DMADV ile DMAIC Arasındaki Fark: İyileştirmek mi, Yeniden Tasarlamak mı?

Ortak zemin: iki Altı Sigma yol haritası

DMAIC ve DMADV, Altı Sigma projelerinin izlediği iki yapılandırılmış yol haritasıdır. DMAIC; Tanımla (Define), Ölç (Measure), Analiz Et (Analyze), İyileştir (Improve) ve Kontrol Et (Control) aşamalarından oluşur. DMADV ise Tanımla (Define), Ölç (Measure), Analiz Et (Analyze), Tasarla (Design) ve Doğrula (Verify) aşamalarından oluşur ve Altı Sigma için Tasarım (Design for Six Sigma, DFSS) yaklaşımının en bilinen yol haritasıdır.

İkisinin ortak noktaları güçlüdür: müşteri için kritik kalite özelliklerinden (CTQ) yola çıkarlar, kararları veriye dayandırırlar, bir proje tüzüğü ve sponsorla yürütülürler, istatistiksel araçları paylaşırlar. Başlangıç aşamalarının adlarının aynı olması ise yanıltıcıdır. Tanımla, Ölç ve Analiz Et aşamaları iki yöntemde aynı adı taşısa da farklı sorulara yanıt arar; çünkü DMAIC var olan bir sürecin performansını, DMADV henüz var olmayan ya da baştan kurulacak bir süreci ya da ürünü ele alır.

Aşama aşama karşılaştırma

Aynı adı taşıyan aşamaların içeriği bile iki yöntemde ayrışır:

• Tanımla: DMADV'de tasarım fırsatı, hedef müşteri kesimi, kapsam ve iş gerekçesi tanımlanır. / DMAIC'te mevcut sürecin sorunu, kapsamı ve iyileştirme hedefi bir problem tanımıyla yazılır.
• Ölç: DMADV'de müşterinin sesi (VOC) toplanır ve ölçülebilir CTQ'lara, hedef değerlere ve spesifikasyon sınırlarına çevrilir. / DMAIC'te mevcut performans ölçülür, ölçüm sisteminin güvenilirliği sınanır ve başlangıç süreç yeterliliği hesaplanır.
• Analiz Et: DMADV'de alternatif tasarım kavramları üretilir ve CTQ'ları karşılama potansiyeline göre değerlendirilip seçilir. / DMAIC'te sorunun kök nedenleri veriyle doğrulanır.
• Tasarla ya da İyileştir: DMADV'de seçilen kavramın ayrıntılı tasarımı yapılır; deney tasarımı, tolerans analizi, tasarım hata türü ve etkileri analizi ile simülasyon kullanılır. / DMAIC'te kök nedenleri ortadan kaldıran çözümler üretilir, seçilir ve pilotla denenir.
• Doğrula ya da Kontrol Et: DMADV'de tasarım pilot ya da prototiple doğrulanır, performansı CTQ'larla kıyaslanır ve üretime ya da süreç sahibine devredilir. / DMAIC'te kazanımları kalıcı kılmak için kontrol planı, istatistiksel süreç kontrolü ve standart iş tanımları kurulur.

Temel farklar ölçüt ölçüt

Aşamaların ötesinde iki yöntem projenin doğasında ayrışır.

• Başlangıç noktası: DMADV'de süreç ya da ürün henüz yoktur, ya da mevcut tasarım hedefe ulaşamayacağı için baştan kurulacaktır. / DMAIC'te çalışan ve ölçülebilen bir süreç vardır.
• Amaç: DMADV, müşteri gereksinimini baştan karşılayacak bir tasarım üretmeyi hedefler. / DMAIC, mevcut performans ile hedef arasındaki açığı kapatmayı hedefler.
• Veri kaynağı: DMADV'de geçmiş süreç verisi az ya da hiç yoktur; müşteri araştırması, benzer süreçlerden alınan veri, modelleme ve deneyler kullanılır. / DMAIC'te mevcut sürecin geçmiş ve canlı verisi temel kaynaktır.
• Tipik araçlar: DMADV'de kalite fonksiyon yayılımı (QFD), Pugh matrisi, deney tasarımı, tolerans analizi, tasarım FMEA ve simülasyon öne çıkar. / DMAIC'te süreç haritası, balık kılçığı diyagramı, hipotez testleri, regresyon ve kontrol grafikleri öne çıkar.
• Ekip: DMADV'de Ar-Ge, tasarım, üretim, pazarlama ve kalite birimlerinden oluşan çapraz fonksiyonlu bir ekip gerekir. / DMAIC'te süreç sahibi ve süreci yürüten çalışanlar ekibin merkezindedir.
• Süre ve risk: DMADV genellikle daha uzun sürer ve daha çok belirsizlik taşır. / DMAIC daha sınırlı bir kapsamla daha hızlı sonuç verebilir.
• Çıktı: DMADV'nin çıktısı doğrulanmış yeni bir tasarımdır. / DMAIC'in çıktısı iyileştirilmiş ve kontrol altına alınmış bir süreçtir.

Hangi durumda hangisi seçilmeli?

Seçimi belirleyen asıl soru şudur: hedefe mevcut süreci düzelterek mi, yoksa yeniden tasarlayarak mı ulaşılır? Şu sorular yön gösterir:

• Ortada ölçülebilen, çalışan bir süreç var mı ve sorun bu sürecin varyasyonundan ya da kusurlarından mı kaynaklanıyor? Öyleyse DMAIC.
• Yeni bir ürün, hizmet ya da süreç mi tasarlanıyor? DMADV.
• Mevcut süreç kademeli iyileştirmelerle müşteri gereksinimini karşılayabilir mi, yoksa temel tasarımı bu gereksinime izin vermiyor mu? İkinci durumda DMADV.
• Müşteri beklentisi ya da mevzuat köklü biçimde değişti mi? Baştan tasarım gerekebilir.

İki yöntem arasında bir geçiş noktası da vardır. Bir DMAIC projesinin analiz aşamasında, sorunun tek tek kök nedenlerden değil sürecin kendi yapısından kaynaklandığı ortaya çıkabilir; örneğin sürecin kuruluş mantığı müşterinin beklediği hız ya da doğruluğa hiçbir ayarla ulaşamıyordur. Bu durumda ısrarla iyileştirmeye çalışmak yerine projeyi DMADV'ye çevirmek ve tasarımı baştan ele almak daha doğru karardır. Tersi de görülür: DMADV ile tasarlanan bir süreç devreye alındıktan sonra zamanla sapmalar gösterirse, artık bir DMAIC projesinin konusudur.

Aynı kurumda iki farklı proje: örnek senaryo

Örneğin bir hastane iki ayrı kalite sorunuyla uğraşıyor. Birincisi poliklinik randevularında hastaların beklediği sürenin uzun olması. Ortada yıllardır işleyen bir randevu süreci, kayıtlı geliş ve muayene zamanları vardır. Bu tipik bir DMAIC projesidir: ekip mevcut bekleme süresini ölçer, verinin güvenilirliğini sınar, gecikmelerin hangi kliniklerde, hangi saatlerde ve hangi nedenlerle yoğunlaştığını analiz eder, kök nedenlere yönelik çözümleri pilotlar ve kazanımları kontrol planıyla kalıcı hale getirir.

İkinci sorun ise hastanenin taburcu sonrası evde bakım hizmeti başlatmak istemesidir. Henüz böyle bir süreç yoktur, dolayısıyla ölçülecek bir mevcut performans da yoktur. Bu bir DMADV projesidir: ekip hastaların ve yakınlarının beklentilerini toplar, bunları ölçülebilir gereksinimlere çevirir, farklı hizmet modellerini karşılaştırıp birini seçer, ayrıntılı süreci, rolleri ve olası hata noktalarını tasarlar, sınırlı bir hasta grubuyla doğrular ve ardından hizmeti işletme ekibine devreder.

Sık yapılan hatalar

Yöntem seçimindeki hatalar genellikle proje başlamadan yapılır ve sonradan pahalıya mal olur.

• Her projeyi DMAIC kalıbına sokmak: yeni bir hizmet için "mevcut durumu ölç" adımında ölçülecek bir şey bulunamaz ve ekip yapay veriyle uğraşır.
• DMADV'de müşterinin sesini atlamak: tasarım ekibinin varsayımları CTQ yerine konur ve doğrulama aşamasında tasarımın müşteriyle örtüşmediği anlaşılır.
• Doğrula aşamasını kısa kesmek: pilot yapılmadan tam ölçekli devreye alma, sahada fark edilen tasarım hatalarını en pahalı noktaya taşır.
• DMADV'nin sonunda sahiplik devrini planlamamak: tasarım tamamlanır ama işletecek ekip, ölçüm sistemi ve kontrol mekanizması hazır değildir.
• DMAIC'te kök neden yerine belirtiyi çözmek: kontrol aşamasında sorunun geri döndüğü görülür.

Mindset programlarında DMAIC ve DFSS

DMAIC Metodolojisi eğitimi DMAIC çerçevesi ve proje başlatmadan başlayıp Tanım, Ölçüm, Analiz, İyileştirme ve Kontrol aşamalarını proje kapanışına kadar ayrı modüllerde işler. Design for Six Sigma (DFSS) eğitimi ise DFSS felsefesi ve IDOV/DMADV çerçevesini; müşteri gereksinimlerini VOC ve CTQ üzerinden anlamayı, kavramsal tasarım ve alternatiflerin değerlendirilmesini, DOE ve tolerans analiziyle tasarım optimizasyonunu, doğrulama ve güvenilirlik testini ele alır.

Altı Sigma'yı kuşak sistemi içinde bütün olarak çalışmak isteyenler için Lean Six Sigma Green Belt Sertifikasyon eğitimi de ilgili programlar arasındadır.