Windows Server ve Active Directory'de Yedekleme ve Kurtarma Nasıl Yapılır

Neyi yedekliyorsunuz: sunucu mu, dizin mi, veri mi?

Yedekleme planı kurmadan önce şu ayrımı yapmak gerekir: dosya verisi, sunucunun kendisi (işletim sistemi ve roller) ve Active Directory dizini farklı şeylerdir ve farklı kurtarma yöntemleri ister. Bir dosya sunucusunda kullanıcı verisi kaybı klasör düzeyinde geri yüklemeyle çözülür. Bir etki alanı denetleyicisinin bozulması ise dizin kimlik ve ilke verisini etkiler.

Active Directory çok yöneticili (multimaster) çoğaltma kullandığı için birden fazla etki alanı denetleyicisi olan ortamda tek bir denetleyicinin kaybı çoğu zaman yeniden kurulum ve çoğaltmayla telafi edilir. Yedeğin asıl gerekli olduğu durumlar, yanlışlıkla silinmiş nesneleri geri getirmek, denetleyicilerin hepsinin etkilenmesi (örneğin kötü amaçlı yazılım) ve dizin bozulmasıdır. Bu yüzden ‘birden fazla denetleyicim var, yedeğe gerek yok’ düşüncesi tehlikelidir.

Sistem durumu yedeği nedir ve nasıl alınır?

Etki alanı denetleyicisinde Active Directory yedeği, sistem durumu (system state) yedeğiyle alınır. Windows Server Backup özelliği ve wbadmin komut satırı aracı bu iş için kullanılır. Microsoft belgelerine göre sistem durumu yedeği almak için Backup Operators ya da Administrators grubunun üyesi olmanız (ya da uygun yetkinin devredilmiş olması) ve komutu yükseltilmiş komut isteminden çalıştırmanız gerekir.

Komut biçimi şöyledir:

wbadmin start systemstatebackup -backupTarget:<birim>

backupTarget parametresi yedeğin saklanacağı konumdur ve bir sürücü harfi, birim kimliği ya da ağ paylaşımı olabilir. quiet parametresi komutu kullanıcıya soru sormadan çalıştırır, zamanlanmış işlerde işe yarar. Belgede ayrıca Windows Server Backup'ın kullanıcı kayıt defteri kovanlarını (HKEY_CURRENT_USER) sistem durumu yedeğine dahil etmediği not edilir.

Zamanlanmış çalıştırmada komutu bir görev zamanlayıcıya bağlayıp sonuç kodunu ve çıktıyı bir günlük dosyasına yazdırın; yedeğin başarısız olduğunu ancak kurtarma anında öğrenmek en pahalı senaryodur. Sistem durumu yedeği denetleyicinin sağlıklı olduğu anı yakalar, bu yüzden büyük bir şema ya da uygulama değişikliğinden hemen önce ek bir yedek almak da iyi bir alışkanlıktır.

Yedeği etki alanı denetleyicisinin kendi diskinde bırakmayın; ayrı bir birimde ya da ağ konumunda ve tercihen farklı bir fiziksel yerde tutun.

Kurtarma türleri: kimlik doğrulayıcı olmayan ve yetkili geri yükleme

Active Directory kurtarmasında iki temel yaklaşım vardır. Yetkisiz (nonauthoritative) geri yüklemede etki alanı denetleyicisi yedekten geri getirilir ve açıldığında diğer denetleyicilerden güncel değişiklikleri çoğaltma yoluyla alır. Bir denetleyici arızalandığında tipik kurtarma yoludur.

Yetkili (authoritative) geri yüklemede ise yedekten geri getirilen belirli nesneler veya bölümler diğer denetleyicilere de baskın olacak şekilde işaretlenir; böylece silinmiş nesne, çoğaltma ile yeniden silinmez. Yanlışlıkla silinen bir OU ya da grubun geri getirilmesi bu senaryodur. Bu işlem dikkatli planlama ister, çünkü yanlış kapsam seçimi geçerli verinin üzerine yazılmasına yol açabilir.

Bir üçüncü durum orman kurtarmadır: ormanın tamamı kullanılamaz hale geldiğinde uygulanan, karmaşık ve sırası kritik bir süreçtir. Microsoft'un orman kurtarma rehberi, her ortama göre özel bir orman kurtarma planı hazırlamayı, bu planı ayrıntılı bir topoloji haritasıyla desteklemeyi (denetleyici adları, rolleri, yedek durumları, güven ilişkileri) ve planı düzenli olarak denemeyi önerir.

Adım adım bir yedekleme ve kurtarma planı

• Envanter çıkarın: hangi sunucuda hangi rol var, hangi etki alanı denetleyicisi hangi rolü tutuyor.
• Hedef belirleyin: kabul edilebilir veri kaybı ve kabul edilebilir kesinti süresi. Bu iki ölçüt yedek sıklığını ve kurtarma yöntemini belirler.
• Sistem durumu yedeğini en az bir ya da birkaç etki alanı denetleyicisinde düzenli zamanlayın, Windows Server Backup zamanlayıcısıyla veya betikle.
• Yedeği ayrı konuma kopyalayın ve erişimini kısıtlayın. Yedek, dizinin tamamını içerdiği için saldırganlar için de değerli bir hedeftir.
• Silinmiş nesne geri alma seçeneklerini (dizin çöp kutusu özelliği gibi) öğrenin; küçük silmelerde tam kurtarmadan çok daha hızlıdır.
• Dosya sunucuları için ayrı bir veri yedeği ve sürüm geçmişi planlayın.
• Kurtarma kılavuzunu yazın: kim neyi hangi sırayla yapar.
• Düzenli geri yükleme testi yapın.

Plan, tek bir kişinin hafızasında değil yazılı bir belgede olmalıdır. Kriz anında yedeği alan kişi ulaşılabilir olmayabilir.

Kurtarma tatbikatı: yedek test edilmeden yedek sayılmaz

Yedeğin değeri geri yüklenebildiği anda belli olur. Microsoft'un rehberi, orman kurtarma planının en az yılda bir uygulanmasını ve Enterprise Admins ya da Domain Admins üyeliğinde değişiklik olduğunda tatbikat yapılmasını önerir; böylece BT personeli planı gerçekten bilir.

Tatbikat için canlı sistemi riske atmayın. Yalıtılmış bir test ortamında bir denetleyiciyi yedekten ayağa kaldırın ve şunları kontrol edin: dizin açılıyor mu, DNS çalışıyor mu, çoğaltma sağlıklı mı, grup ilkeleri okunuyor mu? Tatbikat sonunda süreyi ve karşılaşılan sorunları kayda alın. Bu kayıt, gerçek bir olayda ne kadar sürede toparlanabileceğinizi gösteren tek gerçekçi veridir.

Sık yapılan yedekleme hataları

• Yedeği aynı sunucuda ya da aynı fiziksel konumda bırakmak.
• Yalnızca bir kez çalıştırıp bir daha kontrol etmemek; zamanlanmış işin hata verdiği fark edilmez.
• Geri yükleme hiç denenmemiş olmak.
• Birden fazla denetleyicisi olduğu için dizin yedeği almamak.
• Yetkili geri yüklemede kapsamı geniş seçmek ve geçerli veriyi ezmek.
• Kurtarma yetkisini tek kişiye bağlamak.
• Yedeğin güvenliğini ihmal etmek: dizin yedeği hesap bilgilerini içerebildiği için erişim kısıtlanmalıdır.
• Yedekleme penceresini üretim yoğunluğuyla çakıştırmak.

Bu hataların çoğu işletim disiplini eksikliğidir. Kontrol listesi ve periyodik gözden geçirme çoğunu önler.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

Windows Server Yönetimi ve Active Directory İşletimi programında Çoğaltma, Yedekleme ve Süreklilik modülü, bu sayfadaki konuların ele alındığı bölümdür. Güvenlik, Denetim ve İşletim Planı modülü ise yedek erişim kontrolü ve işletim belgeleme tarafını tamamlar.

Program, altyapıyı devralan sistem yöneticileri ve süreklilik planından sorumlu BT ekipleri için uygundur. Kurumsal ekip açısından asıl çıktı, kurtarma kılavuzunun yazılı hale gelmesi ve tatbikat takviminin ekip içinde sahiplenilmesidir.