Kalitesizlik maliyeti nasıl hesaplanır, hangi kalemler toplanır
Kalitesizlik maliyetini hesaplamanın zor kısmı formül değil, kalemleri doğru kümeye koyup veri kaynağına bağlamaktır; bu sayfa tanımdan orana, görünmeyen kayıplardan iyileştirme önceliğine kadar yöntemi anlatır.
Bir bakışta
- Hesaba başlamadan önce COPQ tanımı ve kapsam yazılı olarak netleşmelidir. Tanım değişirse dönemler ve birimler arası karşılaştırma anlamını yitirir.
- Veri sahibi olmayan kalem birkaç dönem sonra boş kalır. Her kalem için verinin kimden, hangi sistemden ve hangi sıklıkla geleceği belirlenir.
- Mutlak tutar yerine satış gelirine ya da üretim maliyetine oranlanmış değer izlenir. Oran, büyüyen ya da küçülen hacmi normalleştirdiği için birimleri karşılaştırılabilir kılar.
- Hatanın müşteriye ulaşmadan yakalanması, maliyeti iç hata tarafında tutar. Dış hata genellikle çok daha pahalıdır; bu yüzden erken yakalama süreç tasarımında önceliktir.
- Rakam suçlama aracı değil, kaybın nerede olduğunu gösteren bir karar girdisidir. En yüksek paylı uygunsuzluklar seçilir, kök neden analizi yapılır ve aynı yöntemle yeniden ölçülür.
Hesaplamadan önce çerçeveyi netleştirin
Kalite maliyeti, bir ürün ya da hizmetin kalitesini sağlamak için yapılan harcamalar ile kalitenin tutmamasından doğan kayıpların toplamıdır. Klasik çerçeve bunu şu kümelere ayırır: önleme maliyeti, değerlendirme maliyeti, iç hata maliyeti ve dış hata maliyeti. Önleme ve değerlendirme, kaliteyi sağlama tarafında yapılan bilinçli harcamadır; iç ve dış hata ise kalitesizliğin faturasıdır.
COPQ (Cost of Poor Quality, kalitesizlik maliyeti) çoğu kurumda yalnızca iç ve dış hata kalemlerini ifade eder, bazı kurumlar ise önleme ve değerlendirmeyi de dahil eder. Hesaplamaya başlamadan önce kurumunuzun hangi tanımı kullandığını yazılı olarak netleştirin, aksi halde dönemler ve birimler arası karşılaştırma anlamsızlaşır.
İkinci karar, hesabın kapsamıdır: tek bir ürün hattı mı, bir tesis mi, tüm şirket mi? İlk uygulamayı dar bir kapsamda yapıp yöntemi oturtmak, tüm şirkete yaymaktan daha güvenlidir.
Kalemleri ve veri kaynaklarını eşleştirin
Hesabın zor kısmı formül değil, kalemlerin gerçekten bulunmasıdır. Her kümenin tipik örnekleri ve veri kaynakları şöyledir:
- Önleme: kalite planlama, eğitim, tedarikçi geliştirme, proses tasarımı çalışmaları. Kaynak: eğitim ve proje bütçeleri, ilgili birimlerin çalışma saatleri.
- Değerlendirme: girdi, proses ve nihai kontrol, ölçüm cihazı kalibrasyonu, denetimler. Kaynak: kalite kontrol personeli saatleri, laboratuvar ve kalibrasyon giderleri.
- İç hata: fire, yeniden işleme, hurda, kontrol sonrası eleme, duruş. Kaynak: üretim kayıtları, uygunsuzluk raporları, ERP fire ve iş emri verileri.
- Dış hata: müşteri şikayeti, garanti, iade, geri çağırma, ceza, kayıp satış. Kaynak: şikayet sistemi, servis ve iade kayıtları, hukuk ve finans kayıtları.
Her kalem için bir sahibi belirleyin: kim bu veriyi, hangi sistemden, hangi sıklıkla verecek? Veri sahibi olmayan kalem, birkaç dönem sonra boş kalır.
Her maliyet kümesinin kalemi ve veri kaynağı ayrı ayrı eşleştirilir
Kalite maliyeti kümeleri
| Tipik kalemler | Veri kaynağı | |
|---|---|---|
| Önleme | Kalite planlama, eğitim, tedarikçi geliştirme, proses tasarımı | Eğitim ve proje bütçeleri, ilgili birimlerin çalışma saatleri |
| Değerlendirme | Girdi, proses ve nihai kontrol, kalibrasyon, denetimler | Kalite kontrol personeli saatleri, laboratuvar ve kalibrasyon giderleri |
| İç hata | Fire, yeniden işleme, hurda, kontrol sonrası eleme, duruş | Üretim kayıtları, uygunsuzluk raporları, ERP fire ve iş emri verileri |
| Dış hata | Şikayet, garanti, iade, geri çağırma, ceza, kayıp satış | Şikayet sistemi, servis ve iade kayıtları, hukuk ve finans kayıtları |
Hesaplama adımları ve formül
Çalışma sırası şudur. Önce kapsamı ve dönemi seçin. Sonra uygunsuzluk türlerini listeleyin ve her birini bu kümelerden birine yerleştirin. Ardından her uygunsuzluk için miktar ve birim maliyeti toplayın; birim maliyet malzeme, işçilik, makine saati ve genel gider paylarını içermelidir.
Temel formül şöyle yazılır:
Toplam kalite maliyeti = önleme + değerlendirme + iç hata + dış hata Kalitesizlik maliyeti (dar tanım) = iç hata + dış hata
Sonra bir oran türetin ki farklı ölçeklerdeki birimler karşılaştırılabilsin: kalitesizlik maliyetini satış gelirine ya da üretim maliyetine bölün. Oran, mutlak tutardan daha anlamlıdır çünkü büyüyen ya da küçülen bir hacmi normalleştirir.
Örnek senaryo: bir otomotiv yan sanayi tesisinde yeniden işleme saatleri iş emri kayıtlarından, hurda tutarı stok çıkışlarından, müşteri iadeleri ise satış sonrası kayıtlardan alınır. Tüm kalemler aynı para biriminde ve aynı dönemde toplanıp oran hesaplanır. Bu bir kurgu örnektir; tutarlar kurumunuzun kendi verisinden gelmelidir.
Kalite maliyeti kapsamdan orana doğru sırayla hesaplanır
Hesaplama adımları
- Kapsamı ve dönemi seç
- Uygunsuzlukları kümelere yerleştirHer uygunsuzluk türü önleme, değerlendirme, iç ya da dış hata kümesine konur.
- Miktar ve birim maliyeti toplaBirim maliyet malzeme, işçilik, makine saati ve genel gider paylarını içerir.
- Kümeleri toplaToplam kalite maliyeti dört kümenin, dar tanımda kalitesizlik maliyeti iç ve dış hatanın toplamıdır.
- Oranı türetKalitesizlik maliyeti satış gelirine ya da üretim maliyetine bölünür.
Görünmeyen kalemleri yakalamak
Hesabın gerçek değeri çoğu zaman görünmeyen kalemlerde saklıdır. Şikayet kayıtlarına yansımayan müşteri kaybı, hata nedeniyle planlanmamış fazla mesai, yeniden planlamanın yarattığı kapasite kaybı, hata arayan mühendislerin harcadığı zaman ve gecikmiş teslimatın dolaylı etkileri bunlardandır. Bu kalemleri doğrudan ölçmek zordur; tahmin yöntemi kullanıyorsanız varsayımı açıkça yazın ve ayrı bir satırda raporlayın.
İç ve dış hata arasındaki sınır da önemlidir: bir hata müşteriye ulaşmadan yakalanırsa iç hata, ulaştıktan sonra bulunursa dış hatadır. Dış hata tarafı genellikle çok daha pahalıdır, bu yüzden hatayı erken yakalamak sürecin tasarımında önceliktir.
Önleme ve değerlendirme harcamalarını da kaydetmeyi ihmal etmeyin. Yalnız hata maliyetini izleyen kurum, hata düşünce 'yatırım azaltılabilir' sonucuna varıp hatanın geri dönmesine yol açabilir.
İç ve dış hata arasındaki sınır, hatanın müşteriye ulaşıp ulaşmadığıdır
- Hata müşteriye ulaşmadan yakalandıİç hata
- Hata müşteriye ulaştıktan sonra bulunduDış hataGenellikle çok daha pahalıdır; hatayı erken yakalamak süreç tasarımında önceliktir.
Sonuçtan iyileştirme önceliği çıkarmak
Hesaplanan rakam bir rapor süsü olmamalı, karar girdisi olmalıdır. Kalemleri büyükten küçüğe sıralayıp en yüksek paya sahip birkaç uygunsuzluk türünü seçmek (Pareto yaklaşımı) iyileştirme önceliğini verir. Her seçilen kalem için kök neden analizi yapılır ve önleme tarafındaki hangi harcamanın bu hatayı azaltacağı değerlendirilir.
İzleme için dönemsel bir panoda kalite maliyeti oranını, küme dağılımını ve en büyük uygunsuzluk türlerini tutun. Küme dağılımı zamanla önleme ve değerlendirme lehine kayıyorsa süreç sağlıklı gelişiyor demektir; hata kümeleri baskın kalıyorsa maliyet kalitenin içine gömülü kalmaya devam ediyor.
İyileştirme sonrası aynı yöntemle yeniden ölçüm yapın. Yöntemi değiştirmek, kazanımı gerçek göstermek için sonuçları farklı kıyaslamak anlamına gelir; tutarlılık için yöntemi sabit tutun.
Sık yapılan hatalar
En yaygın hata, yalnızca kolay bulunan kalemleri (hurda, iade) toplayıp görünmeyen maliyetleri dışarıda bırakmaktır; sonuç, gerçek kayıptan düşük çıkar. Bir başka hata, farklı birimlerin kalemleri farklı yorumlamasıdır: aynı yeniden işleme bir yerde iç hata, başka yerde değerlendirme sayılır. Bir kalem sözlüğü hazırlayın.
Kişi saatlerini piyasa ücretiyle değil gelişigüzel bir oranla çarpmak, birim maliyetin kurum standardıyla hesaplanmaması da sonuçları tutarsızlaştırır. Ayrıca iyileştirme çalışmasını bitirir bitirmez ölçümü bırakmak, kazanımın kalıcı olup olmadığını görmeyi engeller.
Son olarak, rakamı suçlama aracına çevirmeyin. Amaç hangi birimin kötü olduğunu bulmak değil, kaybın nerede olduğunu görmektir. Veri paylaşımı güvenli olmazsa birimler kalemleri gizlemeye başlar ve ölçüm sistemi çöker.
Mindset programlarında nerede çalışılır
Kalite Maliyetleri (COPQ) Analizi programında COPQ Veri Toplama ve Ölçüm Sistemi, COPQ Kategorileri, COPQ ile İyileştirme Önceliklendirme ve Sektöre Özel COPQ Uygulamaları ve Atölye modülleri bu sayfadaki adımlara karşılık gelir. Program kalite, üretim, finans ve süreç iyileştirme ekipleri için uygundur.
Kurumsal ekiplerde finans ile kalite biriminin aynı kalem sözlüğü üzerinde buluşması, hesabın tutarlı olmasının ön koşuludur ve program bu ortak dili kurmak için kullanılabilir.
İlgili Mindset programı
Kalite Maliyetleri (COPQ) Analizi
Sık sorulan sorular
COPQ ile toplam kalite maliyeti aynı şey mi?
Hayır. Toplam kalite maliyeti önleme, değerlendirme, iç hata ve dış hata kalemlerinin tümünü kapsar. COPQ çoğu kurumda yalnız iç ve dış hata kalemlerini, yani kalitesizliğin doğrudan faturasını ifade eder. Kurumunuzun hangi tanımı kullandığını yazılı hale getirmek gerekir.
Kalite maliyetini hesaplamak için hangi veriler gerekir?
Fire ve yeniden işleme kayıtları, uygunsuzluk raporları, iade ve garanti kayıtları, kontrol ve kalibrasyon giderleri ile eğitim ve önleme çalışmalarının harcamaları gerekir. Veriler genellikle ERP, kalite yönetim sistemi, şikayet kayıtları ve finans verilerinden gelir.
Görünmeyen kalite maliyetleri nasıl hesaba katılır?
Müşteri kaybı, plansız fazla mesai ve kapasite kaybı gibi kalemler doğrudan ölçülemez. Tahmin yöntemi kullanıyorsanız varsayımı açıkça yazın ve bu kalemleri ölçülen kalemlerden ayrı bir satırda raporlayın ki karar vericiler ölçülen ve tahmin edilen kalemleri karıştırmasın.
Kalite maliyeti oranı neden mutlak tutardan daha yararlıdır?
Mutlak tutar hacimle birlikte değişir. Kalitesizlik maliyetini satış gelirine ya da üretim maliyetine oranlamak, farklı ölçekteki tesisleri ve dönemleri karşılaştırılabilir kılar ve iyileşmenin gerçek olup olmadığını gösterir. Örneğin hacmi belirgin artan bir dönemde fire tutarı yükselmiş görünürken oran düşüyor olabilir; tutara bakmak bu durumda yanlış alarm verir. Payda olarak satış geliri, üretim maliyeti ya da üretim adedi seçilebilir; önemli olan her dönemde aynı paydayı kullanmaktır.
Hesaplamaya nereden başlanmalı?
Dar bir kapsamla, örneğin tek bir ürün hattıyla başlayın. Kalem sözlüğünü hazırlayıp her kalemin veri sahibini belirleyin, bir dönemlik hesabı çıkarın ve süreci oturtun. Sonra kapsamı tesise ve şirkete yayın.