Excel Veri Analizi komutu: Çözümleyici Araç Takımı kurulumu ve kullanımı

Veri Analizi komutu neden görünmez, nasıl açılır?

Excel'in istatistik araçları varsayılan olarak kapalı gelir. Veri sekmesinde Veri Analizi komutu yoksa Çözümleyici Araç Takımı eklentisi yüklenmemiştir. Microsoft'un anlattığı yol Windows'ta şöyledir: Dosya, Seçenekler, Eklentiler; Yönet kutusunda Excel Eklentileri seçilip Git'e tıklanır; açılan listede Çözümleyici Araç Takımı işaretlenip Tamam'a basılır. Listede yoksa Gözat ile dosya aranır ya da kurulum uyarısı onaylanır.

Mac'te yol Araçlar menüsünden Excel Eklentileri'dir; eklentiyi işaretledikten sonra Excel'in kapatılıp yeniden açılması gerekir. İsteğe bağlı olarak aynı listede ToolPak - VBA Çözümleyicisi de bulunur; yalnızca makro kodundan bu işlevleri çağıracaksanız gerekir.

Microsoft'un Türkçe sayfalarında komut bazen Veri Analizi, bazen Veri Çözümlemesi diye geçer. Arama yaparken iki adı da kullanmak işe yarar; Veri sekmesinde görmeniz gereken komut aynıdır.

Araç listesi ve hangi soruya hangi araç

Eklenti çok sayıda çözümleme aracı barındırır. Microsoft'un listesinde şunlar yer alır: Anova (tek etmen, yinelemeli ve yinelemesiz çift etmen), Korelasyon, Kovaryans, Tanımlayıcı İstatistik, Üstel Düzeltme, F Sınaması, Fourier Çözümlemesi, Histogram, Hareketli Ortalama, Rasgele Sayı Üretimi, Sıra ve Yüzdebirlik, Regresyon, Örnekleme, t Sınaması ve z Sınaması.

Bunların hepsini bilmeniz gerekmez. Gündelik iş analizinde dört soru çoğu ihtiyacı karşılar ve araç seçimi, aslında hangi sorunun yanıtlanacağının seçimidir: veriyi tek bakışta özetlemek, dağılımın şeklini görmek, iki değişkenin birlikte hareket edip etmediğine bakmak ve iki grubun ortalamasını karşılaştırmak. Bu sorulara karşılık gelen araçlar kabaca şöyle eşleşir.

Girdi düzeni ve çıktı yönetimi

Araçlar veriyi bloklar halinde bekler. Karşılaştırılacak gruplar yan yana sütunlarda durur, her sütunun başında bir başlık bulunur ve aracı açarken ilk satırın başlık olduğunu belirten seçenek işaretlenir. Aksi halde başlık metni sayı sanılır ve araç hata verir ya da yanlış çıktı üretir.

Çıktının nereye yazılacağı da bir karardır. Aynı sayfada bir hücre seçmek asıl verinin yanına tablo basar; yeni bir çalışma sayfası ise veriyi korur ve sonuçları ayrı tutar. Raporlarken yeni sayfa tercih edilir.

Microsoft bir sınırlamayı özellikle belirtir: veri çözümleme yalnızca tek bir çalışma sayfasında yapılır. Gruplanmış sayfalarda sonuç yalnız ilk sayfaya yazılır, diğerleri boş tablo olarak kalır. Birden çok sayfa için aracı her sayfada ayrı çalıştırmanız gerekir.

Veri temizliği de çıktının kalitesini belirler. Metin olarak saklanmış sayılar, aralık içindeki açıklama satırları ve birleştirilmiş hücreler araçların bir kısmını bozar. Eksik gözlemler için iki seçenek vardır: o satırı baştan elemek ya da aracın nasıl davrandığını bilerek bırakmak. Hangisini seçtiğinizi raporda yazmak, sonucu sonradan açıklamayı kolaylaştırır.

Örnek: iki şubenin çağrı yanıt sürelerini karşılaştırmak

Kurgusal bir senaryo: iki şubenin müşteri hizmetleri ekibi aynı dönemde yanıt sürelerini ölçmüş. Veriler iki sütunda, her şube bir sütun. Önce her sütun için Tanımlayıcı İstatistik çalıştırılır: ortalama, ortanca, standart sapma ve uç değerler yan yana görülür. Bir şubenin ortalaması düşük olsa bile uç değerler yüksekse tablo bunu gösterir.

Sonra iki şubenin ortalaması arasındaki farkın tesadüf olup olmadığı t Sınaması ile sınanır. Microsoft'un listesinde bu sınamanın üç türü vardır: eşli iki örnek, varyansları eşit kabul edilen iki örnek ve eşit kabul edilmeyen iki örnek. Ölçümler aynı kişilere ya da aynı zamanlara eşliyse eşli tür, bağımsız iki ekipse diğer ikisinden biri seçilir. Varyansların benzer olup olmadığını F Sınaması ile kontrol etmek seçimi gerekçelendirir.

Çıktıdaki olasılık değeri, önceden belirlediğiniz anlamlılık eşiğinin altındaysa fark tesadüfle açıklanamaz denir. Eşiğin analizden önce yazılması, sonucun istenen yöne çekilmesini engeller.

Sınırlar ve sık yapılan hatalar

En sık yanlış, çıktıyı canlı formül sanmaktır. Araç sonuçları çoğunlukla değer olarak yazar; kaynak veri değiştiğinde tablo kendini yenilemez. Raporunuzdaki sayıların güncel olması gerekiyorsa aracı yeniden çalıştırmak ya da aynı hesabı fonksiyonla yapmak gerekir. Microsoft, t Sınaması için T.TEST işlevinin eşit olmayan varyans durumunda aracın sonucundan farklı çıkabileceğini de belirtir; iki yöntem birlikte kullanılacaksa bu fark akılda tutulmalıdır.

İkinci hata, varsayımları atlamaktır. z Sınaması yalnız varyanslar biliniyorsa uygundur; bilinmiyorsa Z.TEST işlevi kullanılır. Anova, en az iki örneklem ister. Korelasyon ve Kovaryans'ta bir konudaki eksik gözlem o konunun tamamının dışlanmasına yol açar.

Üçüncü hata, küçük bir örneklemden büyük sonuç çıkarmaktır. Araç her veriyle bir sayı üretir; sayının anlamlı olup olmadığı veri hacmi ve ölçüm kalitesiyle ilgilidir. Regresyon aracı arka planda LINEST işlevini kullanır; ayrıntılı kullanımı ayrı bir konudur.

Dördüncü hata, çıktıyı başlıksız olarak rapora yapıştırmaktır. Çıktı tablosundaki terimlerin ne anlama geldiğini, hangi gruplara ait olduğunu ve hangi türün seçildiğini belirten bir açıklama yoksa okur sayıları yorumlayamaz. Tabloya bir başlık, bir de tek cümlelik yorum eklemek yeterlidir; yorum, sayıların hangi karara hizmet ettiğini söylemelidir.

Sonucu rapora yazarken kontrol listesi

Çıktı tablosu tek başına bir rapor değildir. Rapora koymadan önce şunları yazılı hale getirin:

• Hangi veri, hangi tarih aralığı ve hangi örneklem kullanıldı?
• Hangi araç ve hangi tür seçildi, neden?
• Anlamlılık eşiği neydi ve analizden önce mi belirlendi?
• Eksik gözlemler nasıl ele alındı?
• Sonuç hangi karara hizmet ediyor: fark var mı, yok mu, ne kadar?
• Sınırlar neler: küçük örneklem, ölçüm hatası, bağımsızlık varsayımı?

Bu liste, aynı analizi aylar sonra tekrar çalıştırmak ya da başkasına devretmek gerektiğinde zamandan tasarruf ettirir. Veri değiştiğinde aracı yeniden çalıştırıp sonucun farklı çıkıp çıkmadığına bakmak da kolaylaşır.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız

Microsoft Excel ile Veri Analizi eğitiminde İleri Veri Analizi Araçları modülü bu eklentinin işlediği türden çözümlemeleri ele alır. Raporlama ve operasyon ekiplerinde, bir karşılaştırmanın tesadüf mü gerçek fark mı olduğunu yazılı bir yöntemle göstermek isteyen analistler için uygulamalı bir zemindir.