Çifte Önemlilik (Double Materiality): Hem Finansal Hem Etki Açısından Değerlendirmek
Çifte önemlilik, bir sürdürülebilirlik konusunu hem işletmeye hem topluma ve çevreye etkisi açısından değerlendirir. Nasıl uygulandığını öğrenin.
Çifte önemlilik nedir?
Çifte önemlilik, bir sürdürülebilirlik konusunun raporlanmaya değer olup olmadığını ayrı yönlerden değerlendiren yaklaşımdır. Bir yön, o konunun şirketin finansal durumunu, performansını ve geleceğini nasıl etkilediğidir (finansal önemlilik). Diğer yön ise şirketin faaliyetlerinin çevreye ve topluma nasıl etki ettiğidir (etki önemliliği).
Bir konu bu yönlerden en az birinde önemli sayılıyorsa raporlamaya girer. Klasik finansal raporlamada önemlilik yalnızca yatırımcı açısından değerlendirilirken, çifte önemlilikte şirketin dışarıya yarattığı etki de kapsama alınır.
Neden önemlidir? CSRD ve ESRS bağlamı
Kavram, Avrupa Birliği'nin Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Direktifi (CSRD) ve bu direktifin dayandığı Avrupa Sürdürülebilirlik Raporlama Standartları (ESRS) ile öne çıkmıştır. Bu çerçevede şirketler, hangi sürdürülebilirlik konularını raporlayacaklarına çifte önemlilik değerlendirmesi sonucunda karar verir.
Türkiye'deki şirketler açısından bu kavram, Avrupa'ya ihracat yapan, Avrupa'daki grup şirketlerine bağlı olan ya da tedarik zincirinde Avrupalı büyük şirketlerle çalışanlar için dolaylı biçimde gündeme gelir. Kapsam ve takvim konusundaki kesin yükümlülükler için güncel düzenlemelerin ve resmî duyuruların izlenmesi gerekir.
Nasıl yapılır? Değerlendirme adımları
Çifte önemlilik değerlendirmesi genellikle şu aşamalardan geçer:
- Bağlamı anlamak: İş modeli, değer zinciri ve faaliyet yapılan coğrafyalar ele alınır.
- Paydaşları belirlemek: Çalışanlar, yatırımcılar, müşteriler, tedarikçiler, yerel topluluklar ve sivil toplum gibi etkilenen gruplar tanımlanır.
- Konuları listelemek: Çevre, sosyal ve yönetişim alanlarında olası etki, risk ve fırsatlar belirlenir.
- Etkileri değerlendirmek: Etki önemliliği için etkinin ciddiyeti ve ölçeği; finansal önemlilik için şirkete olası finansal etkisi ve olasılığı tartılır.
- Eşik belirlemek: Hangi konuların önemli sayılacağına dair kurumun eşik mantığı belgelenir.
- Sonuçları doğrulamak ve onaylamak: Üst yönetim ve ilgili kurullar sonuçları gözden geçirir.
Bu süreç yazılı belgelenir, çünkü denetim sırasında kararların nasıl alındığı sorgulanabilir.
Örnek: bir tekstil üreticisi
Örneğin bir tekstil üreticisinin değerlendirmesinde su kullanımı konusu ele alınıyor. Etki önemliliği açısından, üretim süreçlerinin bulunduğu bölgedeki su kaynaklarına ve yerel topluluğa etkisi sorgulanıyor. Finansal önemlilik açısından ise su kıtlığının üretimi aksatma ve maliyeti artırma ihtimali değerlendiriliyor.
Bir konu yalnızca bir yönden önemli çıkabilir. Fabrikanın kendi çevresine yarattığı olumsuz etki düşük olabilir ama su kıtlığı işletme için ciddi bir risk oluşturabilir; bu durumda konu finansal önemlilik nedeniyle raporlanır. Tersi de olabilir: şirket için finansal olarak sınırlı ama çevreye ağır etki yaratan bir faaliyet, etki önemliliği nedeniyle rapora girer.
Sık yapılan hatalar
En sık hata, değerlendirmeyi yalnızca finansal bakışa indirgemektir; etki yönü ihmal edilir ve rapor yatırımcı odaklı bir özete dönüşür. Başka bir hata paydaş görüşünü hiç almadan yöneticiler arası kısa bir toplantıyla konu listesi çıkarmaktır; bu, değerlendirmeyi savunulamaz kılar.
Diğer tuzaklar şunlardır: • Eşik ve puanlama mantığını belgelememek. • Değer zincirini, yani tedarikçi ve müşteri tarafındaki etkileri dışarıda bırakmak. • Değerlendirmeyi bir kez yapıp güncellememek; iş modeli ve piyasa değiştikçe sonuçlar da değişir. • Önemli çıkan konuları hedef ve aksiyon planıyla ilişkilendirmemek.
İlişkili kavramlar ve Mindset bağlamı
Çifte önemlilik, ESG raporlaması, paydaş katılımı ve risk değerlendirmesiyle iç içedir. Tek yönlü önemlilik (yalnızca finansal) anlayışı özellikle finansal raporlama standartlarında görülür; çifte önemlilik bunu etki boyutuyla genişletir.
Mindset kataloğunda Sürdürülebilirlik ve ESG Raporlama programı ESG kavramsal çerçevesini, raporlama çerçevelerinin karşılaştırmasını, önemlilik değerlendirmesi ve konu seçimini, veri toplama ve gösterge yönetimini işler. European Sustainability Reporting Standards (ESRS) programı ise ESRS mimarisini, CSRD ile ilişkisini, çevre, sosyal ve yönetişim standartlarını ve uyumluluk projesini kapsar.
İlgili Mindset programı
Sürdürülebilirlik ve ESG Raporlama
Sık sorulan sorular
Çifte önemlilik ile finansal önemlilik arasındaki fark nedir?
Finansal önemlilik, bir konunun şirketin nakit akışı, finansmana erişimi ve değeri üzerindeki etkisine bakar. Çifte önemlilik buna ek olarak şirketin çevreye ve topluma yarattığı etkiyi de değerlendirir. Böylece yalnızca yatırımcıyı değil, daha geniş paydaş grubunu ilgilendiren konular da kapsama girer.
Çifte önemlilik değerlendirmesini kim yapar?
Genellikle sürdürülebilirlik, finans, risk ve iş birimlerinden oluşan çok disiplinli bir ekip yürütür. Dış paydaş görüşleri ve gerekirse danışmanlık desteği alınır. Sonuçlar üst yönetim ve yönetim kurulu düzeyinde onaylanır, çünkü raporlanan kapsamı bu değerlendirme belirler.
Bir konu önemli değilse raporlanmaz mı?
Çifte önemlilik değerlendirmesinde önemli bulunmayan konular, ilgili çerçevede zorunlu olmadıkça raporlanmaz. Ancak karar gerekçesinin belgelenmesi gerekir. Bazı standartlar, konu önemli bulunmasa bile belirli genel açıklamaları ayrıca ister. Ayrıntılar için ilgili standardın güncel metnine bakılmalıdır.
Çifte önemlilik değerlendirmesi ne sıklıkla yenilenir?
Standartlar değerlendirmenin sürekli güncel tutulmasını bekler; iş modeli, faaliyet alanı ya da dış koşullar değiştiğinde süreç yeniden gözden geçirilir. Pratikte birçok kurum bunu her raporlama döngüsünde doğrular, köklü değişim olduğunda ise baştan yapar.