GMROI (Brüt Marj Yatırım Getirisi) Nedir?

GMROI nedir?

GMROI (Gross Margin Return on Inventory), Türkçe karşılığıyla brüt marj yatırım getirisi, perakendede stoğa bağlanan sermayenin ne kadar brüt kâr ürettiğini ölçen oran. Stokta tutulan her birim maliyetin, bir dönemde kaç birim brüt marja dönüştüğünü gösterir.

Bir oran birden büyükse stok kendini finanse etmenin ötesinde kâr üretiyordur. Birin altındaysa stoğa bağlanan para, o stoğun yarattığı brüt marjdan fazladır ve ürün ya da kategori sorgulanmalıdır.

GMROI nasıl hesaplanır?

Temel formül: GMROI = brüt marj tutarı / ortalama stok maliyeti.

Brüt marj tutarı, net satışlardan satılan malın maliyeti çıkarılarak bulunur. Ortalama stok maliyeti ise dönem başı ve dönem sonu stoğun maliyet değerlerinin ortalamasıdır. Hesaplamada iki değer de aynı dönem için ve aynı maliyet esasıyla alınır. Satış fiyatıyla yazılmış stok değeri maliyet esasıyla karıştırılırsa oran yanıltıcı çıkar.

Ayrıca GMROI, brüt marj oranı ile stok devir hızının çarpımı olarak da ifade edilebilir. Bu ayrıştırma, performansın marjdan mı yoksa devirden mi geldiğini görmeyi sağlar.

Örnek hesap

Örneğin bir perakende kategorisinde dönem boyunca elde edilen brüt marj, aynı dönemdeki ortalama stok maliyetinden büyük olsun. Bu durumda GMROI birin üzerinde çıkar: stoğa bağlanan her birim maliyet, dönem içinde bir birimden fazla brüt marj üretmiştir.

İki kategori karşılaştırılsın: Birinde marj yüksek ama ürün rafta uzun süre bekliyor, diğerinde marj düşük ama ürün hızla dönüyor. Yalnızca marja bakan biri ilk kategoriyi daha kârlı sanabilir. GMROI ise raftaki sermayenin bekleme süresini de hesaba kattığı için iki kategoriyi aynı ölçekte kıyaslamayı sağlar.

GMROI ile stok devir hızı arasındaki fark

Stok devir hızı, stoğun bir dönemde kaç kez satılıp yenilendiğini söyler. Marjdan bağımsızdır. Hızlı dönen ama çok düşük marjlı bir ürün yüksek devir gösterebilir ve yine de az brüt marj üretebilir.

GMROI hem devri hem de marjı içerdiği için daha eksiksiz bir karar ölçütüdür. Pratikte iki ölçü birlikte izlenir: devir hızı stoğun akışını, GMROI ise o akışın kâra dönüşüm kalitesini gösterir.

GMROI nerede ve nasıl kullanılır?

Kategori yöneticileri ve satın almacılar GMROI'yi şu kararlarda kullanır:

• Raf alanı ve sermaye dağıtımı: Hangi kategoriye daha fazla stok bağlanmalı
• Satın alma ve sipariş miktarı: Marjı yüksek ama yavaş dönen bir ürüne ne kadar stok tutulmalı
• İndirim ve tasfiye kararları: Yaşlanmış stoğun maliyeti, ürettiği marjı aşıyorsa indirim yapmak
• Tedarikçi görüşmeleri: Vade, iade hakkı ve konsinye koşullarının stok maliyetine etkisi

GMROI kategori bazında hedeflenir. Gıda gibi hızlı dönen kategoriler ile mobilya gibi yavaş dönen kategoriler farklı normlarla değerlendirilmelidir.

Yorumlarken sık yapılan hatalar

• Ortalama stok yerine dönem sonu stoğunu kullanmak, mevsimsel dalgalanmada oranı bozar.
• Zarar yazılan, fire veren ya da iade edilen ürünleri brüt marj hesabına katmamak.
• Kategorileri aynı hedefle kıyaslamak. Her kategorinin doğal devir hızı farklıdır.
• Yalnızca oranı izleyip stok sağlığını (yaşlanma, stoksuzluk) görmezden gelmek.

Mindset kataloğundaki Perakendede Stok Devir Hızı ve GMROI Yönetimi programının modül başlıkları arasında devir hızı hesabı, GMROI hesabı ve kıyaslama, kategori bazlı hedefleme ve stok sağlığı ile yaşlanma yönetimi yer alır.