BIM'den İşletmeye: Tesis Yönetimine Veri Devretmek

BIM'in tesis yönetimindeki yeri

Bir yapının ömrü boyunca maliyetin büyük kısmı inşaatta değil işletmede harcanır; bakım, enerji, onarım ve yenileme yıllar boyunca sürer. Buna rağmen BIM çalışmalarının çoğu tasarım ve inşaat için yapılır ve model teslimden sonra rafa kalkar. Tesis yönetimi ekibi ise ekipmanını yeniden envanterleyerek işe başlar.

BIM ile tesis yönetimi bu kopukluğu giderme çabasıdır: tasarım ve yapım sırasında oluşan bilgi, işletmenin ihtiyaç duyduğu biçimde toplanır ve devredilir. Arızalı bir pompanın nerede olduğu, hangi sistemin parçası olduğu, garantisinin kime ait olduğu ve bakım talimatının nerede durduğu tek yerden bulunabilir.

Bu yaklaşım ancak veri en baştan planlanırsa işler. İşletme ekibi tasarım modelini olduğu gibi alırsa geometriyle boğulur, işine yarayan bilgiyi bulamaz. Önemli olan modelin kendisinden çok, modelin içindeki işletme bilgisinin doğru ve eksiksiz olmasıdır.

İşletme ekibi modelden ne ister

İşletme ekibinin soruları basittir. Hangi ekipman var, nerede duruyor, hangi sisteme bağlı, kim üretti, garantisi kime ait, ne zaman ve nasıl bakım görmeli? Bu soruların yanıtları geometride değil niteliklerde, yani parametrelerde saklıdır.

Bu nedenle işe işletmenin bilgi ihtiyacını yazarak başlamak gerekir. Her ekipman türü için hangi bilgilerin dolu olacağı, bir liste hâlinde tanımlanır: tanım kodu, konum, üretici, model, bakım aralığı, belge bağlantısı. Aynı liste tasarımcıya, müteahhide ve ekipman tedarikçisine verilir ki herkes aynı alanları doldursun.

Bilgi ihtiyacı, proje başında belirlenen bilgi değişim gereksinimleriyle ve proje uygulama planıyla bağlanır. Bu belgeler sorumluluğu da dağıtır: hangi bilgi hangi tarafça, hangi evrede ve hangi ayrıntı düzeyinde sağlanacak. Sorumlu yazılmamış bilgi çoğu zaman teslimde eksik gelir.

COBie ile veri devri nasıl yapılır

COBie, yapının işletme için gerekli verisini düzenli bir tablo yapısında devretmeyi hedefleyen bir veri şartnamesidir. Mekanlar, ekipman, sistemler, belgeler ve nitelikler birbirine bağlı tablolar hâlinde tutulur. Böylece veri BIM yazılımından bağımsız okunabilir ve işletme tarafındaki yazılıma yüklenebilir.

Süreç, tek seferlik bir teslimden çok proje boyunca dolan bir veri tutmaktır. Tasarım evresinde ekipman türleri ve mekanlar oluşur. Yapım evresinde gerçek ürün bilgileri, seri numaraları ve garanti bilgileri eklenir. Teslimde tablo doğrulanır: boş zorunlu alan, tekrar eden tanım kodu ya da modelde olup tabloda olmayan ekipman olup olmadığına bakılır.

Doğrulamayı ekibin kendi gözüne bırakmayın. Tablonun şartnameye uygunluğunu denetleyen araçlarla ve gerçek sahadan örneklem yoluyla kontrol edin. Şantiyede kurulu ekipmanın etiketi ile tablodaki kodun örtüştüğünü görmek, devrin güvenilirliğini en çok artıran basit denetimdir.

Devirden sonra: işletmede kullanım

Veri işletme sistemine yüklendiğinde asıl fayda başlar. Planlı bakım için ekipman listesi hazırdır; periyodik bakım işleri ekipman türüne göre otomatik açılır. Arıza geldiğinde teknisyen ekipmanın konumunu, bağlı olduğu sistemi ve ilgili belgeleri hemen bulur. Yenileme planında ise elde hangi ekipmanın hangi yaşta olduğu görülür.

Modelin kendisi de işe yarar: hangi vana hangi bölümü besliyor, bir duvarın arkasından hangi tesisat geçiyor, bir mekanın ekipman yükü nedir sorularını görsel olarak yanıtlar. Özellikle karmaşık teknik hacimlerde, modeli sahada açıp bakmak tahmin etmekten hızlıdır.

Bu aşamada yazılım seçimi ortaya çıkar. Bakım ve varlık yönetimi için ayrı bir yazılım kullanılıyorsa, modelle bağlantı kurmak mı yoksa yalnızca tabloyu yüklemek mi gerektiği, işletmenin ihtiyacına göre belirlenir. Birçok işletmede yalnızca doğru ve güncel ekipman tablosu bile büyük fark yaratır; modelin görsel kullanımı sonraki aşamadır.

Modeli güncel tutmak

Devredilen model, bina değiştikçe eskir. Bir ekipman değiştirildiğinde, bir bölüm yeniden düzenlendiğinde ya da yeni bir sistem eklendiğinde kayıtlar işlenmezse, birkaç yıl içinde model gerçeği yansıtmaz ve güvenilir olmaktan çıkar. Güvenilmez veri ise kullanılmaz, ve kullanılmayan veri daha da eskir.

Bunu önlemek için model ve tablo üzerinde net bir değişiklik süreci kurulur. Her ekipman değişimi iş emriyle kapanırken kayıt da güncellenir. Modelin sahibi belirli bir kişi ya da ekip olur ve değişiklik kayıtları tutulur. Büyük yenileme işleri yeni bir BIM işi gibi ele alınır ve sonunda yeniden teslim modeli üretilir.

Sahada model ile gerçek durumun uyuşmadığı noktalar için lazer tarama gibi yöntemlerle durum doğrulanabilir. Eski binalar için model hiç yoksa, kritik sistemlerden başlayıp aşama aşama bilgi toplamak, tüm binayı bir seferde modellemeye çalışmaktan daha gerçekçidir.

Sık yapılan hatalar

En sık hata, veri ihtiyacını teslimde sormaktır. Proje bittikten sonra işletme ekibinden istenen bilgi, artık kimsede yoktur ya da çok pahalıya çıkarılır. İhtiyaç, projenin başında gereksinim olarak yazılmalıdır.

Bir başka hata aşırı veri istemektir. Her nesne için çok sayıda alan istemek, doldurulmayan ve bakımı yapılmayan bir yük üretir. İşletmenin gerçekten kullanacağı alanları belirleyin; fazlası gürültüdür.

Tutarsız adlandırma da yaygındır. Aynı pompa modelde farklı, bakım yazılımında farklı bir kodla geçerse iki sistem birbirine bağlanamaz. Ekipman kodlaması tek bir kurala bağlanmalıdır.

Son olarak sahipsizlik gelir: model teslim edilir, kimse sorumlu atanmaz. Devirden sonra veriyi kimin güncelleyeceği teslim anında belli olmalıdır.

Bu beceriyi nerede geliştirirsiniz

Tesis yönetimi için BIM, hem bilgi yönetimi hem işletme bilgisi gerektirir. BIM tarafında bilgi gereksinimlerini yazmayı, model kalite kontrolünü ve veri şablonu hazırlamayı bilmek; işletme tarafında bakım planlamayı ve varlık yönetimini anlamak gerekir. En iyi sonucu bu iki bakışı birleştiren kişiler alır.

Mindset'in BIM yapı bilgi modelleme uzmanlığı programı, BIM süreçleri ve proje yaşam döngüsünü, standartları ve yazılım araçlarını kapsar. Proje yaşam döngüsünü baştan sona görmek, tesis yönetimine veri hazırlayan bir BIM sorumlusu ya da işletme tarafında model kullanacak bir tesis yöneticisi için temel bir çerçeve sunar.