BIM uses: hedeften kullanım senaryosuna seçim yöntemi

BIM kullanım senaryosu nedir?

BIM kullanım senaryosu (BIM use), bilgi modelinin proje sürecinde belirli bir amaç için kullanılma biçimidir. "Model hazırlayacağız" bir hedef değildir; "yapım öncesinde tesisat ve strüktür çakışmalarını modelde tespit edeceğiz" ise bir kullanım senaryosudur. Bir kullanım, bir amaç, bir sorumlu, bir girdi ve bir çıktı içerir.

Kullanım senaryolarını belirlemek, BIM uygulamasının en erken ve en kritik kararlarından biridir. Çünkü model içeriğinin ne kadar ayrıntılı olacağını, hangi disiplinin ne zaman ne üreteceğini ve hangi yazılım ve doğrulama yöntemlerinin gerekeceğini bu kullanımlar belirler. Kullanım seçilmeden yazılan bir BIM planı, her şeyi modellemeye çalışır; sonuçta zaman ve maliyet artar, ama proje hedeflerine bağlı bir değer üretilmez.

Bu yaklaşım, BIM'i yazılım kullanımı olmaktan çıkarıp bir yönetişim ve karar aracı hâline getirir. BIM uygulama planının (BEP) temeli de buradan çıkar.

İlk iş: proje hedeflerini yazın

Kullanım senaryosu hedeften türer. Önce projenin gerçekten önem verdiği sonuçları yazın. Bunlar maliyet kontrolü, takvim güvenilirliği, yapım hatalarının azaltılması, işletmeye hazır teslim, enerji performansı ya da paydaş iletişimi olabilir.

Hedefleri hem proje sahibinin hem yüklenicinin bakış açısıyla toplayın. Sahip işletme kolaylığını önemseyebilir; yüklenici ise yapım sürecindeki çakışma ve metraj doğruluğunu. Bu farklar erken ortaya çıkmazsa, kullanım senaryoları tek tarafın ihtiyacını karşılar.

Her hedefi ölçülebilir bir ifadeye çevirmeye çalışın. "Yapım hatasını azaltmak" yerine, "saha koordinasyon sorularını yapım öncesinde modelde yakalamak" gibi hedefler, hangi kullanımın gerektiğini daha net gösterir. Sayısal hedef koymak istiyorsanız, projenin kendi verisine dayanan değerler kullanın.

Aday kullanımları listeleyin ve eleyin

Hedeflere hizmet edebilecek kullanımları geniş bir listede toplayın. Sık görülen örnekler:

• Tasarım koordinasyonu: farklı disiplin modellerinin birleştirilip çakışmaların bulunması.
• Miktar çıkarımı ve maliyet tahmini: model verisinden metrajın alınması.
• Yapım planlama: modele zaman bilgisi eklenerek uygulama sırasının simüle edilmesi.
• Tasarım gözden geçirme: paydaşların modelde dolaşarak karar vermesi.
• Mevcut durum modelleme: renovasyon projelerinde var olan yapının modele alınması.
• Kayıt modeli ve teslim: yapım bittiğinde uygulanan durumun modele işlenmesi.
• Varlık ve tesis yönetimi: işletme dönemi için bilgi aktarımı.

Her aday kullanım için şunları değerlendirin: projeye sağlayacağı değer, ekibin bunu gerçekleştirme yetkinliği, gereken ek çaba ve yazılım ihtiyacı. Bu boyutların hepsinde zayıf kalan kullanımı listeden çıkarın; yüksek değerli ama düşük yetkinlikli olanlar için eğitim ya da dış destek planlayın.

Seçilen her kullanımı bir kartla tanımlayın

Seçilen kullanımlar kısa bir tanım kartıyla netleşir. Bir kart şu soruları yanıtlar:

• Amaç: bu kullanım hangi proje hedefine hizmet ediyor?
• Sorumlu: kim yürütüyor, kim onaylıyor?
• Girdi: hangi modeller ve bilgiler gerekli, hangi aşamada hazır olmalı?
• İşlem: hangi yöntem ve yazılımla gerçekleştirilecek?
• Çıktı: sonuç hangi biçimde teslim edilecek; rapor, model, metraj listesi?
• Gereken bilgi düzeyi: modelin bu amaç için ne kadar ayrıntılı olması gerekiyor?
• Doğrulama: çıktının doğruluğu nasıl kontrol edilecek?

Bu kart sayesinde "model hazır" demek bir muğlaklık olmaktan çıkar. Çakışma kontrolü için tüm detay gerekmeyebilir; miktar çıkarımı için ise eleman bazında bilgi şarttır. Kartlar, BEP içinde rol ve süreç bölümünün ham maddesidir.

Örnek: bir otel projesinde kullanım seçimi

Örneğin bir otel yatırımının sahibi, işletmeye açılış tarihinin kaymamasını ve açılıştan sonra tesis yönetiminin hızlı devralmasını öncelik olarak belirliyor. Yüklenici ise kaba inşaat sırasında tesisat revizyonlarının azaltılmasını istiyor.

Hedeflerden kullanımlar türüyor: tasarım koordinasyonu, çünkü tesisat revizyonları çakışmadan doğar. Yapım planlama, çünkü açılış tarihi sıralamaya bağlıdır. Kayıt modeli ve varlık yönetimi, çünkü işletme devri model bilgisine dayanır. Metraj çıkarımı ise listeye eklenmez; yüklenici metrajı zaten kendi sisteminde yapıyor ve model bilgisini bu amaçla kullanmak ek çaba getiriyor.

Sonuçta ekip daha az kullanım üzerinde derinleşir; her biri için sorumlu, girdi ve çıktı tanımlanır. Bu kurgulama, sonraki aşamalarda BEP'in uygulanabilir olmasını sağlar.

Kullanım senaryolarını BEP'e ve sözleşmeye bağlamak

Seçilen kullanımlar BEP içinde ayrı bir bölümde yer alır ve rol, süreç, bilgi gereksinimi ve kalite kontrol bölümleri bu kullanımlara göre şekillenir. Böylece plan, genel bir BIM metni olmaktan çıkar ve proje hedeflerine bağlı bir uygulama belgesine dönüşür.

Sözleşme tarafında, kullanımların hangi tarafa ait olduğunu ve teslim edilecek çıktıları belirten bir ek önerilir. Aksi halde yüklenici, sahibin beklediği kullanımın kendi kapsamında olmadığını düşünebilir. Özellikle varlık yönetimi için bilgi aktarımı gibi gelecekte kullanılacak çıktılar, ihale aşamasında net yazılmazsa teslimde sorun yaratır.

Kullanımlar proje ilerledikçe gözden geçirilmelidir. Bir kullanım hedefe katkı yapmıyorsa bırakılabilir; yeni bir ihtiyaç çıkarsa eklenebilir. Bu kararlar BIM yönetişimi kapsamında kayıt altına alınmalıdır.

Sık yapılan hatalar

• Her şeyi modellemek: kullanım seçmeden her disiplin her detayı modellemeye çalışır, çaba artar.
• Kullanımı yazılıma indirgemek: "Revit kullanacağız" bir kullanım senaryosu değildir.
• Sahibin hedeflerini almamak: yalnızca yüklenici bakışıyla seçilen kullanımlar, işletme döneminin ihtiyaçlarını karşılamaz.
• Çıktıyı tanımlamamak: çakışma kontrolü yapıldı ama sonuçların kime nasıl raporlanacağı belirsiz kalır.
• Yetkinliği hesaba katmamak: ekip yeni bir kullanımı denemek istiyor ama bu konuda deneyimi veya eğitimi yok.
• Seçimi bir kez yapıp bırakmak: proje ilerledikçe gözden geçirme yapılmaz.

Bu hataların çoğu, kullanımların sorumlu ve çıktısıyla birlikte yazılmasıyla önlenir.

Bu beceriyi Mindset programlarında nerede çalışırsınız?

BIM Uygulama Planı (BEP) Hazırlama ve BIM Yönetişimi eğitimindeki Proje BIM Hedefleri ve Kullanım Senaryoları modülü bu sayfanın konusunu doğrudan işler. Eğitimin devamındaki BEP dokümanının yapısı, rol ve süreç tasarımı ve kalite kontrol modülleri, seçilen kullanımların plana nasıl yerleştiğini gösterir.

Eğitim, BIM koordinatörleri, proje yöneticileri ve müşteri tarafında BIM gereksinimlerini yazan ekipler için uygundur. Kurumsal ekipler, birden fazla projede ortak bir kullanım seçim yöntemi oluşturmak istediklerinde bu içerikten yararlanabilir.