Teknik Resimde Görünüş Çıkarma ve Kesit Alma Yöntemi

Görünüş neden gerekir, kaç görünüş yeterlidir

Uzamsal bir parça, kâğıtta düzlemsel iz düşümlerle anlatılır. Her görünüş parçanın bir yönden görünümüdür; iyi bir teknik resimde amaç, parçayı üretecek kişinin tek bir yoruma varmasını sağlayacak en az sayıda görünümü vermektir. Gereğinden fazla görünüş okumayı yavaşlatır, eksik görünüş ise üretimde hataya yol açar.

Temel kural şudur: parçanın şeklini ve ölçülerini en açık anlatan yön ön görünüş olarak seçilir; diğer görünüşler (üstten, soldan, sağdan, alttan, arkadan) yalnızca ön görünüşün anlatamadığı özellikleri göstermek için eklenir. Dönel bir mil, tek görünüş ve çap işaretiyle anlatılabilir. Basit bir levha, ön görünüş ve kalınlık notuyla yeterlidir. Delikli, cepli ve yan yüzeyinde özellik bulunan parça ise birkaç görünüş gerektirir.

Projeksiyon yöntemi ve görünüşlerin yerleşimi

Görünüşlerin kâğıttaki yeri, kullanılan projeksiyon yöntemine bağlıdır. Avrupa'da yaygın birinci açı yönteminde üstten görünüş ön görünüşün altına, soldan görünüş ön görünüşün sağına yerleşir. Amerikan yöntemi olan üçüncü açı yönteminde ise yerleşim tersine döner: üstten görünüş ön görünüşün üstüne gelir. Resmin hangi yöntemi kullandığı başlık bloğundaki simgeyle belirtilir. Yöntem karıştırılırsa parça simetrik bir ayna görüntüsüyle üretilebilir.

Görünüşler birbirine hizalı çizilir: ön görünüşteki yükseklik, soldan görünüşteki yükseklikle aynı düzeyde, genişlik ise üstten görünüşle aynı dikeyde olur. Bu hizalama, bir noktanın bütün görünüşlerde izlenebilmesini sağlar. Görünmeyen kenarlar kesik çizgiyle gösterilir; ancak kesik çizgi sayısı arttıkça resim okunmaz hâle gelir ve bu, kesit almanın gerekçesidir.

Kesit alma mantığı: parçayı hayalde kesmek

Kesit, parçanın bir düzlemle hayalen kesilip kesilen kısmın çıkarılmasıyla elde edilen görünüştür. Bu sayede içteki delikler, boşluklar ve kademeler kesik çizgilerle değil, görünür çizgilerle anlatılır. Kesit düzleminin yeri, ana görünüşte kalın uçlu ince bir iz çizgisiyle, bakış yönünü gösteren oklarla ve harflerle işaretlenir. Kesit görünüşün altına ise ilgili harflerle ad verilir.

Kesilmiş yüzey tarama çizgileriyle gösterilir. Tarama aynı parça için aynı yönde ve eşit aralıkta olmalı, bitişik farklı parçalarda yön ya da aralık değişmelidir. Sadece malzeme kesilen yüzey taranır; kesit düzleminin arkasında kalan ve kesilmeyen kısımlar taranmaz. Boşluk içinden geçen yüzeyler yine görünür çizgiyle çizilir.

Bir kural dikkat ister: boyuna kesitte cıvata, perçin, mil, kama, pim gibi katı elemanlar ve nervürler kesilmemiş gibi çizilir, taranmaz. Bu istisna, resmin yanlış okunup parçanın içi boş sanılmasını önler. Standartlardaki tam liste için kullanılan standart (ISO veya TS çizim standartları) esas alınmalıdır.

Kesit türleri ve hangisi ne zaman seçilir

Tam kesit: parça tek bir düzlemle bütünüyle kesilir. İçi karmaşık ve simetrik olmayan parçalar için en açık yöntemdir. Yarım kesit: simetrik parçada görünüşün yarısı kesit, diğer yarısı dış görünüş olarak çizilir; böylece hem içi hem dış şekil tek resimde görünür. Kısmi (yerel) kesit: yalnızca belirli bir bölgenin iç yapısı gösterilecekse o bölge düzensiz bir kırık çizgiyle sınırlanıp kesilir. Döndürülmüş ve çıkarılmış kesit: çubuk, profil ve kollar gibi parçaların kesit şeklini görünüşün içinde ya da yanında gösterir. Basamaklı (kademeli) kesit: birbirinden farklı derinlikteki delik ve cepleri tek görünüşte yakalamak için kesme düzlemi kademe yapılır.

Seçim ölçütü şudur: hangi iç özellikler okunmuyorsa, onları en az çizimle açıklayan kesit seçilir. Tam kesit net ise yarım kesite gerek yoktur. Simetrik bir flanş ya da yatak gövdesi için yarım kesit hem yer hem zaman kazandırır.

Örnek akış: yataklı bir gövde için görünüş ve kesit

Örneğin ortasında geçen delik, alt tarafında montaj ayakları ve bir kenarında yağlama deliği olan simetrik bir gövde çizeceksiniz. Önce ön görünüş için, delik ekseninin görünür olduğu yönü seçersiniz. Üstten görünüşle ayakların konumu ve delik dizilimi gösterilir. Yağlama deliği yan yüzeyde olduğu için soldan görünüş eklenir.

İçteki delik ve kademeler ön görünüşte kesik çizgi yığınına dönüşeceğinden, delik eksenine paralel bir düzlemle kesit alınır. Parça simetrik olduğu için yarım kesit tercih edilir: ön görünüşün bir yarısı dış hâlini, diğer yarısı kesiti gösterir, simetri ekseni ince uzun-kısa çizgi ile belirtilir. Kesit yüzeyleri tarama ile doldurulur. Yağlama deliği kesit düzlemine denk gelmiyorsa, o delik için küçük bir yerel kesit eklenir.

Son olarak ölçüler, görünüşler arasında tekrarlanmadan tek yere verilir: bir ölçü hem ön hem üstten görünüşte yazılmaz. Ölçüler, parçanın şeklini en açık tanımlayan görünüşe konur.

CAD'de görünüş ve kesit üretmek

AutoCAD gibi 2D CAD programlarında görünüşler çoğunlukla elle çizilir: ön görünüşten çizgiler yardımcı olarak izdüşürülüp diğer görünüşler hizalı kurulur. Tarama için kapalı bir sınır seçip tarama desenini ve ölçeğini ayarlarsınız; aynı parçada desen ve açıyı koruyun. Uzamsal modelden çalışılıyorsa kesit düzlemi tanımlayıp modelden görünüş üreten araçlar vardır; ancak bunların komutları sürüme göre değişir.

Kâğıda basarken görünüşleri aynı ölçekte tutmak gerekir; farklı ölçekte bir detay görünüşü ise ölçeği resmin üzerinde açıkça yazılan ayrı bir görünüş olarak verilir. Bu ayrıntı pafta düzenlemesi sırasında unutulmaya yatkındır.

Sık hatalar ve kontrol listesi

Sık hatalar: ön görünüş olarak parçanın en az bilgi veren yönünü seçmek; kesit düzlemi izini veya bakış okunu çizmemek; kesilmeyen elemanları (cıvata, mil) taramak; bitişik farklı parçalara aynı tarama yönünü vermek; kesik çizgileri aşırı kullanmak; projeksiyon yöntemi simgesini yanlış koymak; ölçüleri görünüşler arasında tekrarlamak.

Teslimden önce şunlara bakın: tüm özellikler en az bir görünüşte tam anlaşılıyor mu, görünüşler birbirine hizalı mı, kesit iz çizgisi ve harfleri doğru mu, tarama tutarlı mı, ölçü tekrarı yok mu, başlık bloğunda projeksiyon simgesi var mı.

Mindset'in İmalat için Teknik Resim Okuma programında Görünüşler ve Kesitler ayrı bir modüldür; teknik resmin dili ve standartlar ondan önce, ölçülendirme ve toleranslar sonra gelir. AutoCAD ile Teknik Çizim Uygulamaları programı ise bu görünüşleri çizime dönüştürme tarafını, ölçülendirme, yazı ve pafta düzeni modülleriyle destekler. Biri okumaya, diğeri üretmeye yöneliktir; çizim ofisi ve imalat ekipleri için birbirini tamamlar.