IaaS, PaaS ve SaaS: Bulut Hizmet Modelleri Arasındaki Fark
IaaS, PaaS ve SaaS bulut hizmet modelleri nedir? Sorumluluk paylaşımı, aralarındaki farklar, örnek senaryo ve doğru modeli seçme ölçütleri.
IaaS, PaaS ve SaaS nedir?
Bu üç kısaltma, bulut hizmetinin hangi katmanına kadar sağlayıcı tarafından yönetildiğini anlatır.
- IaaS (Infrastructure as a Service, hizmet olarak altyapı): Sanal sunucu, depolama ve ağ gibi temel altyapıyı kiralarsınız. İşletim sisteminden uygulamaya kadar kalan her şeyi siz kurar ve yönetirsiniz.
- PaaS (Platform as a Service, hizmet olarak platform): Uygulamanızı çalıştıracağınız hazır ortamı kiralarsınız. Sunucu, işletim sistemi ve çalışma ortamı sağlayıcıdadır; siz kodunuzu ve verinizi yönetirsiniz.
- SaaS (Software as a Service, hizmet olarak yazılım): Tamamlanmış bir uygulamayı tarayıcıdan ya da istemciden kullanırsınız. Kurulum ve bakım sağlayıcıdadır; siz hesapları, ayarları ve içeriği yönetirsiniz.
Sorumluluk nasıl paylaşılır?
Üç modeli ayırmanın en sağlam yolu, kimin neyi yönettiğine bakmaktır. Fiziksel veri merkezi, güç, soğutma ve donanım her modelde sağlayıcıdadır. Yukarı çıktıkça sağlayıcının payı büyür.
IaaS'ta işletim sistemi yamaları, güvenlik ayarları ve uygulama kurulumu müşteridedir. PaaS'ta işletim sistemi ve çalışma zamanı sağlayıcıya geçer, müşteride uygulama kodu, yapılandırma ve veri kalır. SaaS'ta müşteri yalnızca kullanıcı yönetimi, erişim yetkileri ve kendi verisinden sorumludur.
Bulut güvenliğinde sık düşülen hata, sağlayıcıya devredilen alanın verinin korunmasını da kapsadığını varsaymaktır. Veri ve erişim yönetimi hangi model seçilirse seçilsin müşteri sorumluluğunda kalır.
Örnek: aynı şirket, üç model
Örneğin orta ölçekli bir şirketin bilgi işlem ekibini düşünelim. Şirket çalışanlarının e-posta ve ortak doküman ihtiyacı için hazır bir ofis paketi kullanır; bu SaaS'tır. Kendi geliştirdiği müşteri portalını, sunucu yönetmeden yayınlamak için bir uygulama platformuna yükler; bu PaaS'tır. Eski bir muhasebe yazılımı belirli bir işletim sistemi sürümüne bağlı olduğu için sanal sunucu kiralayıp orada çalıştırır; bu IaaS'tır.
Aynı kurumda üçünün birlikte bulunması normaldir. Model, iş yükünün ihtiyacına göre seçilir.
Modeller arasındaki farklar
Kontrol: IaaS'ta en yüksek, SaaS'ta en düşüktür. PaaS ikisinin arasındadır.
İşletim yükü: IaaS'ta yama, ölçekleme ve yedekleme ekibe aittir. PaaS'ta büyük bölümü platform üstlenir. SaaS'ta ekip neredeyse yalnızca yapılandırma yapar.
Esneklik: IaaS her türlü yazılımı çalıştırmaya izin verir. PaaS platformun desteklediği dil ve hizmetlerle sınırlıdır. SaaS yalnızca ürünün sunduğu özellikleri verir.
Devreye alma hızı: SaaS genellikle en hızlı, IaaS en yavaş başlangıçtır; çünkü IaaS'ta kurulacak çok şey vardır.
Bağımlılık: Katman yükseldikçe sağlayıcıya bağımlılık artar. SaaS'tan başka bir ürüne geçmek, sanal sunucuyu başka bir sağlayıcıya taşımaktan çoğunlukla daha zordur.
Hangi durumda hangi model?
İş yükünün standart bir ihtiyaç mı, özel bir uygulama mı olduğuna bakılır. Yaygın bir ihtiyaç için (e-posta, CRM, insan kaynakları) hazır bir SaaS çoğunlukla en az emekle sonuç verir. Kendi yazılımınızı geliştiriyorsanız ve altyapı yönetmek istemiyorsanız PaaS uygundur. İşletim sistemi düzeyinde kontrol, özel ağ yapısı ya da mevcut bir uygulamanın olduğu gibi taşınması gerekiyorsa IaaS doğru seçimdir.
Karar verilirken yalnızca maliyete bakılmaz: ekibin yönetim kapasitesi, güvenlik ve uyum gereksinimleri, veri yerleşimi ve sağlayıcıdan çıkış kolaylığı birlikte değerlendirilir.
İlgili kavramlar
FaaS ya da sunucusuz (serverless) yaklaşım, PaaS'ın daha ince bir biçimi gibi düşünülebilir: yalnızca çalışan kod için kaynak ayrılır. iPaaS ise farklı uygulamaları birbirine bağlayan entegrasyon platformunu ifade eder. Hibrit bulut, bu modellerin yerel veri merkezi ile birlikte kullanıldığı mimariyi anlatır. Maliyet yönetimi tarafında ise FinOps, bu hizmetlerin harcamasını görünür ve yönetilebilir kılan uygulamadır.
Mindset programlarında nerede çalışılır?
Bulut Bilişim Temelleri eğitiminde Servis Modelleri: IaaS, PaaS, SaaS modülü bu ayrımı işler; Maliyet Yönetimi ve Migrasyon Planlaması ile Bulut Güvenliği ve Uyumluluk Temelleri modülleri kararın maliyet ve güvenlik boyutunu tamamlar. Kurumsal Servis Entegrasyonu ve iPaaS eğitimi ise Konnektörler ve Kimlik Doğrulama gibi entegrasyon katmanını ele alır.
İlgili Mindset programı
Bulut Bilişim Temelleri
Sık sorulan sorular
IaaS, PaaS ve SaaS arasında en temel fark nedir?
Temel fark, yönetim sorumluluğunun nerede bölündüğüdür. IaaS'ta altyapıyı sağlayıcı, işletim sisteminden yukarısını siz yönetirsiniz. PaaS'ta çalışma ortamını da sağlayıcı yönetir. SaaS'ta ise uygulamanın tamamı sağlayıcıdadır. Katman yükseldikçe kontrol azalır, kolaylık ve devreye alma hızı artar. Bu nedenle model seçimi, ekibin ne kadar kontrol istediğine ve ne kadar yönetim yükü taşıyabileceğine bağlı olarak yapılır.
SaaS kullanıyorsam güvenlik sorumluluğu tamamen sağlayıcıda mıdır?
Hayır. Sağlayıcı uygulamanın ve altyapının güvenliğinden sorumludur, ama kullanıcı hesapları, parola ve erişim politikaları, paylaşım ayarları ve verinin kendisi müşteri sorumluluğundadır. Çok faktörlü doğrulama ve yetki yönetimi gibi önlemleri almamak, sağlayıcı ne kadar güvenli olursa olsun açık bırakır. Bu paylaşım, sağlayıcıların güvenlik dokümanlarında ortak sorumluluk modeli adıyla anlatılır ve her sözleşmede ayrıca incelenmelidir.
Bir şirket tek bir modeli mi seçmeli?
Genellikle hayır. Standart iş fonksiyonları için SaaS, kendi uygulamaları için PaaS, özel gereksinimli ya da taşınan sistemler için IaaS birlikte kullanılabilir. Önemli olan her iş yükünü ihtiyacına uygun katmana yerleştirmek ve toplam yönetim yükünü bilinçli tutmaktır. Karma kullanım, kurum büyüdükçe sıradan bir durum olur ve her modelin güçlü yanından yararlanma imkânı verir.
PaaS ile sunucusuz (serverless) aynı şey mi?
Birbirine yakındır ama aynı değildir. PaaS, uygulamanın çalıştığı yönetilen platformu sunar; uygulama genellikle sürekli çalışan bir ortamda yer alır. Sunucusuz yaklaşımda kod olaylara göre çalıştırılır ve kaynak yalnızca çalışma sırasında ayrılır. Sunucusuz, PaaS'ın daha ince taneli bir uç biçimi olarak görülebilir.
Hangi modelde bulut sağlayıcıdan ayrılmak en zordur?
Genellikle SaaS'ta. Veriniz ve iş süreçleriniz ürünün kendi veri yapısına ve özelliklerine bağlanır, dışa aktarma sınırlı olabilir. IaaS'ta sanal makineler daha taşınabilirdir. Seçim yaparken veriyi hangi biçimde geri alabileceğinizi sözleşme ve teknik açıdan önceden değerlendirmek gerekir. Çıkış stratejisi, hizmeti seçmeden önce planlanan bir konudur; sonradan taşımak çoğunlukla daha pahalı ve zahmetlidir.