Bilim Temelli Hedefler: Emisyon Hedefini İklim Bilimine Bağlamak

Bilim temelli hedefler nedir?

Bilim temelli hedefler (science based targets), bir şirketin sera gazı emisyonlarını azaltma hedefini, iklim biliminin gerektirdiği azaltım düzeyiyle uyumlu biçimde belirlemesi anlamına gelir. Hedefin "bilim temelli" sayılması için isteğe göre seçilmiş bir rakam değil, küresel sıcaklık artışını sınırlama yolu ile ilişkilendirilmiş bir yol haritası olması gerekir.

SBTi (Science Based Targets initiative), bu tür hedeflerin nasıl belirleneceğini tanımlayan ve şirket hedeflerini doğrulayan girişimdir. Kendini, şirketlerin iklim bilimiyle uyumlu emisyon azaltım hedefleri koymasına yardım eden bir kuruluş olarak tanıtır; İngiltere ve Galler'de kayıtlı bir hayır kurumudur. Doğrulama işlemini, tamamen ona ait bir iştirak olan SBTi Services yürütür.

Hedef türleri

SBTi'ın resmî sayfasına göre ana hedef türleri vardır: yakın vadeli hedefler ve net sıfır hedefleri. Yakın vadeli hedefler, önümüzdeki dönem için ara adımları tanımlar; net sıfır hedefleri ise şirketin değer zinciri genelinde emisyonları bilimin gerektirdiği düzeye indirmeyi ve kalan emisyonları dengelemeyi içerir.

Birçok şirket için sektörler arası ortak bir azaltım yolu kullanılır; bu yol, IPCC ve IEA gibi kuruluşların senaryolarına dayanır. Emisyonu yüksek bazı sektörlerde ise sektöre özgü kriterler geçerlidir. Hangi yolun uygulanacağı, şirketin sektörüne ve ölçeğine bağlıdır ve güncel kriterler SBTi'ın resmî sayfalarından izlenmelidir.

Kapsam 1, 2 ve 3 emisyonları

Sera gazı muhasebesinde emisyonlar kapsamlara ayrılır ve hedefler bu kapsamlara göre kurulur:

• Kapsam 1: Şirketin sahip olduğu ya da kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan çıkan emisyonlar. Örneğin kazan ve araç filosundaki yakıt kullanımı.
• Kapsam 2: Satın alınan elektrik, buhar ve ısıtma-soğutma enerjisinin üretiminden kaynaklanan dolaylı emisyonlar.
• Kapsam 3: Şirketin değer zincirindeki diğer tüm dolaylı emisyonlar: satın alınan mal ve hizmetler, nakliye, iş seyahatleri, satılan ürünlerin kullanımı ve ömür sonu.

Kapsam 3 birçok şirket için hem en büyük hem ölçmesi en zor kalemdir; çünkü veri tedarikçilerden ve müşterilerden gelir. Bu yüzden kapsam 3 hedefi belirleme, SBTi sürecinin en çok emek isteyen bölümlerinden biridir.

Süreç nasıl işler?

SBTi'ın resmî sayfasına göre şirketler bir taahhütle başlayabilir ya da doğrudan hedef sunabilir. Taahhüt, hedef sunmak için belirli bir süre tanır. Sunulan hedefler SBTi Services tarafından değerlendirilir; değerlendirme genellikle başvurudan sonra belirli bir süre içinde tamamlanır. Hedef onaylandıktan sonra şirketin hedefi kamuoyuna duyurması için de bir süre tanınır. Ücretler kuruluşun büyüklüğüne ve hedef türüne göre değişir. Güncel süreler ve ücretler resmî sitede yayımlanır.

SBTi Services danışmanlık hizmeti vermez; bu nedenle birçok şirket hedef hazırlığında dış danışmanlardan destek alır. Pratikte süreç şu adımları izler: emisyon envanterinin çıkarılması, kapsamların ve sınırların belirlenmesi, hedef yolunun seçilmesi, hedef belgesinin hazırlanması, doğrulama ve onay sonrası yıllık ilerleme izleme ile raporlama.

Örnek: Bir üretim şirketinde hedef kurma

Örneğin orta ölçekli bir gıda üreticisi, emisyon envanterini çıkarıyor. Kapsam 1'de üretim tesisindeki yakıt kullanımı, Kapsam 2'de satın alınan elektrik, Kapsam 3'te ise hammadde tedariki ve nakliye öne çıkıyor. Envanter, hangi kapsamın hedefi belirlemede daha çok ağırlık taşıdığını gösterir.

Şirket önce enerji verimliliği ve yenilenebilir elektrik gibi kendi kontrolündeki adımlarla Kapsam 1 ve 2 emisyonlarını azaltmayı planlar. Kapsam 3 için tedarikçilerle veri paylaşımı başlatır, düşük karbonlu hammadde seçeneklerini araştırır. Hedef belgesi hazırlanıp doğrulamaya sunulur. Onay sonrası şirket, yıllık envanter güncellemesiyle ilerlemeyi izler ve sapma olursa eylem planını gözden geçirir.

Bu örnek, hedefin bir sunum başlığı değil, tedarik, enerji ve operasyon kararlarını değiştiren bir yönetim aracı olduğunu gösterir.

Karbon nötr ile farkı ve Mindset programı

Karbon nötr, belirli bir dönemde ortaya çıkan emisyonun dengelenmesi anlamına gelir ve bu dengelemenin hangi yöntemlerle yapılacağı ayrı bir tartışma konusudur. Bilim temelli hedefler ise dengelemeden önce emisyonun kaynakta bilim uyumlu biçimde azaltılmasına odaklanır. Bu kavramlar birbirinin yerine kullanılmamalıdır.

Mindset kataloğundaki Bilim Temelli Hedefler (SBTi) programı, SBTi kavramsal çerçeve ve bilimsel temel, Kapsam 1 ve 2 hedef metodolojileri, Kapsam 3 hedef belirleme, SBTi hedef belgesi hazırlama, ilerleme izleme ve yıllık raporlama ile onaylı hedef sonrası eylem planı başlıklarını modül olarak içerir.