Organizasyonel ağ analizi: kurumun gerçek iletişim haritası
Organizasyon şemasında görünmeyen bilgi ve etki akışını nasıl haritalayacağınızı, hangi sorulara yanıt verdiğini ve veriyle çalışırken nelere dikkat etmeniz gerektiğini öğrenirsiniz.
Bir bakışta
- ONA, kimin kiminle çalıştığını ve bilgiyi kimden aldığını haritalar. Resmi şema yetkiyi, ağ haritası gerçek iletişimi gösterir.
- Düğümler kişi ya da ekip, bağlar ise iletişim ya da yardım ilişkisidir. Bağın türü araştırma sorusuna göre belirlenir.
- Merkezi kişileri, köprü kurucuları ve kopuk ekipleri görünür kılar. Bunlar çoğu zaman şemada fark edilmeyen kritik rollerdir.
- Veri toplamak hassastır. Kişisel verilerin korunması, şeffaflık ve çalışan güveni baştan düşünülmelidir.
- Sonuç bireyi değerlendirmek için değil, yapıyı anlamak için kullanılır. Amaç kişileri puanlamak değil, iş birliğini güçlendirmektir.
ONA nedir?
Organizasyonel ağ analizi (ONA), bir kurumdaki insanlar arasındaki gerçek ilişki örüntülerini ağ kuramı yöntemleriyle inceleyen yaklaşımdır. Kim kiminle konuşuyor, kim kimden yardım istiyor, bilgi hangi yollardan akıyor gibi sorulara yanıt arar.
Organizasyon şeması resmi raporlama çizgisini gösterir; ama işler çoğu zaman o çizgilerin dışında, kişisel ağlar üzerinden yürür. ONA bu gayriresmi yapıyı görünür kılar. Teknik olarak graf analitiğine dayanır, ama İK ve organizasyon geliştirme sorularına uygulanır.
Hangi sorulara yanıt verir?
- Bilgi kimlerde toplanıyor ve bu kişilere bağımlılık riski var mı?
- Hangi ekipler birbirinden kopuk ve iş birliği eksik?
- Birleşme ya da yeniden yapılanma sonrası ekipler birbirine entegre oldu mu?
- Sessizce köprü kuran, resmi unvanı olmayan kritik kişiler kim?
- Değişim girişimi hangi kişiler üzerinden daha hızlı yayılır?
Yanıtlar, kurumu yeniden düzenlerken ya da bilgi kaybını önlemeye çalışırken karar desteği sağlar.
Nasıl yapılır?
ONA çalışması, soru net bir şekilde belirlendikten sonra veri toplama, ağın çıkarılması ve yorumlanma aşamalarından geçer. Veri, çalışanlara sorulan ağ anketleriyle ya da iş sistemlerinin iletişim üst verisiyle toplanabilir; ikinci yol kişisel verilerin korunması açısından daha hassastır.
Ağ analizi, soruyla başlar ve eylemle biter
Çalışmanın aşamaları
- Soruyu belirleNeyi anlamak istediğinizi netleştirin
- Veriyi toplaAnket ya da izinli üst veri
- Ağı çıkarDüğüm ve bağları haritalayın
- Ölçüleri hesaplaMerkezilik, yoğunluk, kopukluk
- Eyleme çevirBulguları ekiplerle paylaşıp harekete geçin
Küçük bir örnek: birleşme sonrası iki ekip
Şirketlerin birleşmesinden sonra satış ve operasyon ekipleri aynı çatı altına alınmış olsun. Organizasyon şemasında tüm ekipler tek yapıda görünür. Ağ analizi ise operasyon ekibinin iletişimini büyük ölçüde eski şirket sınırları içinde sürdürdüğünü, yapılar arasında yalnızca birkaç kişinin köprü kurduğunu gösterebilir.
Bulgu, entegrasyonun yapıda değil gerçek çalışmada tamamlanmadığını gösterir. Çözüm, ortak projeler kurmak ve köprü kuran kişilerin yükünü dengelemek olabilir; yalnızca şemayı değiştirmek aynı sonucu vermez.
Etik ve gizlilik sınırları
ONA kişi bazlı iletişim verisine dayandığı için kişisel verilerin korunması mevzuatı ve çalışan güveniyle birlikte yürütülmelidir. Çalışanlar neyin toplandığını, neden toplandığını ve sonuçların nasıl kullanılacağını önceden bilmelidir.
- Mümkünse anonimleştirilmiş ya da toplulaştırılmış sonuç raporlayın
- Bireysel performans değerlendirmesi için kullanmayın
- Yalnızca amaca gerekli veriyi toplayın
- İletişimin içeriğini değil, yalnızca bağın varlığını inceleyin
- Hukuk ve bilgi güvenliği ekipleriyle çalışmadan önce uzlaşın
Mindset programlarında nerede çalışılır
İnsan Kaynakları Analitiği Sertifika Programı, İK uygulamalarında veri görselleştirme, veri madenciliği ve çalışan ile kültür KPI'larını kapsar; ağ yaklaşımı gibi yöntemleri İK sorularına uygulamak isteyen analistler için ilgili bir çerçeve sunar.
İlgili Mindset programı
İnsan Kaynakları Analitiği (HR Analytics) Sertifika Programı
Sık sorulan sorular
ONA ile organizasyon şeması arasındaki fark nedir?
Şema resmi raporlama ve yetki ilişkisini gösterir. ONA ise fiilî iletişim, danışma ve bilgi akışını haritalar. İkisi çoğu zaman farklıdır ve fark, çalışmanın asıl bulgusu olur.
ONA için hangi veri kullanılır?
Başlıca yollar şunlardır: çalışanlara 'işle ilgili kime danışırsınız?' gibi sorular soran anketler ve izin alınmış sistem verisi. Anket daha şeffaftır, sistem verisi daha geniş ama gizlilik açısından daha hassastır.
Küçük bir şirkette ONA anlamlı mıdır?
Herkesin herkesi tanıdığı çok küçük yapılarda getirisi sınırlıdır. Değer, ekipler arası bağın görünmez hâle geldiği, birden çok birim ve lokasyonun bulunduğu kurumlarda belirginleşir.
Sonuçlar çalışanlarla paylaşılmalı mı?
Paylaşılması önerilir. Toplulaştırılmış bulguların ekiplerle konuşulması hem güveni korur hem de yorumu zenginleştirir; çünkü ağdaki bir kopukluğun nedenini çoğunlukla o ekipteki insanlar daha iyi bilir. Kişi bazlı haritalar ise genellikle kısıtlı bir ekipte kalmalıdır.
ONA ile graf analitiği aynı şey midir?
Aynı matematiği paylaşırlar, ama alanları farklıdır. Graf analitiği, ağ verisini işleyen teknik beceridir. ONA ise bu tekniği insan ilişkilerine ve organizasyon sorularına uygulayan İK ve organizasyon geliştirme yaklaşımıdır.