İş yerinde pozitif psikoloji: PERMA modelini ekibinizde uygulama rehberi

PERMA modeli nedir ve neden iş yerinde işe yarar?

PERMA, pozitif psikoloji alanının öncülerinden Martin Seligman'ın refah (iyi oluş) için önerdiği çerçevedir. Adı, beş bileşenin baş harflerinden gelir: Olumlu duygular (Positive emotion), Bağlılık ya da akış (Engagement), İlişkiler (Relationships), Anlam (Meaning) ve Başarı (Accomplishment).

Modelin iş yeri için değeri, refahı soyut bir mutluluk arayışından çıkarıp ayrı ayrı çalışılabilen bileşenlere bölmesidir. Bir ekibin enerjisi düştüğünde "motivasyon sorunu" demek yerine hangi bileşenin zayıfladığına bakabilirsiniz: Ekip iş yapıyor ama anlam hissetmiyor olabilir. İlişkiler iyi olabilir ama başarı geri bildirimi eksik kalmış olabilir.

Pozitif psikoloji, sorunları görmezden gelmek ya da çalışana "pozitif düşün" demek değildir. Güçlü yönleri, anlamlı işi ve sağlıklı ilişkileri güçlendirerek dayanıklılığı artırmayı hedefler. Bu nedenle PERMA, yöneticinin sorunlu alanları gizlediği değil, daha dengeli gördüğü bir bakış açısıdır.

Olumlu duygular: küçük ritüellerle başlayın

İş yerinde olumlu duygu, yapay neşe zorlamak anlamına gelmez; minnet, ilgi, gurur ve rahatlama gibi duyguların yaşanabileceği koşullar yaratmaktır. Basit ritüeller işe yarar: Toplantıyı kısa bir "bu hafta iyi giden şey" turu ile açmak, takdiri belirli bir davranışa bağlayarak yapmak, ekip başarısını gözle görülür kılmak.

Örneğin bir proje teslim edildiğinde "teşekkürler" demek yerine şöyle söyleyin: "Müşteri sunumundaki veri özetini sen hazırladığın için karar toplantısı çok kısa sürdü." Belirli takdir hem davranışı pekiştirir hem de çalışanın katkısını görünür kılar.

Dikkat edilecek nokta: Olumlu duygu ile toksik pozitifliği karıştırmayın. Çalışan bir zorluğu dile getirdiğinde "hep olumlu bak" demek güveni zedeler. Olumsuz duyguların ifadesine yer vermek olumlu duyguların inandırıcılığını artırır.

Bağlılık ve akış: işi güçlü yönlere göre tasarlayın

Bağlılık, kişinin işe tamamen dalıp zamanın nasıl geçtiğini fark etmediği durumlarla ilişkilidir; bu hale akış (flow) denir. Akışın koşulları genellikle şunlardır: net hedef, anlık geri bildirim ve kişinin yeteneği ile görevin zorluğu arasında denge.

Yöneticinin yapabilecekleri: • Çalışanların güçlü yönlerini konuşarak keşfetmek ve görev dağılımında bunları dikkate almak • Görevleri, çalışanın zorlanacağı ama başa çıkabileceği düzeyde kurgulamak • Kesintiyi azaltan odaklanma saatleri tanımlamak • Çalışanın kendi işini küçük ölçüde yeniden şekillendirmesine (job crafting) alan bırakmak

Job crafting, çalışanın görev, ilişki ya da işe bakış açısını kendi güçlü yönlerine ve ilgisine doğru ayarlamasıdır. Örneğin veri analizinde güçlü olan bir satış destek çalışanı, raporlama görevini daha çok üstlenebilir. Bu esneklik, işin gereklerini bozmadan çalışanın bağlılığını artırabilir.

İlişkiler: güvenli ve bağlantılı bir ekip kurmak

Sağlıklı iş ilişkileri refahın en güçlü belirleyicilerindendir. İlişki kalitesi sadece sosyal etkinlikle değil, günlük etkileşimle oluşur: Birbirini dinleyen toplantılar, zor zamanda destek, fikir ayrılığının saygıyla yaşanabilmesi.

Uygulamalar: • Yeni katılanlar için tanışma ve eşleştirme düzeni kurmak • Toplantı başında kısa, kişisel bir bağlantı anı bırakmak • Çözülmemiş çatışmaları erken ele almak • Takdir ve destek davranışlarını yöneticiden çalışana değil, ekip içinde karşılıklı kültür haline getirmek

Uzaktan ya da hibrit çalışan ekiplerde ilişkiler kendiliğinden oluşmaz; bilinçli planlanmalıdır. Düzenli, işle ilgili olmayan kısa sohbet fırsatları, birlikte çözülen küçük problemler ve görünür yardımlaşma uygulamaları bağları güçlendirir. Burada amaç herkesi yakın arkadaş yapmak değil, güvenli ve işbirliğine açık bir ortam oluşturmaktır.

Anlam ve başarı: işin amacını ve ilerlemeyi görünür kılın

Anlam, çalışanın işinin kendisinden büyük bir amaca hizmet ettiğini görmesidir. Bu, yüksek sesli misyon cümlelerinden çok, işin somut etkisini göstermekle sağlanır. Müşteri geri bildirimini ekiple paylaşmak, ürünün kullanıcıya etkisini anlatmak ve çalışanın katkısı ile sonuç arasındaki bağı kurmak anlam hissini güçlendirir.

Başarı bileşeni ise hedef koyma, ilerleme görme ve tamamlama hissiyle ilgilidir. Hedefleri küçük aşamalara bölmek, ilerlemeyi görünür kılmak ve kazanımları kutlamak başarı hissini besler. Burada dikkat edilecek nokta: Başarıyı yalnızca sonuca bağlarsanız, emek ve gelişim görünmez kalır. Çaba, öğrenme ve gelişim de tanınmalıdır.

Örneğin yıl sonunda tek bir değerlendirme yapmak yerine aylık kısa toplantılarda "Bu ay en çok gurur duyduğun iş neydi, nedenini anlatır mısın?" sorusu sormak hem başarıyı hem anlamı aynı anda gündeme getirir.

Ekibinizde PERMA'yı uygulama adımları ve sık hatalar

PERMA'yı ekibe taşımak için kademeli ilerleyin: • Durumu gözlemleyin: Kısa bir anket ya da bire bir görüşmelerle hangi bileşenin zayıf göründüğünü anlayın. • Tek bir bileşen seçin ve küçük bir deney başlatın. • Sonucu ekiple konuşun, neyin işe yaradığını birlikte değerlendirin. • İşe yarayan uygulamaları takvime ve toplantı düzenine bağlayın.

Sık yapılan hatalar: • Refahı tek seferlik bir etkinliğe indirgemek: Pizza günü, süreklilik gerektiren bir kültürün yerini tutmaz. • Sistemik sorunları bireysel dayanıklılık söylemiyle örtmek: Aşırı iş yükü varsa çözüm sadece nefes egzersizi değildir. • Çalışanın katılımını zorunlu ve performansa bağlı kılmak • Ölçmeden ve dinlemeden uygulama yapmak

Pozitif psikoloji uygulamaları, adil iş yükü, net beklenti ve güvenli iletişim gibi temelleri tamamlayıcı olarak çalışır; onların yerine geçmez.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

İş Hayatında Pozitif Psikoloji eğitimi, kendi refahını ve işine bağlılığını güçlendirmek isteyen çalışanlar ile İK profesyonelleri için uygundur. Program; olumlu duygular ve minnettarlık pratikleri, pozitif psikoloji temelleri ve PERMA modeli, güçlü yönler ve iş tasarımı, akış hali, anlam ve amaç bulma, olumlu ilişkiler ve kurumsal uygulamaları ele alır.

Liderlikte Pozitif Psikoloji eğitimi ise yöneticilere odaklanır: güçlü yönler temelli liderlik, anlam ve amaç liderliği, dayanıklılık ve PERMA uygulaması ile pozitif liderlik kültürü oluşturma konularını içerir. Kurumsal ekipler için bu eğitimler, çalışanlar ve yöneticiler arasında ortak bir refah dili kurmaya yardımcı olur.