AutoCAD'de Xref ile Çizimleri Birbirine Bağlama

Xref neden kullanılır

Xref, başka bir DWG dosyasını mevcut çizimin içine kopyalamadan, bağlantı olarak göstermektir. Çizim içinde görünür, ama asıl veri kaynak dosyada durur. Kaynak dosya değiştiğinde ana çizim yeniden yüklenince güncel hâli görünür. Bu yüzden xref, birden çok kişinin aynı projede çalıştığı ve ortak bir altlığın (aks sistemi, kat planı, arazi, makine gövdesi) paylaşıldığı her yerde kullanılır.

Bloğa kıyasla farkı şudur: blok çizimin içine gömülür ve dosya boyutunu büyütür, kaynakta yapılan değişiklik otomatik yansımaz. Xref ise dosyayı hafif tutar ve değişikliği tek yerde yapmanızı sağlar. Örneğin mimarın kat planını statik ve elektrik çizimlerinin altlığı olarak xref ile bağladığınızı düşünün: mimar bir duvarı kaydırdığında tüm disiplinlerin dosyaları da yeniden açıldığında güncel planı gösterir; kimse planı elle tekrar çizmez.

XATTACH ile adım adım ekleme

Komut satırına XATTACH yazarak ya da ekle sekmesindeki bağlama düğmesini kullanarak dosya seçersiniz. XREF komutu ise yalnızca External References paletini açar; paletten de bağlama yapılabilir. Dosyayı seçtikten sonra açılan pencerede şu kararlar verilir:

• Reference type: Attachment veya Overlay.
• Path type: tam yol (full path), göreli yol (relative path) ya da yalnızca dosya adı (No Path).
• Insertion point, scale ve rotation: çoğu projede hepsini sıfır noktasında, tam ölçekte ve dönüş vermeden bırakmak gerekir.

İnsertion point için ortak kural, kaynak çizimin orijinine tam oturması için Specify on-screen seçeneğini kapatıp sıfır noktasını kullanmaktır. Proje ekibi ortak bir koordinat başlangıcı üzerinde anlaşırsa farklı disiplinlerin xref'leri birbirine tam oturur; kayık oturan altlıkların çoğu, farklı başlangıç noktalarından çizilmiş dosyalardan çıkar.

Bağlandıktan sonra External References paleti xref'in durumunu gösterir: yüklü, kaldırılmış (unloaded), bulunamadı. Paletteki çalışma, listede dosyayı seçip sağ tık menüsünden yeniden yükleme, boşaltma, kaldırma ve yol değiştirme komutlarını verir.

Attachment mı Overlay mi

Autodesk yardımına göre bir overlay, kendisini içeren çizim başka bir çizime xref olarak bağlandığında yok sayılır. Attachment ise zincirleme taşınır. Mantığı şöyle kurun: A dosyası B'yi, B dosyası C'yi bağlıyorsa ve B, C'yi attachment olarak bağlamışsa, A'da C de görünür. B, C'yi overlay olarak bağlamışsa A'da C görünmez.

Pratik kural: ortak altlıkları (plan, arazi) overlay olarak bağlayın. Böylece bir disiplinin çizimi diğerine bağlandığında altlık da yanlışlıkla yeniden zincir içinde taşınmaz ve döngüsel referans (dosyanın doğrudan veya dolaylı kendini bağlaması) riski azalır. Attachment ise, bir dosyanın başka bir dosyanın ayrılmaz parçası olduğu durumlarda anlamlıdır; örneğin bir ana montajın alt parçaları.

Türü sonradan değiştirmek de mümkündür: External References paletinde dosyayı seçip ayrıntı bölmesindeki türü Attach ile Overlay arasında çevirebilirsiniz.

Yol türü: bağlantılar neden kopar

Kopan xref, en yaygın şikayettir. Dosya taşındığında, klasör adı değiştiğinde veya proje sunucuya aktarıldığında ana çizim kaynak dosyayı bulamaz ve çizimde yalnızca bir uyarı görünür. Nedeni yol türüdür.

Tam yol, sürücü harfi ve bütün klasör zincirini kaydeder; çizimi başka bilgisayara götürdüğünüzde bozulur. Göreli yol, ana çizimin konumuna göre kaydedilir; proje klasörünün tamamını taşırsanız bağlantı korunur. Autodesk yardımında varsayılan yol türü göreli yoldur ve REFPATHTYPE sistem değişkeni ile değiştirilir. No Path seçeneği ise dosyanın ana çizimle aynı klasörde olmasını gerektirir. Ana çizim henüz kaydedilmemişse palette yol, yıldızlı tam yol olarak görünür ve kayıt sonrasında seçilen türe çevrilir.

Proje klasörünü başka bir yere taşımadan önce xref'leri kontrol edin; sorun çıkarsa paletten Change Path seçeneğiyle yolu düzeltirsiniz. Dosyayı başkasına gönderirken tek tek dosya toplamak yerine eTransmit komutu bağlı xref ve fontları paketler.

Xref katmanları ve çizim kontrolü

Xref bağlandığında kaynak dosyanın katmanları ana çizimde dosya adı, dikey çizgi ve katman adıyla görünür; örneğin plan|duvar. Bu ad ayrımı, aynı isimli katmanların farklı dosyalarda karışmasını önler. Xref katmanlarının rengini, görünürlüğünü, çizgi kalınlığını ana çizimde değiştirebilirsiniz; değişiklik kaynak dosyaya yazılmaz ve ana dosyada tutulur. VISRETAIN değişkeni açıksa bu değişiklikler çizim kaydedilip yeniden açıldığında korunur.

Xref bağlamak istediğiniz bölgenin tamamı gerekmiyorsa XCLIP komutu ile sınır çizip yalnızca bir parçasını gösterebilirsiniz. Büyük bir vaziyet planından yalnızca ilgili bölümü almak bu yolla kolaylaşır ve ekranda gereksiz kalabalık oluşmaz. Altlığı soluklaştırmak için xref'i seçip Properties veya Xref fade ayarını kullanmak, kendi çizginizi altlıktan ayırt etmenizi sağlar.

Bir xref'in içindeki bir nesne üzerinde ufak bir düzeltme gerekirse REFEDIT ile yerinde düzenleme yapılabilir; ancak büyük değişiklik gerekiyorsa kaynak dosyayı açıp orada çalışmak doğrudur, çünkü xref'e bağlı diğer çizimleri de etkiler.

Bind, detach ve temizlik

Çizimi teslim ederken xref'li bağlantıları korumak istemezsiniz; müşteri dosyayı tek parça isteyebilir. Bu durumda xref'i Bind ile çizime gömebilirsiniz. Bind, xref'in katman, blok ve stil bilgisini ana çizime alır; katman adları dikey çizgi yerine dolar işaretli bir ad biçimine dönüşür. Sadece görünür geometri gerekiyorsa Insert seçeneği ek adlandırma üretmeden gömer. Bu seçenekler arasındaki fark katman adlarında ortaya çıkar; teslimden önce katman listesini kontrol edin.

Xref'i çizimden tamamen kaldırmak istiyorsanız nesneyi silmeyin. Silme işlemi bağlantı tanımını çizimde bırakır, katman ve stil bilgileri de dosyada kalır. Doğru yol, paletteki Detach komutudur; xref'in tüm tanımı ve katmanları çizimden kalkar. Ardından PURGE ile kullanılmayan tanımlar temizlenir.

Sık hatalar ve ekip kuralları

Başlıca hatalar şunlardır: farklı başlangıç noktasından çizilmiş dosyaları bağlamak, tam yol kullanarak proje klasörünü taşımak, xref'i silerek kaldırmaya çalışmak, ortak altlığı attachment olarak bağlayıp zincir içinde çoğaltmak, kaynak dosyada katman adlarını bilgilendirmeden değiştirmek, açık bir kaynak dosyayı başka biri kaydederken kendi sürümünü ezmek.

Ekip çalışmasında şu kurallar işe yarar: ortak koordinat başlangıcı yazılı olarak belirlenir; klasör yapısı proje başında sabitlenir; altlık dosyalar tek kişinin sorumluluğunda güncellenir; katman adlandırma standardı ortaktır; paylaşımdan önce altlık dosyaya PURGE ve AUDIT uygulanır. Bu alışkanlıklar kopan bağlantı ve kayık altlık sorunlarının neredeyse tamamını önler.