Qlik geliştiricisi veriyi analiz uygulamasına nasıl dönüştürür, bu role nasıl girilir?

Qlik geliştiricisi kimdir?

Qlik geliştiricisi, Qlik Sense gibi Qlik platformlarında kurumun verisini yükleyen, ilişkilendiren ve iş kullanıcısının kendi başına keşfedebileceği analiz uygulamalarına dönüştüren uzmandır. İngilizce karşılığı Qlik developer ya da Qlik Sense developer olan rol, bazı kurumlarda iş zekası geliştiricisi, BI geliştiricisi ya da Qlik uzmanı unvanıyla görülür.

Qlik'i diğer analiz araçlarından ayıran özellik, ilişkisel (associative) motorudur. Kullanıcı bir değeri seçtiğinde yalnızca eşleşen kayıtlar değil, eşleşmeyen değerler de gösterilir; böylece hangi bilginin dışarıda kaldığı da görülür. Geliştirici bu motorun düzgün çalışabilmesi için veri modelini doğru kurmak zorundadır.

Bir geliştirme çalışmasının adımları

Çalışma genellikle bir iş sorusuyla başlar. Örneğin satış direktörü, bölge ve ürün grubuna göre ciro, hedef gerçekleşmesi ve iade oranını tek ekranda görmek istiyor. Geliştirici önce kaynak sistemleri belirler, veri sahipleriyle tanımlar üzerinde anlaşır ve gereken ayrıntı düzeyini öğrenir.

Sonraki adım veri yüklemedir. Qlik'te yükleme, betik (load script) ile yapılır. Betikte kaynaktan hangi alanların alınacağı, nasıl dönüştürüleceği ve diğer tablolarla hangi ortak alan üzerinden bağlanacağı yazılır. Basit bir yükleme şuna benzer: bir tabloya ad ver, müşteri kodu, tarih ve tutar alanlarını kaynak dosyadan yükle. Büyük verilerde ham veri bir kez QVD dosyasına yazılır, sonraki çalıştırmalarda yalnızca değişen kayıtlar eklenir; bu, yükleme süresini kısaltır.

Bir diğer adım veri modelidir. Tablolar ortak alan adlarıyla bağlanır. Aynı adı taşıyan ama aynı anlama gelmeyen alanlar yanlış bağlantı doğurur; bu durum Qlik'te sık görülen bir hatadır ve geliştirici alanları bilinçli adlandırarak önler.

Son adım görselleştirme ve yayındır: grafikler, tablolar, filtre panelleri ve gezinme tasarlanır, kullanıcı rolüne göre erişim tanımlanır.

İfadeler ve set analizi

Qlik'te hesaplamalar ifadelerle yapılır. En basit ifade bir alanın toplamıdır. Seçimden bağımsız bir karşılaştırma gerektiğinde ise set analizi kullanılır. Örneğin kullanıcı hangi bölgeyi seçmiş olursa olsun Marmara bölgesinin cirosunu göstermek için toplam ifadesine bir küme tanımı eklenir ve bölge alanı Marmara değerine sabitlenir. Böylece seçim değişse de sabit karşılaştırma yerinde kalır.

Geçen yılla karşılaştırma, hedef gerçekleşmesi ve seçimden etkilenmeyen toplamlar gibi pek çok iş sorusu bu yöntemle çözülür. İyi bir geliştirici ifadeleri tek tek grafiklere gömmek yerine ortak bir yerde tanımlar; böylece aynı ölçü uygulamanın her yerinde aynı sonucu verir.

Performans ve güvenlik sorumluluğu

Bir Qlik uygulaması ilk yayında hızlı çalışsa da veri büyüdükçe yavaşlayabilir. Geliştirici bu durumda veri modelindeki gereksiz alanları ve döngüsel bağlantıları temizler, yüksek çeşitlilikli alanları ayırır, ağır ifadeleri yükleme betiğine taşır. Veri modelinin doğru kurulması, performansın en etkili bileşenidir. Örneğin zaman damgası taşıyan bir alan saniye düzeyinde tutuluyorsa binlerce farklı değer üretir ve bellek kullanımını şişirir; tarih ile saati ayrı alanlara bölmek hem boyutu küçültür hem seçim kutularını daha kullanışlı hâle getirir. Geliştirici uygulama boyutunu ve yenileme süresini düzenli izleyerek bu tür sorunları kullanıcı fark etmeden yakalar.

Güvenlik tarafında kullanıcının görebileceği veri sınırlandırılır. Örneğin bölge müdürü yalnızca kendi bölgesinin verisini görür. Kurumsal ortamda uygulamaların dağıtımı, zamanlanmış yenilemeler ve bulut ya da şirket içi altyapı arasındaki entegrasyonlar da geliştirici ve platform yöneticisinin ortak çalıştığı konulardır.

Komşu rollerle sınır

Power BI geliştiricisi ve Tableau geliştiricisi benzer işi farklı platformda yapar; araç bilgisi değişse de veri modelleme ve iş sorusunu anlama becerisi ortaktır. Veri analisti Qlik uygulamasını kullanarak içgörü üretir, geliştirici ise o analizin yapılabilmesini sağlayan altyapıyı kurar. ETL geliştirici veriyi kaynaktan ambara taşır; Qlik geliştirici bu veriyi uygulama içinde modelleyebilir. Veri mimarı genel veri stratejisinden sorumludur.

Self-servis yaklaşımda iş kullanıcıları kendi grafiklerini oluşturabilir; bu da geliştiricinin rolünü ortadan kaldırmaz. Güvenilir veri modelini, ortak ölçüleri ve yönetişimi sağlamak yine geliştiricinin işidir.

Gerekli beceriler ve başlangıç yolu

Başlangıç için SQL ve veri modelleme temeli gerekir. Ardından Qlik'e özgü beceriler gelir: yükleme betiği yazmak, ifade ve set analizi kullanmak, veri modelini bağlantı mantığıyla kurmak ve etkileşimli tasarım yapmak. İletişim becerisi önemlidir; geliştirici iş birimiyle konuşup ihtiyacı doğru soruya çevirmelidir.

Öğrenmek için bir açık veri kümesi seçin; örneğin satış ve müşteri tablolarını yükleyin, aralarındaki bağlantıyı kurun, bölge ve ürün bazlı bir pano hazırlayın. Ardından aynı veriyi QVD ile yükleyip artımlı yenilemeyi deneyin. Portföyde hem pano görselini hem de veri modeli şemasını gösterin.

Sık hatalar: tabloları gelişigüzel bağlamak, aynı alan adını farklı anlamlarda kullanmak, ölçüleri her grafikte baştan yazmak ve performans sorunlarını kullanıcı şikâyet edene kadar izlememek.

Mindset programlarında nerede çalışılır?

Qlik Sense Temelleri programı, Qlik Sense platformu ve ilişkisel motor, veri yükleme ve betik geliştirme, gelişmiş ifade dili ve set analizi, self-servis analiz ve kurumsal rapor dağıtımı, veri modeli tasarımı ve performans, güvenlik, bulut ve entegrasyon mimarisi ile görselleştirme nesneleri ve etkileşimli tasarım konularını kapsar. Qlik geliştiriciliğine yeni başlayanlar ve başka bir BI aracından Qlik'e geçenler için uygun bir başlangıç noktasıdır.

İş zekası ekiplerinde analist, geliştirici ve veri sahibinin aynı terimlerle çalışması önemlidir. Program, veri yükleme ve model konularını ortak bir temele oturttuğu için bu ekiplerde kullanılabilir.