AutoCAD'de Layout Hazırlama ve Ölçekli Çıktı Alma

Model alanı ile layout arasındaki iş bölümü

AutoCAD'de çizim ayrı ortamlarda yaşar. Model alanında (model space) nesneleri gerçek boyutlarında, yani tam ölçekte çizersiniz. Layout sekmeleri ise kağıt alanıdır (paper space): burada kağıdın kendisini, çerçeveyi, antet bloğunu ve modelin kağıt üzerinde görünecek pencerelerini düzenlersiniz. Autodesk'in yardım belgeleri bu yaklaşımı şöyle özetler: modeli tam boyutta bitirdikten sonra layout'a geçip ölçekli görünüşler oluşturur, notları, etiketleri ve ölçüleri orada eklersiniz.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: bir çizimi farklı ölçeklerde basmak için çizimi değiştirmezsiniz. Aynı model, her biri kendi ölçeğine sahip viewport pencereleriyle farklı paftalara yerleştirilir. Kat planı ve detay aynı dosyada, aynı kağıtta ama farklı ölçeklerde görünebilir. Çizimi kağıt ölçeğine göre küçülterek çizmek, ilerleyen aşamada ölçü, blok ve çakışma hatalarının başlıca kaynağıdır.

Layout sekmesini hazırlamak: sayfa kurulumu

Çizim alanının altındaki layout sekmelerinden birine geçin. Sekmeye sağ tıklayıp sayfa kurulumunu (page setup manager) açın ve şu kararları verin: hangi yazıcı veya PDF aygıtı kullanılacak, kağıt boyutu ne olacak, yazdırma ölçeği tam ölçek mi olacak, yazdırma alanı olarak layout seçilecek mi. Kağıt alanında çalıştığınız için yazdırma ölçeğinin tam ölçek olması gerekir; asıl ölçek kararını viewport verir.

Sayfa kurulumunu bir kez kaydedip diğer layout'lara aktarmak zaman kazandırır. Proje boyunca aynı kağıt boyutunu ve aynı yazı tipi kümesini kullanıyorsanız kurulumu şablon dosyasına (DWT) koymak, her yeni dosyada baştan ayar yapmayı önler. Layout'a geçtiğinizde AutoCAD varsayılan olarak bir viewport açar; kendi düzeninizi kuracaksanız bunu silmekten çekinmeyin.

Viewport açmak ve ölçeği vermek

Viewport, model alanına açılan bir penceredir; Autodesk belgeleri onu, belirlediğiniz ölçek ve yönde modeli gösteren bir güvenlik kamerası monitörüne benzetir. Yeni viewport için MVIEW komutunu çalıştırıp New seçeneğini kullanın, kağıt üzerinde karşılıklı köşeleri işaretleyin. Named seçeneği daha önce kaydedilmiş bir görünümü, Object seçeneği ise kapalı bir polyline ya da daireyi pencereye dönüştürür. Düzensiz bir kesim gerekiyorsa Object seçeneği işe yarar.

Ölçek, kağıt birimi ile model birimi oranıdır. Küçültülerek basılan bir ölçekte kağıttaki bir birim, modeldeki daha uzun bir mesafeye karşılık gelir. Viewport'u seçtiğinizde görünen üçgen ölçek tutamacından (scale grip) listeden hazır bir ölçek seçebilirsiniz. Aynı işi Properties paletindeki Standard Scale alanı, özel oran için Custom Scale alanı ya da durum çubuğundaki viewport ölçeği denetimi de yapar. ZOOM komutunun XP seçeneği de ölçeği kesin değerle verir.

Ölçeği verdikten sonra viewport'u kilitleyin (Display Locked). Kilitlenmemiş bir pencerede fare tekerleğiyle yapılan tek bir zoom, ölçeği sessizce bozar ve çıktıda fark edilmez. Kilit açıkken pencerenin içine çift tıklayıp görünümü kaydırmanız mümkündür; işiniz bitince kilidi geri kapatın. Pencerenin dışına çift tıklayarak kağıt alanına dönersiniz.

Yazı, ölçü ve çizgi türü kağıtta doğru görünsün

Layout'ta en çok şaşırtan durum, yazı ve ölçü boyunun ölçeğe bağlı değişmesidir. Autodesk birkaç yöntem tarif eder ve en sade olanı olarak şunu önerir: geometriyi model alanında çizin, açıklamaları layout'ta kağıt boyutunda ekleyin, çıktıyı layout'tan alın. Bu yöntemle yazı boyu doğrudan kağıttaki ölçüdür; hesaplama gerekmez. Ölçüleri model alanında verecekseniz ölçü stilinde ölçek ayarını viewport ölçeğiyle uyumlu tutun, ya da ek açıklama ölçekli (annotative) stil kullanın.

Çizgi türleri için PSLTSCALE değişkenini hatırlayın: değer açıkken kesikli çizgi, viewport ölçeğinden bağımsız olarak kağıt birimine göre desenlenir; böylece farklı ölçekteki pencerelerde çizgilerin aralığı tutarlı kalır. Çizgi kalınlığı ise renge veya katmana bağlı olarak plot style tablosundan gelir; kalınlıklar kağıtta milimetre olarak düşünülür, model ölçeğiyle değişmez.

Viewport çerçevesini ayrı bir katmanda tutun. Çıktıdan önce bu katmanı yazdırılmayacak biçimde ayarlamak ya da dondurmak, çerçeve çizgilerini kağıttan siler. Bu katmanı model katmanlarıyla karıştırırsanız bütün çerçevenin çıktıda belirdiğini fark edersiniz.

PLOT komutuyla çıktı almak

Layout hazırsa çıktı almak kısa bir iştir. Layout sekmesindeyken PLOT komutunu çalıştırın. Açılan pencerede şunları kontrol edin:

• Yazıcı veya PDF aygıtı doğru mu.
• Kağıt boyutu, antet bloğunun çerçevesiyle aynı mı.
• Yazdırma alanı layout olarak mı seçili; pencere ya da extents seçilirse çerçeve kayabilir.
• Yazdırma ölçeği tam ölçek mi; yanlışlıkla Fit to paper kalmışsa ölçü bozulur.
• Plot style tablosu (CTB veya STB) ofisinizin kalınlık ve renk standardına uygun mu.
• Plot with plot styles ve Plot object lineweights seçenekleri açık mı.

Çıktıdan önce Preview düğmesiyle önizleme yapın. Önizleme çerçevenin taştığını, bir viewport'un boş kaldığını ya da çizgi kalınlıklarının beklenenden farklı geldiğini kâğıda basmadan gösterir. PDF çıktısı almak, kağıt israf etmeden ölçü kontrolü yapmanın da yoludur: PDF'i açıp kâğıt ölçüsü verilen bir cetvel ya da ölçü aracıyla bilinen bir kenarın boyunu karşılaştırın.

Birden çok layout'u tek seferde basmanız gerekirse PUBLISH komutu layout listesini toplu çıktıya çevirir. Büyük projelerde her paftayı el ile basmak yerine yayın listesini kaydedip yeniden kullanmak hem hızlı hem tekrarlanabilirdir.

Örnek akış: bir plan paftası ve detay paftası

Örneğin tek bir dosyada bir kat planı ve bir duvar detayı bulunuyor. Model alanında her biri gerçek boyutta, birbirinden uzak bölgelerde çizilmiş olsun. Layout'a geçip kâğıt boyutunu seçer, antet bloğunu yerleştirir, ana pencereyi MVIEW ile açıp plan ölçeğini verir, ardından detay için ayrı bir pencere açıp daha büyük bir ölçek tanımlarsınız. Her pencere kilitlenir.

Plan penceresinde detaya ait katmanlar görünmesin diye viewport'a özel katman donduruma başvurabilirsiniz: Layer Properties paletindeki viewport sütunu, bir katmanı yalnızca seçili pencerede dondurur. Böylece aynı modelde hem plan hem detay çiziminin ayrı notları ve ölçüleri birbirine karışmaz. Son olarak başlık, pafta numarası ve ölçek yazısı gibi antet bilgilerini ekler, önizlemeyi kontrol eder ve PDF'e basarsınız.

Sık yapılan hatalar ve kontrol listesi

En sık karşılaşılan hata, viewport kilitlenmeden zoom yapıp ölçeği kaybetmektir. Bir diğeri, yazdırma ölçeğini layout'ta tam ölçek yerine kâğıda sığdır bırakmaktır; çıktı güzel görünür ama ölçülmez. Çizimi model alanında kâğıt ölçeğine göre küçülterek çizmek, viewport çerçeve katmanını gizlemeyi unutmak ve plot style tablosunu dosyalar arasında farklı kullanmak da yaygındır; aynı proje paftalarının kalınlıkları tutarsız çıkar.

Çıktıdan önce şu sırayı izleyin:

• Model alanında çizim tam ölçekte mi.
• Her viewport'un ölçeği doğru ve kilitli mi.
• Antet, pafta numarası ve ölçek metni güncel mi.
• Viewport çerçeve katmanı gizli mi.
• Yazdırma alanı layout, ölçek tam ölçek mi.
• Önizleme temiz mi, PDF'te bilinen bir ölçü doğru mu.

Bu liste ilk bakışta ağır gelir, fakat birkaç projeden sonra alışkanlığa dönüşür ve revizyon sonrası paftalar yeniden basılırken zaman kazandırır.

Bu beceri Mindset programında nerede çalışılır

Layout ve plot hazırlığı, AutoCAD ile Teknik Çizim Uygulamaları eğitiminde Pafta Düzeni ve Baskı modülünün konusudur. Programın öncesindeki modüller katman disiplini, blok kullanımı ve ölçülendirmeyi kapsadığı için layout'a geçildiğinde elinizde düzenli bir model bulunur.

Program, çizimi basılı veya PDF pafta olarak teslim eden teknik ressamlar, mimarlık ve inşaat büroları, imalat çizim ofisleri ve çizim kalitesini standartlaştırmak isteyen ekipler için uygundur. Ekip genelinde ortak şablon ve plot standardı oluşturmak, kurumsal bir çizim ofisinde paftaların tutarlı çıkmasını sağlayan en pratik adımdır.