleyici ara levha ile sabitlenir.
• Palet etiketlenir; depo yönetim sisteminde ya da sevk belgesinde tek bir birim olarak izlenir.

Paletleme elle yapılabilir. Yüksek hacimli hatlarda ise paletleme robotları ve otomatik paletleme makineleri koliyi bantta karşılayıp seçilen desene göre yerleştirir.

Palet deseni nedir, hangi desenler kullanılır?

Palet deseni, bir katta kolilerin nasıl yan yana yerleştirileceğini gösteren düzendir. Koli ölçüsü ile palet taban alanının uyumu doğrudan doluluğu belirler; uyumsuzlukta ya palet üzerinde boş alan kalır ya da koli paletin kenarından taşar. Taşan koli hem istif dayanımını düşürür hem de taşıma sırasında hasara açık hale gelir.

Yaygın düzenler şunlardır:

• Sütun istif: koliler her katta aynı yerde üst üste gelir. Dikey basınç taşıma açısından avantajlıdır, ancak yanal kararlılık düşüktür.
• Tuğla düzeni: her katta kolilerin yönü değişir, kat birbirine kenetlenir. Yanal kararlılık artar.
• Çapraz ya da dönel düzen: bir kat kolilerin merkezi boşlukla çevrelendiği biçimde dizilir, bir sonraki kat farklı yönlendirilir. Kararlılık için tercih edilir.

Desen seçimi tek başına doluluğa göre değil, ürünün dayanımına ve taşıma koşuluna göre yapılır.

Yük emniyeti ve birimleştirme

Palete dizilen yükün taşıma sırasında kaymaması, devrilmemesi ve alttaki katların ezilmemesi gerekir. Bu yüzden palet yükleme, birimleştirme (unitization) ile birlikte düşünülür. Birimleştirme, birden fazla ürünü ve paleti tek bir güvenli yük birimi gibi davranacak şekilde bağlamayı ifade eder.

Başlıca emniyet önlemleri:

• Streç film ile sarma: yükü palete ve kendi içine sıkıştırır.
• Çemberleme: ağır ve sert yüklerde dikey ve yatay bağlama.
• Köşebent: koli köşelerini korur, çember baskısını yayar.
• Kayma önleyici levha: kaygan ambalajlarda katlar arasına konur.
• Ağırlık merkezinin düşük ve ortada tutulması.

Kırılgan ya da sıvı içeren ürünlerde sarma gerilimi ve istif yüksekliği ayrıca düşünülür. Ağır koliler alt katlara yerleştirilir.

Araç yükleme ile ilişkisi

Hazırlanan palet kamyona ya da konteynere yüklenirken yeni kısıtlar devreye girer: aracın taşıma kapasitesi, dingil yükü dağılımı, kasa genişliği ve yüksekliği, ürünlerin boşaltma sırası. Palet yüksekliği ve yerleşimi, aracın hacminin ne kadarının fiilen kullanılabildiğini belirler.

Örneğin ilk teslim edilecek müşterinin paletleri kapıya yakın, son teslim edilecek müşterinin paletleri en derinde olacak biçimde yükleme sırası planlanır. Böylece yol üstünde palet taşımaya gerek kalmaz. Palet ölçüsü ile araç kasa genişliği uyuşmuyorsa, yan yana dizildiğinde kasada kullanılamayan boşluk kalır; bu da sefer başına maliyeti artırır.

İlişkili kavramlardan farkı

Yük konsolidasyonu, farklı gönderilerin tek araçta birleştirilmesidir; palet yükleme ise bir palet içindeki düzenle ilgilidir. İkisi birbirini tamamlar: konsolidasyon seviyesinde paletler birleşir, palet seviyesinde koliler birleşir.

Paletleme ile depolama da aynı şey değildir. Paletleme paletin hazırlanması, depolama ise hazır paletin rafa ya da alana yerleştirilmesidir. Depo yönetim sistemi bu aşamaları palet etiketi üzerinden birbirine bağlar. Paletleme ayrıca ambalaj tasarımıyla bağlantılıdır: koli ölçüsü baştan palet tabanına uygun seçilirse sonradan desen sorunları yaşanmaz.

Nerede kullanılır, sık yapılan hatalar

Palet yükleme gıda, içecek, otomotiv yedek parça, perakende dağıtım, kimya ve e-ticaret depolarında kullanılır. Üretimden çıkan ürün, depoya giriş, sevkiyat ve ihracat adımlarının hemen hepsi palet birimine dayanır.

Sık görülen hatalar:

• Koli ölçüsü ve palet ölçüsünün baştan uyumlu seçilmemesi.
• İstif dayanımının hesaba katılmadan üst kat sayısının artırılması.
• Streç filmin yalnızca üst kısımda bırakılması, alt katın sabitlenmemesi.
• Ağır kolilerin üst katlara yerleştirilmesi.
• Palet etiketinin okunamaz yere konması.

Mindset programlarında nerede çalışılır?

Paletleme, Birimleştirme ve Yükleme Optimizasyonu programı ambalaj, depo ve sevkiyat ekiplerinin ortak çalıştığı kurumlar için kurgulanmıştır. Program modülleri ambalaj ölçüsü ve modüler sistem, palet deseni tasarımı, birimleştirme ve yük emniyeti ile araç yükleme optimizasyonu başlıklarını içerir.

Bu yapı, ambalaj tasarımcısından sevkiyat planlamacısına uzanan zinciri aynı dilde buluşturur. Böylece koli ölçüsünün palet doluluğunu, palet doluluğunun da araç kullanımını nasıl etkilediği birlikte ele alınabilir.