DAP mı DDP mi? Varış Yerinde Teslimde İthalat Sorumluluğu

Ortak zemin: satıcı varış yerine kadar gider

DAP (Delivered at Place, Belirlenen Yerde Teslim) ve DDP (Delivered Duty Paid, Gümrük Vergileri Ödenmiş Teslim), Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) Incoterms kurallarındandır. ICC, Incoterms 2020'yi en güncel baskı olarak sunar ve sözleşmede hangi kuralın, hangi baskının ve hangi teslim yerinin kullanıldığının açıkça yazılması gerekir.

İki kural da satıcıya geniş bir sorumluluk verir. ICC Academy'ye göre her ikisinde de satıcı, malı varış yerine kadar taşımayı düzenler ve öder; ihracat ve transit gümrük işlemlerini yürütür. Varış yeri bir havalimanı, sınır noktası, liman, demiryolu terminali ya da alıcının işyeri olabilir; DDP'de ise ICC Academy'ye göre tipik olarak alıcının işyeridir, yani kapıdan kapıya teslim. İki kural da her taşıma türüne, birden fazla türün birlikte kullanıldığı sevkiyatlar dahil, uygulanabilir.

Risk de aynı noktada geçer: mal varış yerinde, alıcının kullanımına boşaltmaya hazır hâlde sunulduğu anda. İki kuralda da satıcının alıcı adına sigorta yaptırma yükümlülüğü yoktur. Böylece iki kural arasındaki fark, risk ya da taşıma değil, malın varış ülkesine girişiyle ilgili işlemler ve yüklerdir.

Sorumluluklar üst üste: DDP, DAP'ın üzerine ne ekler?

DDP'yi anlamanın en kısa yolu, onu DAP'ın üzerine eklenen bir katman olarak görmektir. DAP'ta satıcının yükü şöyledir: malı ihracata hazırlar, ihracat gümrük işlemlerini yapar, taşımayı varış yerine kadar düzenler ve öder, gerekiyorsa transit işlemlerini yürütür ve malı varış yerinde boşaltmaya hazır sunar. Burada durur.

DDP'de satıcı bunlara ek olarak ithalat gümrük işlemlerini de üstlenir. ICC Academy'ye göre DDP alıcısı, gümrük vergilerini, vergileri ve izin masraflarını kapsayan daha yüksek bir fiyat ödeyebilir; yani bu yükler satıcının teklifine yansır. Alıcının görevi, gereken belgelerle satıcıya yardım etmektir.

DAP'ta ise ithalat gümrük işlemleri alıcının masrafı ve riskindedir; ithalat işlemleri sırasında doğabilecek risk de alıcıdadır. Bu nedenle DAP'ta mal varış yerine ulaştığında hâlâ gümrükten çekilmemiş olabilir ve bekleme süresinin maliyeti alıcının planlamasına bağlıdır.

Bir sevkiyat üzerinden: kapıya kadar giden mobilya

Bursa'daki bir mobilya üreticisi, yurt dışındaki bir mağaza zincirinin deposuna bir tır dolusu oturma grubu satıyor. Sevkiyat karayoluyla yapılacak ve varış yeri alıcının deposu.

Satış DAP olarak yapılırsa üretici, tırı kendi anlaştığı nakliyeciyle ayarlar, ihracat beyannamesini verir, yol üzerindeki transit işlemlerini yürütür ve tırı alıcının deposunun önüne getirir. Tır kapıya geldiğinde, mallar boşaltmaya hazır olduğu anda risk alıcıya geçer. İthalat gümrük işlemlerini alıcı ya da onun gümrük temsilcisi yapar; gümrükte bir belge eksikliği nedeniyle bekleme yaşanırsa bu alıcının riskindedir.

Satış DDP olarak yapılırsa üretici, aynı yolculuğun sonunda alıcının ülkesinde ithalat gümrük işlemlerini de tamamlamak zorundadır. Bunun için o ülkede adına işlem yapabilecek bir temsilciye ihtiyaç duyar ve gümrük vergileri ile diğer yükleri önceden fiyatına katmalıdır. Varış ülkesinin kuralları ithalatın yerel bir ithalatçı tarafından yapılmasını şart koşuyorsa, üretici DDP yükümlülüğünü yerine getiremez.

Aynı tır, aynı yol, aynı kapı: fark yalnız, gümrük kapısında evrakı kimin taşıdığındadır.

Ölçüt ölçüt DAP ve DDP

• Ölçüt: Teslim yeri. DAP: varış ülkesinde adı belirtilen yer; havalimanı, sınır, liman, terminal ya da alıcının işyeri. / DDP: adı belirtilen varış yeri, tipik olarak alıcının işyeri.
• Ölçüt: Risk geçişi. DAP: mal varış yerinde boşaltmaya hazır sunulduğunda. / DDP: aynı an.
• Ölçüt: Taşıma. DAP: satıcı düzenler ve öder. / DDP: satıcı düzenler ve öder.
• Ölçüt: İhracat ve transit işlemleri. DAP: satıcı. / DDP: satıcı.
• Ölçüt: İthalat gümrük işlemleri. DAP: alıcı, kendi masrafı ve riskiyle. / DDP: satıcı; alıcı belgelerle destek olur.
• Ölçüt: Gümrük vergileri ve diğer yükler. DAP: ithalat işlemleriyle birlikte alıcıda. / DDP: satıcı üstlenir ve fiyatına yansıtır.
• Ölçüt: Boşaltma. DAP: alıcının riski ve masrafı; satıcının taşıma sözleşmesi boşaltmayı kapsıyorsa masraf satıcıda, risk alıcıda. / DDP: alıcının riski; masrafın kimde olduğu satıcının taşıma sözleşmesine bağlıdır.
• Ölçüt: Sigorta. DAP: satıcının alıcı için sigorta yükümlülüğü yok. / DDP: aynı.
• Ölçüt: Taşıma türü. DAP: her tür, çok türlü dahil. / DDP: her tür, çok türlü dahil.

Hangi durumda hangisi?

• Alıcı kendi ülkesinde ithalat işlemlerini yürütebiliyorsa ve malı boşaltacaksa DAP uygundur. ICC Academy'ye göre satıcı ithalat işlemlerini üstlenmek istemiyorsa ya da üstlenemiyorsa da DAP daha uygun kuraldır.
• Alıcı kapıya kadar hizmet istiyor, işlemlere neredeyse hiç karışmak istemiyorsa ve satıcı ithalat işlemlerini yürütebiliyorsa DDP uygundur. Bu, pratikte satıcının varış ülkesinde temsilcisi, deposu ya da yerel bir iş ortağı olduğunda mümkündür.
• Varış ülkesinin kuralları ithalatın yerel bir ithalatçı tarafından yapılmasını şart koşuyorsa DDP kullanılamaz; ICC Academy bu durumda DAP'ı daha uygun kural olarak gösterir.
• Alıcı ithalat riskini taşımak istemiyorsa ICC Academy DDP'yi önerir. Satıcı ithalat işlemlerini yürütemiyorsa bu mümkün olmaz; taraflar DAP'ta kalıp riski azaltmak için alıcı tarafında deneyimli bir gümrük temsilcisiyle çalışmayı konuşmalıdır.
• Malın satıcı tarafından boşaltılması isteniyorsa, ICC'nin Incoterms 2020'de DAT'ın yerine getirdiği ve varış yerinde boşaltılmış teslimi anlatan DPU kuralı değerlendirilebilir.

Sık yapılan hatalar

• DDP'yi her yerde kullanılabilir sanmak. Yerel ithalatçı şartı olan ülkelerde satıcı DDP yükümlülüğünü yerine getiremez; sevkiyat gümrükte kalır.
• DDP teklifinde ithalat yüklerini hesaplamamak. Gümrük vergileri, vergiler ve izin masrafları satıcının fiyatına girmezse kâr marjı ithalat kapısında erir.
• Boşaltmanın satıcıda olduğunu varsaymak. İki kuralda da boşaltma riski alıcıdadır; satıcının taşıma sözleşmesi boşaltmayı içeriyorsa çift ödeme yaşanmaması için alıcıya önceden bilgi verilmelidir.
• Varış yerini belirsiz yazmak. "DAP Almanya" gibi bir ifade, risk geçişinin nerede olacağını belirsiz bırakır; tam adres ya da terminal adı yazılmalıdır.
• DAP'ta ithalat gecikmesinin maliyetini konuşmamak. Gümrükte bekleme alıcının riskindedir, ama aracın beklemesinden doğan masraflar sözleşmede açık değilse uyuşmazlık çıkar.
• Vergilerin ayrıntısını sözleşmeye yazmamak. DDP'de hangi vergilerin satıcının fiyatına dahil olduğu, özellikle iade edilebilir vergiler açısından, taraflarca ayrıca yazılmalıdır.

Mindset programlarında teslim şekli seçimi

Dış Ticaret Uzmanlığı Sertifika Programı, dış ticaretin hukuki boyutlarını, ihracat ve ithalat süreçlerini ve gümrük ve gümrükleme sürecinin yönetimini ayrı modüllerde çalışır; DAP ile DDP arasındaki seçimin hem satış sözleşmesine hem gümrük operasyonuna nasıl yansıdığını birlikte görmek isteyen dış ticaret uzmanları ve ihracat satış ekipleri için uygundur. Teslim şekline odaklanmak isteyenler için Incoterms 2020 Uygulamaları ve Teslim Şekli Seçimi eğitimi, her taşıma türüne uygun kuralları ve sigorta, gümrük ve belge yükümlülüklerini işler.