Açık kaynak yazılım: kaynak kod açıkken lisans koşulları

Açık kaynak yazılım nedir?

Açık kaynak yazılım, kaynak kodu görülebilen, değiştirilebilen ve belirli lisans koşulları altında dağıtılabilen yazılımdır. Kodun yalnızca okunabilir olması yetmez; lisans, kullanıcıya kodu kullanma, değiştirme ve paylaşma haklarını vermelidir. Bu ölçütleri Open Source Initiative, Açık Kaynak Tanımı adlı belgesinde sıralar.

Tanımın bazı maddeleri şunlardır: serbest dağıtım, kaynak kodun sağlanması, türev çalışmalara izin, kişilere ve kullanım alanlarına ayrımcılık yapılmaması ve lisansın teknolojiden bağımsız olması. Bir yazılımın kodu internette görünüyor diye açık kaynak sayılmaz; lisansı bu ölçütleri karşılamalıdır.

Açık kaynak ile ücretsiz yazılım aynı mı?

Hayır. Ücretsiz yazılım, bedeli sıfır olan ama kodu kapalı da olabilen yazılımdır. Açık kaynak ise kodun lisansla erişilebilir ve kullanılabilir olmasıyla ilgilidir; ticari olarak satılabilir, destek hizmeti ücretlendirilebilir.

Bu ayrım işletmeler için önemlidir. Bir bileşeni bedelsiz indirmek, onu istediğiniz gibi kullanabileceğiniz anlamına gelmez. Lisansı okumadan açık kaynak bileşeni ürüne eklemek, ileride hukuki ve ticari sorunlara yol açabilir.

Lisans aileleri

Açık kaynak lisansları kabaca ana ailelere ayrılır. İzin verici lisanslar, kodu neredeyse her amaçla kullanmaya, değiştirmeye ve kapalı bir üründe bile kullanmaya izin verir; karşılığında genellikle telif hakkı bildiriminin korunmasını ister. Bu ailenin lisansları kurumsal projelerde kolay benimsenir.

Kopyaleft lisanslar ise kodu kullanan veya değiştiren kişinin, türev eseri aynı lisans koşullarıyla paylaşmasını şart koşar. Bu yükümlülük bazı lisanslarda yalnızca değiştirilen dosyalara, bazılarında ise ürünün tamamına uzanabilir. Kullanım şekline göre, örneğin yazılımın ürüne gömülmesi, ağ üzerinden hizmet verilmesi ya da kütüphane olarak bağlanması, yükümlülük değişebilir.

Kurumsal kullanımda riskler

Modern yazılımlar yüzlerce açık kaynak bileşenden oluşur. Bu bileşenlerin her birinin lisansı ve kendi bağımlılıkları vardır. Kurumun hangi bileşenleri kullandığını bilmemesi hem lisans uyumu hem güvenlik açısından ciddi bir risktir.

Örneğin bir ürüne eklenen kütüphane kopyaleft bir lisansla geliyorsa, ürünün kaynak kodunu paylaşma yükümlülüğü doğabilir. Aynı şekilde bakımı bırakılmış bir bileşendeki güvenlik açığı, tüm ürünü etkileyebilir. Bu yüzden kurumlar bağımlılık taraması yapar, açık kaynak kullanım politikası yazar ve bileşen envanterini yönetir.

SBOM ve bileşen envanteri

SBOM, yazılım malzeme listesi anlamına gelir. Bir yazılımın içindeki bileşenleri, sürümleriyle birlikte listeleyen bir envanterdir. Bir güvenlik açığı duyurulduğunda, ürünün bundan etkilenip etkilenmediği SBOM sayesinde hızlıca anlaşılır.

SBOM yalnızca güvenlik için değil lisans takibi için de kullanılır; hangi bileşenin hangi lisansla geldiği aynı listeden okunabilir. Envanter, yazılım geliştirme sürecine otomatik olarak eklendiğinde güncel kalır; elle tutulan listeler çabuk eskir.

Açık kaynağa katkı ve topluluk

Açık kaynak yalnızca tüketmek değil, katkı vermekle de ilgilidir. Hata raporu yazmak, dokümantasyonu iyileştirmek ya da kod göndermek yaygın katkı biçimleridir. Kurumlar kullandıkları projelerin sürdürülebilirliği için çalışanlarını katkıya yönlendirebilir.

Projenin sağlığını değerlendirmek için bakım aktivitesi, topluluk büyüklüğü ve yönetişim yapısı gibi işaretlere bakılır. Tek bir kişiye bağlı, uzun süredir güncellenmeyen bir proje, ürününüzün kritik bir bileşeni olduğunda risk taşır.

Mindset programlarında nerede yer alır?

Mindset'te açık kaynak kullanımının kurumsal tarafı birkaç eğitimde işlenir. Yazılım Lisanslama ve Açık Kaynak Uyumu eğitimi lisans türleri ve temel kavramları, uyum yükümlülüklerini ve kurumsal politikayı ele alır. Açık Kaynak Yazılım Yönetişimi, Lisans Uyumluluğu ve SBOM eğitiminde kullanım politikası yazımı, bağımlılık tarama, SBOM üretimi ve güvenlik açığı takibi modülleri vardır. Açık Kaynak Yazılım Lisansları ve Kurumsal Uyum eğitimi ise lisans ailelerinin anatomisi ile kod tabanında envanter ve tarama konularına odaklanır.